Samenvatting bestuursrecht
Inhoud
DEEL 1. Bestuursrecht: begrip, indeling, functies, kenmerken en bronnen..............5
Hoofdstuk 1. Begrip bestuursrecht................................................................................5
Afdeling 1. Formeel-juridische omschrijving vanuit organiek en functioneel
oogpunt...................................................................................................................5
Hoofdstuk 2. Indeling van het bestuursrecht.................................................................6
Afdeling 1. Algemeen versus bijzonder bestuursrecht...........................................6
Hoofdstuk 4. Kenmerken van het bestuursrecht...........................................................6
Afdeling 1. Autonome en eigenheid van het bestuursrecht...................................6
Afdeling 2. Meergelaagdheid v/h Belgische bestuursrecht....................................7
Hoofdstuk 5. Bronnen van het bestuursrecht................................................................7
Afdeling 2. Bronnen van het positief bestuursrecht...............................................9
Deel II. Besluitvormingsinstrumentarium.................................................................12
Hoofdstuk 1. Inleiding: Publiek- versus privaatrechtelijke actiemiddelen van de
overheid.......................................................................................................................12
Hoofdstuk 2. De eenzijdige bestuurlijke rechtshandeling en de pseudowetgeving....13
Afdeling 1. De eenzijdige bestuurlijke rechtshandeling.......................................13
Afdeling 2. Een bijzondere EBR: de bestuurlijke sanctie.....................................20
Afdeling 3. Pseudowetgeving...............................................................................22
Hoofdstuk 3. Het contractuele spoor: de overeenkomst met het bestuur...................23
Afdeling 1. Tweewegenleer..................................................................................23
Afdeling 2. Mogelijke indelingen v/d overeenkomsten met het bestuur..............24
Afdeling 3. Algemene beginselen van twee typische overheidscontracten:
overheidsopdrachten en concessies van werken of diensten.............................25
Hoofdstuk 4. Leer van de afsplitsbare rechtshandeling..............................................29
Deel III. Mensen en middelen..................................................................................30
Hoofdstuk 1. Rechtsregime van het overheidspersoneel...........................................30
Afdeling 1. Begrip ‘ambtenaar’.............................................................................30
Afdeling 2. Diversiteit in de rechtstoestand van het overheidspersoneel:
statutaire versus contractuele tewerkstelling.......................................................30
Afdeling 3. Diversiteit van rechtspositieregelingen..............................................32
Afdeling 4. Krachtlijnen van de ambtenarenstatuten..........................................33
1
, Afdeling 5. Syndicaal statuut................................................................................38
Hoofdstuk 2. Rechtsregime van de goederen in het bestuursrecht............................39
Afdeling 1. Rechtsregime van de goederen van het bestuur: het
domeingoederenrecht of het recht van de ‘publieke goederen’...........................39
Afdeling 2. Instrumentarium van het bestuur met betrekking tot de goederen van
particulieren..........................................................................................................42
Deel IV. Bestuursorganisatie en het begrip bestuur................................................43
Hoofdstuk 1. Bestuursorganisatie...............................................................................43
Afdeling 2. Algemeen begrippenkader.................................................................43
Hoofdstuk 2. Het begrip ‘bestuur’................................................................................48
Afdeling 1. Het federale begrip ‘administratieve overheid’ en zijn Vlaamse
tegenhangers.......................................................................................................48
Afdeling 2. Het begrip ‘openbare dienst’..............................................................50
Deel V. Preventieve rechtsbescherming tegen het bestuur en algemene
rechtsbeginselen......................................................................................................50
Hoofdstuk 2. Het wettigheids- of legaliteitsbeginsel....................................................51
Afdeling 1. Formele component van het wettigheidsbeginsel: de toegewezen
aard van de bevoegdheid van het bestuur en het principiële verbod van
delegatie...............................................................................................................51
Afdeling 2. Materiële component van het wettigheidsbeginsel: het respect voor
de hiërarchie der normen en de naleving van de eigen reglementen.................52
Hoofdstuk 3. Beginselen van behoorlijk bestuur.........................................................52
Afdeling 1. Begrip.................................................................................................52
Afdeling 4. Plaats van de algemene rechtsbeginselen in de hiërarchie van de
