IMMUNOLOGIE
1) INTRODUCTIE IMMUNOLOGIE
・immuniteit = bescherming tegen infectieuze ziekten
↳ bescherming tegen grote range van micro-organismen: van heel klein (virussen) naar heel groot (wormen)
・immuunsysteem: gevormd door de cellen & moleculen die voor immuniteit zorgen
・immuunrespons = collectieve & gecoördineerde reactie van ons immuunsysteem in antwoord op een
challenge met een vreemd of abnormaal substantie / micro-organisme
in sommige individuen reageert het immuunsysteem op “self” / eigen moleculen (auto-immuniteit) of op
ongevaarlijke substanties (allergie / overgevoeligheidsreacties)
BELANGRIJKE IMMUNOLOGISCHE PRINCIPES
・herkennen van gevaar
・self van non-self kunnen onderscheiden
・geheugen opbouwen → vaccins
BELANG VAN IMMUNOLOGIE
・preventieve geneeskunde via vaccinatie is goedkoop(st) & effectief
・verschillende innovatieve kankertherapiën gebaseerd op immunologische principes: immuunsysteem
van patiënt zelf efficiënt laten reageren tegen kanker
↳ zijn minder toxisch dan chemotherapie, specifiek alleen kankercellen herkennen & afdoden
↳ soms erg effectief
・meerdere ziektebeelden zijn het gevolg van een minder goed functionerend immuunsysteem (vb. HIV)
of overactief immuunsysteem (auto-immuunziektes)
・transplantatie, gentherapie, implantaten moduleren & beschermen → minder aangevallen door
immuunsysteem: minder immunologische reactie opwekken → langer functioneel
ENKELE PRINCIPES, INLEIDING
AANGEBOREN IMMUUNSYSTEEM
・niet-specifiek: reageert op elk virus op hetzelfde manier (altijd dezelfde cellen & moleculen
aangeschakeld), niet aangepast aan de specifieke samenstelling van een bepaald virus
bij een volgende infectie: identieke reactie aan het 1e contact (dezelfde cellen, mediatoren & receptoren
functioneren op dezelfde wijze bij herhaalde contacten); geen evolutie naar meer efficiëntie
・cellen: wachtpostcellen, granulocyten, NK cellen, ILC
・moleculen: membraangebonden (vb. PRR) of gesecreteerd in bloedcirculatie
・barrières
,ADAPTIEF IMMUUNSYSTEEM
・specifiek: reageert op 1 specifieke virus(stam), herkent een specifieke moleculair onderdeel vh
pathogeen = antigen (AG)
・cellulaire immuniteit (obv cellen): T-lymfocyten
・humorale immuniteit (obv moleculen in oplossing): antistoffen (AS) geproduceerd door B-lymfocyten
↳ antistoffen aanwezig in humor (= lichaamsvocht: bloed, lymfe, extracellulaire vloeistof)
BELANGRIJKE BARRIÈRES BIJ DE MENS
3 defensielinies:
① fysieke & chemische barrères: huid, slijmvliezen (& geassocieerde structuren zoals haren, trilharen,
zweetklieren), lichaamstemperatuur, pH (zuur maagvocht)
② aangeboren immuunsysteem
③ adaptieve immuunsysteem
AANGEBOREN VS ADAPTIEVE IMMUNITEIT
aangeboren immuniteit adaptieve immuniteit
componenten ① fysieke & chemische barrières ① cel-gemedieerde immuniteit: T-cellen
② wachtpostcellen die matureren in effector T-helpercellen &
cytotoxische T-cellen
③ dendritische cellen
② humorale immuniteit: B-cellen die
④ NK cellen
matureren in antistofproducerende
⑤ plasma-eiwitten (complement) plasmacellen
activiteit altijd aanwezig wordt pas opgewekt bij 1e contact met
bepaald pathogeen: duurt een tijd
respons & onmiddellijke reactie; minder tragere reactie (over 1-2 weken); krachtiger
sterkte krachtig
specificiteit niet-specifiek: herkent algemene zeer specifiek: herkent specifieke
klassen van pathogenen, maar kan antigenen
geen onderscheiding maken
verloop probeert het pathogeen onmiddellijk tragere respons: effector cellen zijn in het
te elimineren; wanneer het niet kan, algemeen geproduceerd in 1 week & het
houdt het de infectie in bedwang hele respons duurt 1-2 weken; dit verloop
totdat de meer krachtige adaptieve kan variëren bij verschillende responsen in
immuunsysteem te werk gaat een individu
