Hoofdstuk 1: Gedragstherapie bij kinderen en jeugdigen: geschiedenis, kenmerken en
overwegingen bij het gedragstherapeutische proces
Drie generaties gedragstherapie
Er wordt gesproken over drie generaties gedragstherapie:
1. De eerste generatie (jaren zestig tot jaren tachtig): de gedragstherapie was vooral gericht op
uiterlijk waarneembaar gedrag. Operante en klassieke conditioneringsprincipes vormden de
basis van de gedragstherapeutische interventies.
2. De tweede generatie (jaren tachtig en jaren negentig): de gedragstherapie ging ervan uit dat
cognities in de vorm van gedachten of zelfspraak niet langer bijverschijnselen zijn van
uiterlijk waarneembaar gedrag, maar functionele onderdelen in de gedragsketen. Vormen
van cognitief leren, zoals sociaal leren, regel sturend gedrag, instructieleren en
probleemoplossend en naast het leren van betekenissen (associaties), doen hun intrede in
de gedragstherapie en worden onderwerp van assessment en behandeling. Na veel
discussies werd men het erover eens dat deze vormen van (intern) leren eveneens uit
mentale (virtuele) gedragsequenties bestaan en dus integraal deel uitmaken van de
gedragstherapeutische benadering, en werd de cognitieve gedragstherapie geboren (CGT).
Denkfouten en disfunctionele denkstijlen worden opgespoord en behandeld.
3. De derde generatie (eind jaren negentig): in de CGT doen geheel nieuwe therapeutische
stromingen hun intreden, zoals de Acceptance and Commitment Therapy (ACT), de
Mindfulness Based Cognitive Therapy (MBCT) en de dialectische gedragstherapie (DGT). Deze
nieuwe behandelvormen richten zich minder op het direct veranderen van denken, voelen
en doen, of op de inhoud en de vorm van het denken, maar meer op de functie ervan en de
context waarin het zich afspeelt.
Kenmerken van gedragstherapie
- Ontwikkelingsperspectief: de kindertherapeut houdt rekening met het feit dat het kind in
ontwikkeling is. Kinderen veranderen voortdurend en in dat licht bezien dient het
problematisch functioneren ook vanuit een ontwikkelingsperspectief bekeken te worden.
Kennis van ontwikkelingsfasen, van leeftijdsgebonden normatieve gedragingen, en van spel
en verbeelding is noodzakelijk voor de klachtanalyse, de keuze van de behandeldoelen en
keuze van de behandeltechnieken; kortom, voor alle belangrijke fasen van het
gedragstherapeutisch proces.
- Samenwerken met ouders, leerkracht en de context: voor ouders is het belangrijk om te
weten dat interactiepatronen kunnen bijdragen aan het in stand houden van het
problematische gedrag en ook aan de verbetering ervan. Vaak worden cognities van ouders
voorwerp van interventie. Voor het vaststellen van de aard en ernst van de problemen
kunnen de opvoeders als participerende observatoren functioneren.
- Gedragstherapie als probleemoplossend proces: elk kind en elke jongere wordt
geconfronteerd met steeds weer nieuwe problemen die om een adequate reactie en
oplossing vragen.
- Niet praten, maar doen: op de therapie zo aantrekkelijk mogelijk te houden, dragen de
therapiesessies dan ook een speelser karakter dan bij volwassenen.
- De therapeut als coach: een coach is een persoon die op basis van ervaring iemands
vaardigheden versterkt en zijn ontwikkeling leidt: zo’n coach helpt doelen te bereiken, en
beleeft plezier aan dit proces.
,Indicatie: gedragstherapie of niet?
De jeugdhulpverlener wordt in toenemende mate gestuurd door evidence-based behandelen.
Momenteel worden bij voorkeur werkzaam gebleken behandelmethoden toegepast. Met andere
woorden: men kiest dikwijls voor gedragstherapie, omdat men evidence-based wil werken. Naast
ouders worden soms ook gezinsleden bij de behandeling betrokken. Waar nodig zal tegelijkertijd op
verschillende fronten gewerkt worden.
Het uitwaaieringsschema
Doordat voortdurend geëvalueerd wordt, zullen er in de fasen van de behandeling vaan
terugkoppelingen zijn.
Fase 1: kennismaking
Op welke wijze kan het kind het beste bij de behandeling betrokken worden? In elke therapie met
kinderen en jongeren moet beslist worden hoe de ouders bij het veranderingsproces betrokken
kunnen en moeten worden. De wijze waarop dit vorm krijgt, verschilt per probleem, per leeftijdsfase
waarin het kind of jongere zich bevindt, en is afhankelijk van de betrokkenheid van de ouders bij het
probleem.