normen.................................................................................................................52
Afdeling 6. Procedurele versus inhoudelijke beginselen van behoorlijk bestuur.52
Afdeling 7. Catalogus van de beginselen van behoorlijk bestuur........................53
Afdeling 8. Beginselen van behoorlijk burgerschap.............................................60
Hoofdstuk 4. Wetten of beginselen van de openbare dienst......................................60
Afdeling 1. Doel, aard en plaats in de hiërarchie der normen.............................60
Afdeling 2. Benuttigingsgelijkheid........................................................................60
Afdeling 3. Continuïteitsbeginsel..........................................................................60
Afdeling 4. Veranderlijkheidsbeginsel..................................................................61
Hoofdstuk 5. Formele motivering van bestuurshandelingen.......................................61
Afdeling 1. De Wet Motivering Bestuurshandelingen (WMB)..............................61
2
, Afdeling 2. Toepassingsgebied van de WMB......................................................62
Afdeling 3. Draagwijdte van de formele motiveringsplicht...................................63
Hoofdstuk 6. Openbaarheid van bestuur(sdocumenten)............................................64
Afdeling 1. Openbaarheid van bestuur: algemeen kader, begrippen en oogmerk
..............................................................................................................................64
Afdeling 2. Regelgeving inzake openbaarheid van bestuur................................65
Afdeling 3. Actieve openbaarheid van bestuur....................................................66
Afdeling 4. Passieve openbaarheid van het bestuur...........................................67
Afdeling 5. Hergebruik van overheidsinformatie..................................................70
Hoofdstuk 7. Participatie en inspraak..........................................................................70
Hoofdstuk 8. Taalgebruik in bestuurszaken................................................................70
Deel VI. Curatieve rechtsbescherming tegen het bestuur.......................................71
Hoofdstuk 2. Rechtsbescherming en de rekenschapsplicht van het bestuur.............71
Afdeling 1. Interne klachtenbehandeling bij het bestuur zelf...............................71
Afdeling 2. Klachtenbehandeling via ombudsdiensten........................................71
Hoofdstuk 3. Bestuurlijke beroepen............................................................................71
Afdeling 1. Onderscheid tussen bestuurlijke en jurisdictionele beroepen...........71
Afdeling 2. Indeling van de bestuurlijke beroepen...............................................72
Hoofdstuk 4. Jurisdictionele beroepen........................................................................74
Afdeling 1. Rechtsmachtverdeling.......................................................................74
Afdeling 2. Rechtsbescherming door de gewone rechter....................................75
Afdeling 3. Rechtsbescherming door de bestuursrechter....................................76
Hoofdstuk 5. Alternatieve conflictoplossing met de overheid.....................................79
Gastcollege. Lokale besturen: organisatie en werking............................................79
1. Lokale besturen: wie zijn ze....................................................................................79
2. Lokale besturen: wat doen ze?...............................................................................79
A. Taken van gemeentelijk belang.......................................................................80
B. Taken die aan de gemeenten zijn toevertrouwd.............................................80
3. Lokale besturen: hoe werken ze?...........................................................................80
4. Lokale besturen: hoe beslissen ze?........................................................................82
5. Lokale besturen: hoe ziet men erop toe?................................................................82
6. Lokale besturen: ideale schaalgrootte?..................................................................83
Hoofdstuk 1. Omgevingsrecht en het recht.............................................................88
2. Bestuursrecht..........................................................................................................88
3
, Hoofdstuk 2. Milieu, ruimte, beleid en recht............................................................89
1. Milieu, ruimte en (de nood aan) beleid....................................................................89
1.1 Toenemende aantasting door de mens.........................................................89
1.2. Nadelig juridisch statuut v/h milieu................................................................89
1.3. Milieubeleid, ruimtelijke ordening,… zijn nodig!............................................90
1.4. Legitimatie van het omgevingsbeleid............................................................90
2. Functies van het omgevingsrecht............................................................................90
3. Instrumenten van het omgevingsbeleid..................................................................91