, geheugen? geen geheugen: altijd zelfde verloop wel geheugen: vorming geheugencellen →
→ bij volgend contact met zelfde M- bij volgend contact met zelfde M-O:
O: zelfde kinetiek, zelfde cellen & verhoogde specificiteit, affiniteit van AS,
moleculen TCR, snelheid van reactie
diversiteit laag: geen aanpassing mogelijk hoog: vanuit een bepaald gen in 1 T-cel dat
(beperkte aantal genen voor geactiveerd wordt, kunnen veel
immuunsysteem → altijd zelfde eiwit verschillende soorten T-cellen komen: gen
gecodeerd door overgeërfde gen) van nieuwe cel wordt aangepast /
herschikt → andere TCR
non-reactiviteit ja ja
op self
aangeboren immuunsysteem: onmiddellijk actief (blijft ± 1 week actief)
・granulocyten: familie van basofiele, eosinofiele, neutrofiele granulocyten
・natural killer cellen (NK cellen) à doden virus-geïnfecteerde cellen & kankercellen af
・macrofagen à ruimen geïnfecteerde cellen, dode cellen & bacteriën op
・dendritische cellen (brug tussen aangeboren & adaptieve immuunsysteem) à migreren naar
lymfeknopen eens AG opgenomen wordt → in lymfeknopen: adaptieve immuunsysteem aanschakelen
adaptieve immuunsysteem: 7-10 dagen nodig om piek te bereiken & maximaal effectief te zijn
・B-lymfocyten → maken AS aan: gericht tegen klein stuk proteïne / lipide / suikerstructuur vh pathogeen
(stuk van M-O dat herkent wordt door immuunsysteem = antigeen (AG) vb. spike-eiwit)
↳ wanneer B-lymfocyt geactiveerd wordt (door binding op B-cel receptor: membraangebonden
AS): prolifereren & differentiëren tot plasmacellen → plasmacellen scheiden antistoffen (AS) uit
・T-lymfocyten: T-celreceptor (TCR: membraangebonden AS) herkent AG van het M-O die
gepresenteerd wordt door dendritische cel (antigenpresenterende cel)
↳ AG van M-O werd in fagolysosoom van het fagocyt geknipt → kleine fragmenten gepresenteerd
op het celopp. → reageert met TCR
, HUMORALE IMMUNITEIT (humor = lichaamsvocht): macromoleculen aanwezig in lichaamsvocht
(extracellulaire lichaamsvloeistof)
aangeboren immuniteit adaptieve immuniteit
・complementfactoren ・B-lymfocyten die AS secreteren: noodzakelijk
・anti-microbiële peptiden om extracellulaire microben (& eventueel hun
toxines) te elimineren
・neutraliserende antistoffen (vb. vaccins)
zitten op het pathogeen: op het stuk waarmee het
verankert op de gastheercel (vb. spike-eiwit) →
pathogeen kan niet meer binden op doelwit →
verspreiding van pathogeen voorkomen
CEL-GEMEDIEERDE IMMUNITEIT: adaptieve immuniteit
・T-helpercellen (Th-cellen) secreteren cytokines (boodschappereiwitten), die de immuunreactie
ondersteunen door andere immuuncellen te activeren (bv. macrofaag)
・cytotoxische T-cellen (CTL) à doden intracellulaire microben af; doden virus-geïnfecteerde cellen /
kankercellen af
↳ hetzelfde als NK cellen, maar CTL hebben TCR nodig om geïnfecteerde cel te herkennen terwijl
NK cellen geen TCR hebben maar gaan wijzigingen waarnemen in geïnfecteerde cellen
verschil tussen de immunologische respons bij een 1e vs 2e blootstelling aan eenzelfde M-O
・aangeboren respons: onmiddellijk in actie (in enkele uren), blijft ± 14 dagen actief
↳ kinetiek, magnitude / mate van respons & moleculen: identiek bij 1e & 2e blootstelling
・adaptieve respons: heeft tijd nodig om zich te ontwikkelen, piek bij ± dag 14
↳ bij 2e blootstelling: veel snellere reactie (dankzij aanmaak geheugencellen), veel grotere
magnitude & veel meer specifiek
⇒ vaccinatie steunt op geheugen van adaptieve immuunsysteem → bij contact met het M-O (na
vaccinatie): veel efficiëntere & betere reactie
specificiteit, geheugen & afronden van een adaptieve immuunrespons
uiteindelijk moet immuunsysteem stoppen / terugkeren naar normale homeostase: immuunsysteem
mag niet chronisch actief blijven, anders kans op chronische ontsteking & schade aan gezonde weefsels
primaire respons < secundaire respons