- Per probleem: ouders van kinderen met gedragsproblemen leren bijvoorbeeld het gedrag
van hun kind beter te monitoren.
- Per leeftijdsfase: in sommige gevallen moeten de ouders bij de sessie van hun kind aanwezig
zijn, terwijl ze er in andere gevallen beter niet bij kunnen zijn.
- Betrokkenheid: op welke manier moeten ouders betrokken worden? Wanneer vastgesteld is
dat ouders het probleemgedrag in stand houden of eraan bijdragen, kunnen zij ook als
medecliënten worden gezien.
Fase 2: probleeminventarisatie
- Verkennen van gedragsproblemen, ontwikkeling en context: bij probleemverkenning wordt
onderzocht wat als probleem ervaren wordt en aan welke gedragingen dit te merken is. De
therapeut zal, naast de gedragsspecifieke informatie, inzicht willen hebben in de
ontwikkeling van het probleemgedrag en in de context waarbinnen dat gedrag zich voordoet,
teneinde causale verbanden en het mogelijke verloop van de klachten in kaart brengen.
Wanneer het probleem complexer van aard is en een last voor het kind en omgeving vormt,
zullen meer gesprekken met ouders en kind nodig zijn om duidelijkheid over aard en ernst
van de problematiek te verkrijgen en om zich een goede indruk te kunnen vormen van de
ontstaansgeschiedenis en van de uitlokkende en bekrachtigende omgevingsinvloeden.
- Holistische theorie en probleemsamenhang: de HT formuleert de hypothetische samenhang
tussen de gerapporteerde en waarneembare problemen en de oorzakelijke en in
standhoudende factoren. Gaandeweg de behandeling en op basis van nieuwe informatie
wordt de probleemsamenhang, indien nodig, bijgesteld en definitief gemaakt. De
probleemsamenhang is een sterk element van de CGT, omdat deze leidt tot:
o Een systematisch cognitief-theoretisch kader voor de problemen van de cliënt;
o Een betere beschrijving van en inzicht in de aangemelde problemen
o Een welomschreven therapeutische werkrelatie
o Meer doelgerichte therapeutische interventies;
o Geïndividualiseerde cognitief-therapeutische behandelprotocollen die hierop
aansluiten;
, o Concrete behandelresultaten
- Keuze van het te bewerken probleemgedrag: als er verschillende problemen in de HT of CC
(casusconceptualisatie) zijn genoemd, zal een keuze gemaakt moeten worden. Daarvoor is
het belangrijk de onderlinge samenhang van de verschillende problemen te kennen. Welke
klachten waren er het eerst en wat heeft tot wat geleid? Directe en lineaire causale relaties
zijn meestal moeilijk aan te tonen. Samen met de cliënt worden de volgende overwegingen
op basis van de HT besproken:
o De mate waarin het probleemgedrag een sleutelpositie inneemt.
o De mate waarin het probleemgedrag veranderbaar is.
o Gevolgen van de boogde gedragsverandering (het kan neveneffecten op anderen
hebben).
o De mogelijkheden van de cliënt.
Fase 3: analyses en probleemdefiniëring
Wanneer het eerste te bewerken probleem eenmaal gekozen is, wordt binnen het therapeutische
proces overgegaan tot de specifiek gedragstherapeutische analyses zoals de probleemdefiniëring en
de topografische analyse ervan, de functieanalyse en de betekenisanalyse.
Fase 4: behandelingskeuzen
- Formulering van de behandeldoelen: bij het formuleren van de behandeldoelen spelen de
resultaten van de functieanalyse en de verdere kenmerken van het kind een cruciale rol. De
effectiviteit van de beschikbare methoden, de ervaring en specifieke bekwaamheden van de
therapeut mede in overwegingen betrokken.
- Fasering van de behandeldoelen: de therapeut kiest meestal eerst voor een
behandelingsdoelen dat op de korte termijn resultaten te zien geeft. In crisissituaties ligt het
voor de hand om als eerste doel te kiezen voor het oplossen van de crisis.