3.1. Directe en indirecte regulering......................................................................91
3.2. Enkele belangrijke instrumenten...................................................................91
4. Op naar nieuwe instrumenten en weg van de regulering?..............................95
4.2. De rol van het beleid en de rechter herzien?................................................96
4.3. Beginselen van het milieubeleid...................................................................96
4.4. Rechtsbescherming op de helling?...............................................................97
Hoofdstuk 3. Onteigening, eigendomsbeperkingen en rechten van voorkoop en
voorkeur...................................................................................................................98
1. Onteigening.............................................................................................................98
1.1. Begrip............................................................................................................98
1.2. Bescherming van het eigendomsrecht bij onteigening.................................98
1.2.1. Algemeen nut, wettelijke grondslag en noodzakelijkheidsvereiste (de
voorwaarden van art. 16 Gw.)..............................................................................98
1.2.2. Onteigeningsprocedure..............................................................................99
1.2.2.3. Rechtsbescherming..............................................................................100
1.2.3. Onteigeningsvergoeding..........................................................................100
1.2.4. Verzoek om van de onteigening af te zien, terugbetaling van intresten en
recht van wederoverdracht.................................................................................102
2. Eigendomsbeperkingen.........................................................................................102
2.1. Begrip..........................................................................................................102
2.2. Bescherming van het eigendomsrecht bij eigendomsbeperkingen............103
2.2.1. In beginsel geen schadevergoeding........................................................103
2.2.2. Schadevergoeding bij quasi-onteigening of de facto-onteigening...........103
2.2.3. Schadevergoeding bij onuitvoerbaarheid niet-vervallen rechtmatige
verkavelingsvergunning.....................................................................................103
2.2.4. Schadevergoeding in toepassing van het beginsel van de gelijkheid voor
openbare lasten..................................................................................................104
4
, 3. Recht van voorkoop..............................................................................................104
3.1. Begrip..........................................................................................................104
3.2. Modaliteiten, toepassingsgebied en uitzonderingen...................................104
3.3. Rangorde.....................................................................................................105
3.5. Sanctieregeling...........................................................................................105
4. Recht van voorkeur...............................................................................................105
Hoofdstuk 4. Vergunningen in de ruimtelijke ordening en het milieubeleid..........106
1. Co-existentie van wetgeving, rechtsbescherming bij en kenmerken en gevolgen
van vergunningen......................................................................................................106
1.1. Soorten vergunningen na de invoering van de omgevingsvergunning......106
1.2. Voorwerp van de omgevingsvergunning....................................................107
1.3. Kenmerken en gevolgen van vergunningen...............................................110
2.2. Vergunningsprocedure en beoordelingskader............................................111
2.3. Verval van de omgevingsvergunning..........................................................116
Hoofdstuk 5. Ruimtelijke planning en inrichting.....................................................117
1.2 Ruimtelijke planning.....................................................................................117
1.3. Rooilijnplannen............................................................................................122
DEEL 1. Bestuursrecht: begrip, indeling, functies, kenmerken en bronnen
Hoofdstuk 1. Begrip bestuursrecht
Afdeling 1. Formeel-juridische omschrijving vanuit organiek en
functioneel oogpunt
Het privaatrecht omvat de rechtsregels die betrekking hebben op de relaties tussen
private personen. Het publiekrecht omvat de rechtsregels die betrekking hebben op
de organisatie v/d overheid en op de relatie tussen de overheid en de burgers en
tussen de overheden onderling.
Binnen het publiekrecht kan er een onderscheid gemaakt worden tussen het
grondwettelijk recht en het bestuursrecht. Er bestaat geen eensgezindheid over een
precieze definitie of afbakening v/h bestuursrecht. Als uitgangspunt hanteert men
vaak een organieke benadering. Het bestuursrecht is dan het geheel van
rechtsregels m.b.t. de organisatie, de bevoegdheden en de werking v/d organen die
met uitvoerende macht zijn bekleed. Deze benadering moet evenwel genuanceerd
worden.