1) INTRODUCTIE IMMUNOLOGIE
・immuniteit = bescherming tegen infectieuze ziekten
↳ bescherming tegen grote range van micro-organismen: van heel klein (virussen) naar heel groot (wormen)
・immuunsysteem: gevormd door de cellen & moleculen die voor immuniteit zorgen
・immuunrespons = collectieve & gecoördineerde reactie van ons immuunsysteem in antwoord op een
challenge met een vreemd of abnormaal substantie / micro-organisme
in sommige individuen reageert het immuunsysteem op “self” / eigen moleculen (auto-immuniteit) of op
ongevaarlijke substanties (allergie / overgevoeligheidsreacties)
BELANGRIJKE IMMUNOLOGISCHE PRINCIPES
・herkennen van gevaar
・self van non-self kunnen onderscheiden
・geheugen opbouwen → vaccins
BELANG VAN IMMUNOLOGIE
・preventieve geneeskunde via vaccinatie is goedkoop(st) & effectief
・verschillende innovatieve kankertherapiën gebaseerd op immunologische principes: immuunsysteem
van patiënt zelf efficiënt laten reageren tegen kanker
↳ zijn minder toxisch dan chemotherapie, specifiek alleen kankercellen herkennen & afdoden
↳ soms erg effectief
・meerdere ziektebeelden zijn het gevolg van een minder goed functionerend immuunsysteem (vb. HIV)
of overactief immuunsysteem (auto-immuunziektes)
・transplantatie, gentherapie, implantaten moduleren & beschermen → minder aangevallen door
immuunsysteem: minder immunologische reactie opwekken → langer functioneel
ENKELE PRINCIPES, INLEIDING
AANGEBOREN IMMUUNSYSTEEM
・niet-specifiek: reageert op elk virus op hetzelfde manier (altijd dezelfde cellen & moleculen
aangeschakeld), niet aangepast aan de specifieke samenstelling van een bepaald virus
bij een volgende infectie: identieke reactie aan het 1e contact (dezelfde cellen, mediatoren & receptoren
functioneren op dezelfde wijze bij herhaalde contacten); geen evolutie naar meer efficiëntie
・cellen: wachtpostcellen, granulocyten, NK cellen, ILC
・moleculen: membraangebonden (vb. PRR) of gesecreteerd in bloedcirculatie
・barrières
,ADAPTIEF IMMUUNSYSTEEM
・specifiek: reageert op 1 specifieke virus(stam), herkent een specifieke moleculair onderdeel vh
pathogeen = antigen (AG)
・cellulaire immuniteit (obv cellen): T-lymfocyten
・humorale immuniteit (obv moleculen in oplossing): antistoffen (AS) geproduceerd door B-lymfocyten
↳ antistoffen aanwezig in humor (= lichaamsvocht: bloed, lymfe, extracellulaire vloeistof)
BELANGRIJKE BARRIÈRES BIJ DE MENS
3 defensielinies:
① fysieke & chemische barrères: huid, slijmvliezen (& geassocieerde structuren zoals haren, trilharen,
zweetklieren), lichaamstemperatuur, pH (zuur maagvocht)
② aangeboren immuunsysteem
③ adaptieve immuunsysteem
AANGEBOREN VS ADAPTIEVE IMMUNITEIT
aangeboren immuniteit adaptieve immuniteit
componenten ① fysieke & chemische barrières ① cel-gemedieerde immuniteit: T-cellen
② wachtpostcellen die matureren in effector T-helpercellen &
cytotoxische T-cellen
③ dendritische cellen
② humorale immuniteit: B-cellen die
④ NK cellen
matureren in antistofproducerende
⑤ plasma-eiwitten (complement) plasmacellen
activiteit altijd aanwezig wordt pas opgewekt bij 1e contact met
bepaald pathogeen: duurt een tijd
respons & onmiddellijke reactie; minder tragere reactie (over 1-2 weken); krachtiger
sterkte krachtig
specificiteit niet-specifiek: herkent algemene zeer specifiek: herkent specifieke
klassen van pathogenen, maar kan antigenen
geen onderscheiding maken
verloop probeert het pathogeen onmiddellijk tragere respons: effector cellen zijn in het
te elimineren; wanneer het niet kan, algemeen geproduceerd in 1 week & het
houdt het de infectie in bedwang hele respons duurt 1-2 weken; dit verloop
totdat de meer krachtige adaptieve kan variëren bij verschillende responsen in
immuunsysteem te werk gaat een individu
, geheugen? geen geheugen: altijd zelfde verloop wel geheugen: vorming geheugencellen →
