HC 1: 11 feb
00: kennismaking
Ontwikkelingspsychologie= wetenschappelijke studie van patronen van groei, verandering
en stabiliteit
• van conceptie (=bevruchte eicel) tot hoge ouderdom
• in verschillende ontwikkelingsdomeinen
• fysiek
• cognitief
• sociaal-emotioneel + persoonlijkheid
Ontwikkelingsfasen:
• Prenataal
• Babytijd
• Peuter + kleuter
• Schooltijd
• Adolescentie
→ deel 1
• Ontluikende volwassenheid
• Volwassenheid
• Ouderdom
! nuancering:
- Fases = sociale constructie→ gebasseerd op WEIRD samenlevingen 12% (dus gaat maar over
klein stukje vd wereld)
- gaat over de typische ontwikkeling, er zijn natuurlijk ook sterke individuele verschillen
bv in westerse wereld is 6 jaar de tijd om nr school te gaan, maar is niet in heel de wereld
zo→ sociale constructie
01: Historiek
Philpppe Ariès
• Ontdekker vh “kind” als vw v historisch onderzoek
• Cultuurhistorische studie over kind + kindertijd sinds middeleeuwen adhv afbeeldingen + dagboeken
• Conclusie dat eeuwenlang kids als miniatuurvolwassenen gezien werden (bv volwassen
lichaamsproporties op schilderijen) + ook zo behandeld; kindertijd is een sociale constructie v vrij
recebte datum (+- 1600) → stelling w dr latere auteurs wel genuanceerd)
Opmerking v I Newton: “standing on the shoulders of giants” → als ik verder had gekeken dan
anderen, dan is dat omdat ik op de schouder v reuzen stond: hij kan inzicht hebben omdat er voor hem
al de bouwstenen waren (de wetenschap), wetenschappers kunnen voortbouwen op vorige
wetenschappers
Vroege denkers: Locke + Rousseau
John Locke (1632-1704) → empirisme < emeira = ervaring (opvoeding in context vh kind)
• Mens als onberschreven blad (tabula rasa) zonder aangeboren tendenzen
• Alle verschillen tssn mensen zijn toe te schrijven aan =/=e omgevingen of ervaringen
• Kids knn tot alles “gevormd” worden → citaat
• Lag ten grondslag aan het latere behaviorisme
, Iedereen kan alles worden
Quote: locke
Let us then suppose the mind to be,
as we say, white paper, void of all
characters, without any ideas:—How
comes it to be furnished? Whence
comes it by that vast store which the
busy and boundless fancy of man has
painted on it with an almost endless
variety? Whence has it all the
materials of reason and knowledge?
To this I answer, in one word, from
EXPERIENCE."
Alles draait om ervaring
!!Kind als passieve ontvanger v omgevingsinvloeden!!, verschilt van andere denkers (meer actief)
waarbij het kind de ontwikkeling meer in handen neemt
Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) → nativisme
• Kids w geboren met inherent potentieel + talenten (“aangeboren goedheid”) →we ontwikkelen
ons ne wat de natuur vr ons voorzien heeft, opvoeding speelt een mindere rol
• Mens als actief, experimenterend wezen:
• Opvoeding mag niet opdringend zijn, moeten kunnen ontplooien wat ze van nature
meegekrgen hebben
• Als kids verzorgd/beschermd worden, bereiken vanzelf hun volle potentieel
• Als ze frustratie ervaren bij het proberen ontwikkelen vd aangeboren goedheid zal
ontwikkelingsuitkomst negatief zijn
• Ontwikkeling volterkt zich in afzonderlijke fasen die zich automatisch ontvouwen (maturatie)
Kinderen zijn nobele wilden
Locke en Roussau: 2 extreme (→) posities => debat van nature & nurture
Start vd wetenschappelijke ontwikkelingspsychologie: Darwin, Hall, Gesell, Montessori, Binet,
Terman, Hollingworth
Charles Darwin (19e E) → evolutietheorie
• Parallel tssn de ontwikkeling v individuen binnen een soort (=ontogenese)
en hoe de soort zich zelf ontwikkeld heeft (= fylogenese)
• Ontwikkeling van individuele kids