- Geringe toegankelijkheid van de problemen: bij geringe toegankelijkheid van de
problematiek, doordat de cliënt informatie niet kan verwoorden, bijvoorbeeld vanwege
vroegkinderlijk trauma of niet onderkent wat er werkelijk speelt, kan de therapeut het beste
kiezen voor intermediaire behandelingsdoel die wel toegankelijk zijn voor en die direct
aansluiten bij de klachten waarmee ouders of jeugdige komen. Overwegingen bij de keuze
van behandeldoelen:
o Eerst crisis oplossen
o Begin met toegankelijke problematiek
o Vertaal een probleem in leerdoelen
o Focus op het aanleren van nieuw gedrag
o Faseer de behandeldoelen: wat eerst, wat later?
o Taxeer de pedagogische mogelijkheden en onmogelijkheden van het cliëntsysteem
- Keuze van behandelstrategie: als kader worden er vier behandelstrategieën onderscheiden:
o Individuele behandeling;
o Groepsbehandeling;
o Mediatiebehandeling;
o Gezinsbehandeling.
- Overwegingen bij de keuze voor specifieke gedragstherapeutische technieken en protocollair
werken: protocolmatig behandelen verloopt vanuit de one-size-fits-all benadering. Er is
immers een vast draaiboek voor kinderen met dezelfde diagnose, men spreekt van een
diagnose-behandelcombinatie (DBC’s). Deze DBC’s hangen zeer nauw samen met
, protocolmatig behandelen. De DBC’s zijn gekoppeld aan een DSM-classificatie, die in veel
gevallen het diagnostisch uitgangspunt vormt voor het opstellen van een behandelplan en de
keuze van behandeltechnieken.
- Modulair werken: om in de klinische praktijk effectief te zijn, moeten interventies bij
voorkeur flexibel ingezet kunnen worden, zodat ze maximaal aansluiten bij de specifieke
behoeften van de individuele cliënt. De modulaire behandeling voldoet hier aan. Deze is
samengesteld uit losse, zelfstandige modules gebaseerd op werkzame componenten, die
meerdere keren gebruikt kunnen worden of helemaal niet, en die, indien nodig, ook
gecombineerd kunnen worden. Een voorbeeld van modulair behandelen is het MATCH-
programma (Modulair Approach to Therapy for Children with Anxiety, Depression, Trauma or
Conduct Problems). De modulaire behandeling is flexibel inzetbaar en kan door de
mogelijkheid om losse behandelmodules met elkaar te combineren beter tegemoetkomen
aan de samengestelde aard van veel jeugdproblematiek.
- Transdiagnostisch behandelen: met name de hoge mate van comorbiditeit tussen psychische
stoornissen is aanleiding geweest voor de ontwikkeling van het transdiagnostische denken
over psychopathologie en de behandeling ervan. De sterke overloop in symptomen tussen
verschillende diagnostische classificaties (bijvoorbeeld tussen angst en depressie) en de
substantiële comorbiditeit zijn volgens de transidagnostische opvatting het gevolg van
gedeelde onderliggende processen.
Fase 5: behandelfase
- Basisvaardigheden:
o Goed werkrelaties kunnen opbouwen met ouders met zeer verschillende culturele
en gezinsachtergronden.
o Kunnen werken met ouders die nauwelijks meer met elkaar willen communiceren.
o Voorzichtig, maar toch doelgericht kunnen omgaan met een ouder die door
persoonlijke psychische problematiek de ouderrol niet goed kan vervullen. Dit vereist
niet alleen een grote mate van empathie, respect en acceptatie, maar bovenal kennis
van zaken en de vaardigheid om concreet en eenvoudig te formuleren wat de
essentie is van de problemen.
o Een goede werkrelatie kunnen krijgen met een (para)professionele mediator, de
leerkracht of groepsleider.
- Basisvaardigheden voor werken met kinderen:
o Een sociaal bekrachtigende, cliëntgerichte grondhouding: empathie en echtheid.
o Bekrachtiging en modeling van een directe, open wijze van communiceren.
o Directiviteit: een didactische, speelse, concrete en stimulerende opstelling.
o Structurering: het aangeven van grenzen in tijd, ruimte en regels.
o Aansluiting bij de leeftijd, ontwikkelingsfase, cognitieve, emotionele en sociale
mogelijkheden in de vormgeving van communicatie en therapietechnieken.
- Afstemming op de situatie thuis: uitvoering van de huiswerkopdrachten moet door de
ouders ondersteund worden.