→ bij volgend contact met zelfde M- bij volgend contact met zelfde M-O:
O: zelfde kinetiek, zelfde cellen & verhoogde specificiteit, affiniteit van AS,
moleculen TCR, snelheid van reactie
diversiteit laag: geen aanpassing mogelijk hoog: vanuit een bepaald gen in 1 T-cel dat
(beperkte aantal genen voor geactiveerd wordt, kunnen veel
immuunsysteem → altijd zelfde eiwit verschillende soorten T-cellen komen: gen
gecodeerd door overgeërfde gen) van nieuwe cel wordt aangepast /
herschikt → andere TCR
non-reactiviteit ja ja
op self
aangeboren immuunsysteem: onmiddellijk actief (blijft ± 1 week actief)
・granulocyten: familie van basofiele, eosinofiele, neutrofiele granulocyten
・natural killer cellen (NK cellen) à doden virus-geïnfecteerde cellen & kankercellen af
・macrofagen à ruimen geïnfecteerde cellen, dode cellen & bacteriën op
・dendritische cellen (brug tussen aangeboren & adaptieve immuunsysteem) à migreren naar
lymfeknopen eens AG opgenomen wordt → in lymfeknopen: adaptieve immuunsysteem aanschakelen
adaptieve immuunsysteem: 7-10 dagen nodig om piek te bereiken & maximaal effectief te zijn
・B-lymfocyten → maken AS aan: gericht tegen klein stuk proteïne / lipide / suikerstructuur vh pathogeen
(stuk van M-O dat herkent wordt door immuunsysteem = antigeen (AG) vb. spike-eiwit)
↳ wanneer B-lymfocyt geactiveerd wordt (door binding op B-cel receptor: membraangebonden
AS): prolifereren & differentiëren tot plasmacellen → plasmacellen scheiden antistoffen (AS) uit
・T-lymfocyten: T-celreceptor (TCR: membraangebonden AS) herkent AG van het M-O die
gepresenteerd wordt door dendritische cel (antigenpresenterende cel)
↳ AG van M-O werd in fagolysosoom van het fagocyt geknipt → kleine fragmenten gepresenteerd
op het celopp. → reageert met TCR
, HUMORALE IMMUNITEIT (humor = lichaamsvocht): macromoleculen aanwezig in lichaamsvocht
(extracellulaire lichaamsvloeistof)
aangeboren immuniteit adaptieve immuniteit
・complementfactoren ・B-lymfocyten die AS secreteren: noodzakelijk
・anti-microbiële peptiden om extracellulaire microben (& eventueel hun
toxines) te elimineren
・neutraliserende antistoffen (vb. vaccins)
zitten op het pathogeen: op het stuk waarmee het
verankert op de gastheercel (vb. spike-eiwit) →
pathogeen kan niet meer binden op doelwit →
verspreiding van pathogeen voorkomen
CEL-GEMEDIEERDE IMMUNITEIT: adaptieve immuniteit
・T-helpercellen (Th-cellen) secreteren cytokines (boodschappereiwitten), die de immuunreactie
ondersteunen door andere immuuncellen te activeren (bv. macrofaag)
・cytotoxische T-cellen (CTL) à doden intracellulaire microben af; doden virus-geïnfecteerde cellen /
kankercellen af
↳ hetzelfde als NK cellen, maar CTL hebben TCR nodig om geïnfecteerde cel te herkennen terwijl
NK cellen geen TCR hebben maar gaan wijzigingen waarnemen in geïnfecteerde cellen
verschil tussen de immunologische respons bij een 1e vs 2e blootstelling aan eenzelfde M-O
・aangeboren respons: onmiddellijk in actie (in enkele uren), blijft ± 14 dagen actief
↳ kinetiek, magnitude / mate van respons & moleculen: identiek bij 1e & 2e blootstelling
・adaptieve respons: heeft tijd nodig om zich te ontwikkelen, piek bij ± dag 14
↳ bij 2e blootstelling: veel snellere reactie (dankzij aanmaak geheugencellen), veel grotere
magnitude & veel meer specifiek
⇒ vaccinatie steunt op geheugen van adaptieve immuunsysteem → bij contact met het M-O (na
vaccinatie): veel efficiëntere & betere reactie
specificiteit, geheugen & afronden van een adaptieve immuunrespons
uiteindelijk moet immuunsysteem stoppen / terugkeren naar normale homeostase: immuunsysteem
mag niet chronisch actief blijven, anders kans op chronische ontsteking & schade aan gezonde weefsels
primaire respons < secundaire respons