5
Inhoud
DEEL 1. Bestuursrecht: begrip, indeling, functies, kenmerken en bronnen..............5
Hoofdstuk 1. Begrip bestuursrecht................................................................................5
Afdeling 1. Formeel-juridische omschrijving vanuit organiek en functioneel
oogpunt...................................................................................................................5
Hoofdstuk 2. Indeling van het bestuursrecht.................................................................6
Afdeling 1. Algemeen versus bijzonder bestuursrecht...........................................6
Hoofdstuk 4. Kenmerken van het bestuursrecht...........................................................6
Afdeling 1. Autonome en eigenheid van het bestuursrecht...................................6
Afdeling 2. Meergelaagdheid v/h Belgische bestuursrecht....................................7
Hoofdstuk 5. Bronnen van het bestuursrecht................................................................7
Afdeling 2. Bronnen van het positief bestuursrecht...............................................9
Deel II. Besluitvormingsinstrumentarium.................................................................12
Hoofdstuk 1. Inleiding: Publiek- versus privaatrechtelijke actiemiddelen van de
overheid.......................................................................................................................12
Hoofdstuk 2. De eenzijdige bestuurlijke rechtshandeling en de pseudowetgeving....13
Afdeling 1. De eenzijdige bestuurlijke rechtshandeling.......................................13
Afdeling 2. Een bijzondere EBR: de bestuurlijke sanctie.....................................20
Afdeling 3. Pseudowetgeving...............................................................................22
Hoofdstuk 3. Het contractuele spoor: de overeenkomst met het bestuur...................23
Afdeling 1. Tweewegenleer..................................................................................23
Afdeling 2. Mogelijke indelingen v/d overeenkomsten met het bestuur..............24
Afdeling 3. Algemene beginselen van twee typische overheidscontracten:
overheidsopdrachten en concessies van werken of diensten.............................25
Hoofdstuk 4. Leer van de afsplitsbare rechtshandeling..............................................29
Deel III. Mensen en middelen..................................................................................30
Hoofdstuk 1. Rechtsregime van het overheidspersoneel...........................................30
Afdeling 1. Begrip ‘ambtenaar’.............................................................................30
Afdeling 2. Diversiteit in de rechtstoestand van het overheidspersoneel:
statutaire versus contractuele tewerkstelling.......................................................30
Afdeling 3. Diversiteit van rechtspositieregelingen..............................................32
Afdeling 4. Krachtlijnen van de ambtenarenstatuten..........................................33
1
, Afdeling 5. Syndicaal statuut................................................................................38
Hoofdstuk 2. Rechtsregime van de goederen in het bestuursrecht............................39
Afdeling 1. Rechtsregime van de goederen van het bestuur: het
domeingoederenrecht of het recht van de ‘publieke goederen’...........................39
Afdeling 2. Instrumentarium van het bestuur met betrekking tot de goederen van
particulieren..........................................................................................................42
Deel IV. Bestuursorganisatie en het begrip bestuur................................................43
Hoofdstuk 1. Bestuursorganisatie...............................................................................43
Afdeling 2. Algemeen begrippenkader.................................................................43
Hoofdstuk 2. Het begrip ‘bestuur’................................................................................48
Afdeling 1. Het federale begrip ‘administratieve overheid’ en zijn Vlaamse
tegenhangers.......................................................................................................48
Afdeling 2. Het begrip ‘openbare dienst’..............................................................50
Deel V. Preventieve rechtsbescherming tegen het bestuur en algemene
rechtsbeginselen......................................................................................................50
Hoofdstuk 2. Het wettigheids- of legaliteitsbeginsel....................................................51
Afdeling 1. Formele component van het wettigheidsbeginsel: de toegewezen
aard van de bevoegdheid van het bestuur en het principiële verbod van
delegatie...............................................................................................................51
Afdeling 2. Materiële component van het wettigheidsbeginsel: het respect voor
de hiërarchie der normen en de naleving van de eigen reglementen.................52
Hoofdstuk 3. Beginselen van behoorlijk bestuur.........................................................52
Afdeling 1. Begrip.................................................................................................52
Afdeling 4. Plaats van de algemene rechtsbeginselen in de hiërarchie van de