- Wat als de behandeling stagneert?:
o Bij de cliënt kunnen motivatie en vaardigheidstekoren te bron van stagnatie vormen.
o Therapievariabelen die stagnatie veroorzaken, kunnen betrekking hebben op
specifieke technieken of procedures die de cliënt niet aanspreken omdat ze te
confronterend zijn of te langzaam effect lijken te hebben.
overwegingen bij het gedragstherapeutische proces
Drie generaties gedragstherapie
Er wordt gesproken over drie generaties gedragstherapie:
1. De eerste generatie (jaren zestig tot jaren tachtig): de gedragstherapie was vooral gericht op
uiterlijk waarneembaar gedrag. Operante en klassieke conditioneringsprincipes vormden de
basis van de gedragstherapeutische interventies.
2. De tweede generatie (jaren tachtig en jaren negentig): de gedragstherapie ging ervan uit dat
cognities in de vorm van gedachten of zelfspraak niet langer bijverschijnselen zijn van
uiterlijk waarneembaar gedrag, maar functionele onderdelen in de gedragsketen. Vormen
van cognitief leren, zoals sociaal leren, regel sturend gedrag, instructieleren en
probleemoplossend en naast het leren van betekenissen (associaties), doen hun intrede in
de gedragstherapie en worden onderwerp van assessment en behandeling. Na veel
discussies werd men het erover eens dat deze vormen van (intern) leren eveneens uit
mentale (virtuele) gedragsequenties bestaan en dus integraal deel uitmaken van de
gedragstherapeutische benadering, en werd de cognitieve gedragstherapie geboren (CGT).
Denkfouten en disfunctionele denkstijlen worden opgespoord en behandeld.
3. De derde generatie (eind jaren negentig): in de CGT doen geheel nieuwe therapeutische
stromingen hun intreden, zoals de Acceptance and Commitment Therapy (ACT), de
Mindfulness Based Cognitive Therapy (MBCT) en de dialectische gedragstherapie (DGT). Deze
nieuwe behandelvormen richten zich minder op het direct veranderen van denken, voelen
en doen, of op de inhoud en de vorm van het denken, maar meer op de functie ervan en de
context waarin het zich afspeelt.
Kenmerken van gedragstherapie
- Ontwikkelingsperspectief: de kindertherapeut houdt rekening met het feit dat het kind in
ontwikkeling is. Kinderen veranderen voortdurend en in dat licht bezien dient het
problematisch functioneren ook vanuit een ontwikkelingsperspectief bekeken te worden.
Kennis van ontwikkelingsfasen, van leeftijdsgebonden normatieve gedragingen, en van spel
en verbeelding is noodzakelijk voor de klachtanalyse, de keuze van de behandeldoelen en
keuze van de behandeltechnieken; kortom, voor alle belangrijke fasen van het
gedragstherapeutisch proces.
- Samenwerken met ouders, leerkracht en de context: voor ouders is het belangrijk om te
weten dat interactiepatronen kunnen bijdragen aan het in stand houden van het
problematische gedrag en ook aan de verbetering ervan. Vaak worden cognities van ouders
voorwerp van interventie. Voor het vaststellen van de aard en ernst van de problemen
kunnen de opvoeders als participerende observatoren functioneren.
- Gedragstherapie als probleemoplossend proces: elk kind en elke jongere wordt
geconfronteerd met steeds weer nieuwe problemen die om een adequate reactie en
oplossing vragen.
- Niet praten, maar doen: op de therapie zo aantrekkelijk mogelijk te houden, dragen de
therapiesessies dan ook een speelser karakter dan bij volwassenen.
- De therapeut als coach: een coach is een persoon die op basis van ervaring iemands
vaardigheden versterkt en zijn ontwikkeling leidt: zo’n coach helpt doelen te bereiken, en
beleeft plezier aan dit proces.
,Indicatie: gedragstherapie of niet?
De jeugdhulpverlener wordt in toenemende mate gestuurd door evidence-based behandelen.
Momenteel worden bij voorkeur werkzaam gebleken behandelmethoden toegepast. Met andere
woorden: men kiest dikwijls voor gedragstherapie, omdat men evidence-based wil werken. Naast
ouders worden soms ook gezinsleden bij de behandeling betrokken. Waar nodig zal tegelijkertijd op
verschillende fronten gewerkt worden.
Het uitwaaieringsschema
Doordat voortdurend geëvalueerd wordt, zullen er in de fasen van de behandeling vaan
terugkoppelingen zijn.
Fase 1: kennismaking
Op welke wijze kan het kind het beste bij de behandeling betrokken worden? In elke therapie met
kinderen en jongeren moet beslist worden hoe de ouders bij het veranderingsproces betrokken
kunnen en moeten worden. De wijze waarop dit vorm krijgt, verschilt per probleem, per leeftijdsfase
waarin het kind of jongere zich bevindt, en is afhankelijk van de betrokkenheid van de ouders bij het
probleem.
- Per probleem: ouders van kinderen met gedragsproblemen leren bijvoorbeeld het gedrag
van hun kind beter te monitoren.
- Per leeftijdsfase: in sommige gevallen moeten de ouders bij de sessie van hun kind aanwezig
zijn, terwijl ze er in andere gevallen beter niet bij kunnen zijn.
- Betrokkenheid: op welke manier moeten ouders betrokken worden? Wanneer vastgesteld is
dat ouders het probleemgedrag in stand houden of eraan bijdragen, kunnen zij ook als
medecliënten worden gezien.
Fase 2: probleeminventarisatie
- Verkennen van gedragsproblemen, ontwikkeling en context: bij probleemverkenning wordt
onderzocht wat als probleem ervaren wordt en aan welke gedragingen dit te merken is. De
therapeut zal, naast de gedragsspecifieke informatie, inzicht willen hebben in de
ontwikkeling van het probleemgedrag en in de context waarbinnen dat gedrag zich voordoet,
teneinde causale verbanden en het mogelijke verloop van de klachten in kaart brengen.
Wanneer het probleem complexer van aard is en een last voor het kind en omgeving vormt,
zullen meer gesprekken met ouders en kind nodig zijn om duidelijkheid over aard en ernst
van de problematiek te verkrijgen en om zich een goede indruk te kunnen vormen van de
ontstaansgeschiedenis en van de uitlokkende en bekrachtigende omgevingsinvloeden.
- Holistische theorie en probleemsamenhang: de HT formuleert de hypothetische samenhang
tussen de gerapporteerde en waarneembare problemen en de oorzakelijke en in
standhoudende factoren. Gaandeweg de behandeling en op basis van nieuwe informatie
wordt de probleemsamenhang, indien nodig, bijgesteld en definitief gemaakt. De
probleemsamenhang is een sterk element van de CGT, omdat deze leidt tot:
o Een systematisch cognitief-theoretisch kader voor de problemen van de cliënt;
o Een betere beschrijving van en inzicht in de aangemelde problemen
o Een welomschreven therapeutische werkrelatie
o Meer doelgerichte therapeutische interventies;
o Geïndividualiseerde cognitief-therapeutische behandelprotocollen die hierop
aansluiten;
, o Concrete behandelresultaten
- Keuze van het te bewerken probleemgedrag: als er verschillende problemen in de HT of CC
(casusconceptualisatie) zijn genoemd, zal een keuze gemaakt moeten worden. Daarvoor is
het belangrijk de onderlinge samenhang van de verschillende problemen te kennen. Welke
klachten waren er het eerst en wat heeft tot wat geleid? Directe en lineaire causale relaties
zijn meestal moeilijk aan te tonen. Samen met de cliënt worden de volgende overwegingen
op basis van de HT besproken:
o De mate waarin het probleemgedrag een sleutelpositie inneemt.
o De mate waarin het probleemgedrag veranderbaar is.
o Gevolgen van de boogde gedragsverandering (het kan neveneffecten op anderen
hebben).
o De mogelijkheden van de cliënt.
Fase 3: analyses en probleemdefiniëring
Wanneer het eerste te bewerken probleem eenmaal gekozen is, wordt binnen het therapeutische
proces overgegaan tot de specifiek gedragstherapeutische analyses zoals de probleemdefiniëring en
de topografische analyse ervan, de functieanalyse en de betekenisanalyse.
Fase 4: behandelingskeuzen
- Formulering van de behandeldoelen: bij het formuleren van de behandeldoelen spelen de
resultaten van de functieanalyse en de verdere kenmerken van het kind een cruciale rol. De
effectiviteit van de beschikbare methoden, de ervaring en specifieke bekwaamheden van de
therapeut mede in overwegingen betrokken.
- Fasering van de behandeldoelen: de therapeut kiest meestal eerst voor een
behandelingsdoelen dat op de korte termijn resultaten te zien geeft. In crisissituaties ligt het
voor de hand om als eerste doel te kiezen voor het oplossen van de crisis.