normen.................................................................................................................52
Afdeling 6. Procedurele versus inhoudelijke beginselen van behoorlijk bestuur.52
Afdeling 7. Catalogus van de beginselen van behoorlijk bestuur........................53
Afdeling 8. Beginselen van behoorlijk burgerschap.............................................60
Hoofdstuk 4. Wetten of beginselen van de openbare dienst......................................60
Afdeling 1. Doel, aard en plaats in de hiërarchie der normen.............................60
Afdeling 2. Benuttigingsgelijkheid........................................................................60
Afdeling 3. Continuïteitsbeginsel..........................................................................60
Afdeling 4. Veranderlijkheidsbeginsel..................................................................61
Hoofdstuk 5. Formele motivering van bestuurshandelingen.......................................61
Afdeling 1. De Wet Motivering Bestuurshandelingen (WMB)..............................61
2
, Afdeling 2. Toepassingsgebied van de WMB......................................................62
Afdeling 3. Draagwijdte van de formele motiveringsplicht...................................63
Hoofdstuk 6. Openbaarheid van bestuur(sdocumenten)............................................64
Afdeling 1. Openbaarheid van bestuur: algemeen kader, begrippen en oogmerk
..............................................................................................................................64
Afdeling 2. Regelgeving inzake openbaarheid van bestuur................................65
Afdeling 3. Actieve openbaarheid van bestuur....................................................66
Afdeling 4. Passieve openbaarheid van het bestuur...........................................67
Afdeling 5. Hergebruik van overheidsinformatie..................................................70
Hoofdstuk 7. Participatie en inspraak..........................................................................70
Hoofdstuk 8. Taalgebruik in bestuurszaken................................................................70
Deel VI. Curatieve rechtsbescherming tegen het bestuur.......................................71
Hoofdstuk 2. Rechtsbescherming en de rekenschapsplicht van het bestuur.............71
Afdeling 1. Interne klachtenbehandeling bij het bestuur zelf...............................71
Afdeling 2. Klachtenbehandeling via ombudsdiensten........................................71
Hoofdstuk 3. Bestuurlijke beroepen............................................................................71
Afdeling 1. Onderscheid tussen bestuurlijke en jurisdictionele beroepen...........71
Afdeling 2. Indeling van de bestuurlijke beroepen...............................................72
Hoofdstuk 4. Jurisdictionele beroepen........................................................................74
Afdeling 1. Rechtsmachtverdeling.......................................................................74
Afdeling 2. Rechtsbescherming door de gewone rechter....................................75
Afdeling 3. Rechtsbescherming door de bestuursrechter....................................76
Hoofdstuk 5. Alternatieve conflictoplossing met de overheid.....................................79
Gastcollege. Lokale besturen: organisatie en werking............................................79
1. Lokale besturen: wie zijn ze....................................................................................79
2. Lokale besturen: wat doen ze?...............................................................................79
A. Taken van gemeentelijk belang.......................................................................80
B. Taken die aan de gemeenten zijn toevertrouwd.............................................80
3. Lokale besturen: hoe werken ze?...........................................................................80
4. Lokale besturen: hoe beslissen ze?........................................................................82
5. Lokale besturen: hoe ziet men erop toe?................................................................82
6. Lokale besturen: ideale schaalgrootte?..................................................................83
Hoofdstuk 1. Omgevingsrecht en het recht.............................................................88
2. Bestuursrecht..........................................................................................................88
3
, Hoofdstuk 2. Milieu, ruimte, beleid en recht............................................................89
1. Milieu, ruimte en (de nood aan) beleid....................................................................89
1.1 Toenemende aantasting door de mens.........................................................89
1.2. Nadelig juridisch statuut v/h milieu................................................................89
1.3. Milieubeleid, ruimtelijke ordening,… zijn nodig!............................................90
1.4. Legitimatie van het omgevingsbeleid............................................................90
2. Functies van het omgevingsrecht............................................................................90
3. Instrumenten van het omgevingsbeleid..................................................................91
3.1. Directe en indirecte regulering......................................................................91
3.2. Enkele belangrijke instrumenten...................................................................91
4. Op naar nieuwe instrumenten en weg van de regulering?..............................95
4.2. De rol van het beleid en de rechter herzien?................................................96
4.3. Beginselen van het milieubeleid...................................................................96
4.4. Rechtsbescherming op de helling?...............................................................97
Hoofdstuk 3. Onteigening, eigendomsbeperkingen en rechten van voorkoop en
voorkeur...................................................................................................................98
1. Onteigening.............................................................................................................98
1.1. Begrip............................................................................................................98
1.2. Bescherming van het eigendomsrecht bij onteigening.................................98
1.2.1. Algemeen nut, wettelijke grondslag en noodzakelijkheidsvereiste (de
voorwaarden van art. 16 Gw.)..............................................................................98
1.2.2. Onteigeningsprocedure..............................................................................99
1.2.2.3. Rechtsbescherming..............................................................................100
1.2.3. Onteigeningsvergoeding..........................................................................100
1.2.4. Verzoek om van de onteigening af te zien, terugbetaling van intresten en
recht van wederoverdracht.................................................................................102
2. Eigendomsbeperkingen.........................................................................................102
2.1. Begrip..........................................................................................................102
2.2. Bescherming van het eigendomsrecht bij eigendomsbeperkingen............103
2.2.1. In beginsel geen schadevergoeding........................................................103
2.2.2. Schadevergoeding bij quasi-onteigening of de facto-onteigening...........103
2.2.3. Schadevergoeding bij onuitvoerbaarheid niet-vervallen rechtmatige
verkavelingsvergunning.....................................................................................103
2.2.4. Schadevergoeding in toepassing van het beginsel van de gelijkheid voor
openbare lasten..................................................................................................104
4
, 3. Recht van voorkoop..............................................................................................104
3.1. Begrip..........................................................................................................104
3.2. Modaliteiten, toepassingsgebied en uitzonderingen...................................104
3.3. Rangorde.....................................................................................................105
3.5. Sanctieregeling...........................................................................................105
4. Recht van voorkeur...............................................................................................105
Hoofdstuk 4. Vergunningen in de ruimtelijke ordening en het milieubeleid..........106
1. Co-existentie van wetgeving, rechtsbescherming bij en kenmerken en gevolgen
van vergunningen......................................................................................................106
1.1. Soorten vergunningen na de invoering van de omgevingsvergunning......106
1.2. Voorwerp van de omgevingsvergunning....................................................107
1.3. Kenmerken en gevolgen van vergunningen...............................................110
2.2. Vergunningsprocedure en beoordelingskader............................................111
2.3. Verval van de omgevingsvergunning..........................................................116
Hoofdstuk 5. Ruimtelijke planning en inrichting.....................................................117
1.2 Ruimtelijke planning.....................................................................................117
1.3. Rooilijnplannen............................................................................................122
DEEL 1. Bestuursrecht: begrip, indeling, functies, kenmerken en bronnen
Hoofdstuk 1. Begrip bestuursrecht
Afdeling 1. Formeel-juridische omschrijving vanuit organiek en
functioneel oogpunt
Het privaatrecht omvat de rechtsregels die betrekking hebben op de relaties tussen
private personen. Het publiekrecht omvat de rechtsregels die betrekking hebben op
de organisatie v/d overheid en op de relatie tussen de overheid en de burgers en
tussen de overheden onderling.
Binnen het publiekrecht kan er een onderscheid gemaakt worden tussen het
grondwettelijk recht en het bestuursrecht. Er bestaat geen eensgezindheid over een
precieze definitie of afbakening v/h bestuursrecht. Als uitgangspunt hanteert men
vaak een organieke benadering. Het bestuursrecht is dan het geheel van
rechtsregels m.b.t. de organisatie, de bevoegdheden en de werking v/d organen die
met uitvoerende macht zijn bekleed. Deze benadering moet evenwel genuanceerd
worden.
5