- Geringe toegankelijkheid van de problemen: bij geringe toegankelijkheid van de
problematiek, doordat de cliënt informatie niet kan verwoorden, bijvoorbeeld vanwege
vroegkinderlijk trauma of niet onderkent wat er werkelijk speelt, kan de therapeut het beste
kiezen voor intermediaire behandelingsdoel die wel toegankelijk zijn voor en die direct
aansluiten bij de klachten waarmee ouders of jeugdige komen. Overwegingen bij de keuze
van behandeldoelen:
o Eerst crisis oplossen
o Begin met toegankelijke problematiek
o Vertaal een probleem in leerdoelen
o Focus op het aanleren van nieuw gedrag
o Faseer de behandeldoelen: wat eerst, wat later?
o Taxeer de pedagogische mogelijkheden en onmogelijkheden van het cliëntsysteem
- Keuze van behandelstrategie: als kader worden er vier behandelstrategieën onderscheiden:
o Individuele behandeling;
o Groepsbehandeling;
o Mediatiebehandeling;
o Gezinsbehandeling.
- Overwegingen bij de keuze voor specifieke gedragstherapeutische technieken en protocollair
werken: protocolmatig behandelen verloopt vanuit de one-size-fits-all benadering. Er is
immers een vast draaiboek voor kinderen met dezelfde diagnose, men spreekt van een
diagnose-behandelcombinatie (DBC’s). Deze DBC’s hangen zeer nauw samen met
, protocolmatig behandelen. De DBC’s zijn gekoppeld aan een DSM-classificatie, die in veel
gevallen het diagnostisch uitgangspunt vormt voor het opstellen van een behandelplan en de
keuze van behandeltechnieken.
- Modulair werken: om in de klinische praktijk effectief te zijn, moeten interventies bij
voorkeur flexibel ingezet kunnen worden, zodat ze maximaal aansluiten bij de specifieke
behoeften van de individuele cliënt. De modulaire behandeling voldoet hier aan. Deze is
samengesteld uit losse, zelfstandige modules gebaseerd op werkzame componenten, die
meerdere keren gebruikt kunnen worden of helemaal niet, en die, indien nodig, ook
gecombineerd kunnen worden. Een voorbeeld van modulair behandelen is het MATCH-
programma (Modulair Approach to Therapy for Children with Anxiety, Depression, Trauma or
Conduct Problems). De modulaire behandeling is flexibel inzetbaar en kan door de
mogelijkheid om losse behandelmodules met elkaar te combineren beter tegemoetkomen
aan de samengestelde aard van veel jeugdproblematiek.
- Transdiagnostisch behandelen: met name de hoge mate van comorbiditeit tussen psychische
stoornissen is aanleiding geweest voor de ontwikkeling van het transdiagnostische denken
over psychopathologie en de behandeling ervan. De sterke overloop in symptomen tussen
verschillende diagnostische classificaties (bijvoorbeeld tussen angst en depressie) en de
substantiële comorbiditeit zijn volgens de transidagnostische opvatting het gevolg van
gedeelde onderliggende processen.
Fase 5: behandelfase
- Basisvaardigheden:
o Goed werkrelaties kunnen opbouwen met ouders met zeer verschillende culturele
en gezinsachtergronden.
o Kunnen werken met ouders die nauwelijks meer met elkaar willen communiceren.
o Voorzichtig, maar toch doelgericht kunnen omgaan met een ouder die door
persoonlijke psychische problematiek de ouderrol niet goed kan vervullen. Dit vereist
niet alleen een grote mate van empathie, respect en acceptatie, maar bovenal kennis
van zaken en de vaardigheid om concreet en eenvoudig te formuleren wat de
essentie is van de problemen.
o Een goede werkrelatie kunnen krijgen met een (para)professionele mediator, de
leerkracht of groepsleider.
- Basisvaardigheden voor werken met kinderen:
o Een sociaal bekrachtigende, cliëntgerichte grondhouding: empathie en echtheid.
o Bekrachtiging en modeling van een directe, open wijze van communiceren.
o Directiviteit: een didactische, speelse, concrete en stimulerende opstelling.
o Structurering: het aangeven van grenzen in tijd, ruimte en regels.
o Aansluiting bij de leeftijd, ontwikkelingsfase, cognitieve, emotionele en sociale
mogelijkheden in de vormgeving van communicatie en therapietechnieken.
- Afstemming op de situatie thuis: uitvoering van de huiswerkopdrachten moet door de
ouders ondersteund worden.
- Wat als de behandeling stagneert?:
o Bij de cliënt kunnen motivatie en vaardigheidstekoren te bron van stagnatie vormen.
o Therapievariabelen die stagnatie veroorzaken, kunnen betrekking hebben op
specifieke technieken of procedures die de cliënt niet aanspreken omdat ze te
confronterend zijn of te langzaam effect lijken te hebben.