• Babybiografie over 1e levensjaar v zijn eigen zoon
• Obersvatie v kids krijgt een systematisch karakter: is een belangrijke stap in wetenschappelijke
richting MAAR is wel nog subjectief, gaat over weinig kids
• Start wetenschappelijke studie van ontwikkeling
,Granville Stanley Hall (19e - 20e E)
(amerikaans psycholoog)
• Geïnspireerd dr Darwin: ontogenese als herhaling v fylogenese
• Ontwikkeling als reeks genetisch bepaalde gebeurtenissen die zich automatisch ontvouwen,
zoals een bloem (= soort rijpingsproces of maturatieproces)
Men moet zich dus niet te veel zorgen maken: kinderen ontwikkelen zichzelf als men het
proces maar laat gebeuren
• Stichter Child Study Movement: gaat verder dan enkel babybiografiën, ook vragenlijsten etc,
meer wetenschappelijk → eerste stappen nr normatieve benadering
• Eerste gebruik van vragenlijsten, normatieve benadering
• Adolescentie als afzonderlijjke ontwikkelingsfase (‘fase van storm & stress”)
Men kan de typische wildheid van kinderen maar beter toelaten tot een jaar of 12
Arnold Gesell (19e -20e E)
• Leerling van Hall
• “father of child development”
• Bestudeerde 10 000 kinderen via observatie + ouderinterviews → veel aandacht op motorische
ontwikkeling
• Sterke focus op maturatie, beperkte rol van ervaring
• Grote groepen van kinderen
• Gebruikte wel =/=e methodes
• Eerste soort ontwikkelingstest
• Gaat ervan uit dat alle kinderen dezelfde stadia doorlopen
• Brengt inzicht nr voor dat de ontwikkeling van globaal nr specifiek loopt in 2 richtingen ( van
hoofd naar voeten= sefalocodaal & van centrum naar buitenkant = proximodistaal)
• Gesell Developmental Schedules: verschillende instrumenten gebruiken → voorlopers van
huidige ontwikkelingstests
Als we effectieve hulpmiddelen gebruiken, onthult het kind zichzelf aan iedereen die stopt en luistert
naar wat het zegt en die met ziende ogen kijkt naar wat het doet
Maria Montessori (eind 19- 20e E)
• Kinderen leren op een natuurlijjke manier door rijpingprocessen
• Onderwijsaanpak gebasseerd op zelfredzaamheid, laat ze het zelf doen
• 1e Montessori-kleuterschool in 1907
Zie quote ppt
Leer het me zelf doen = kern van de aanpak
Alfret Binet (19e-20e E)
• Frans psycholoog
• Eerste intelligentietest op vraag vh ministerie v onderwijs
• Begin 20e eeuw invoering leerplicht => ook nood aan bijzonder onderwijs → instrumenten
nodig om te testen wie nood had aan BO
• Stimuleerde interesse in individuele verschillen in ontwikkeling
Lewis Terman (eind 19-20e E)
• Paste Binets test aan voor de Amerikaanse context + breidde die verder uit→ Heeft er een
kwaad kantje aan gebracht → opgepikt dr eugenetica: we moeten selecteren in de soort→
mensen met slechte genen mogen zich niet voortplanten/ mogen niet immigreren
, • Oprichter Genetic Studies of the Genius = eerste systematiche grootschalige longitudinale
studie (maar niet eerste geboorte cohortstudie!)
→ gestart 1921 aan Stanford Uni → werd later Terman Study of the Gifted genoemd
→ Veel aandacht vr de genetische basis v intelligentie, beperkte rol van omgeving
→ Langstlopende longitudinale studie
Leta Stetter Hollingworth (eind 19-20e E)
• Veel meer aandacht (dan Terman) voor de schoolpraktijk
• Studie v intelligentie, met focus op hoogbegaafdheid
• Aandacht voor de unieke uitdagingen van cognitief sterke kinderen
• Voortbouwend op het werk van Terman
• Erkende genetische basis van verschillen in intelligentie, maar ook veel aandacht voor
schoolpsychologische praktijk: hierin verschilt ze van veel tijdsgenoten zoals bv Terman
Deze wetenschappers hadden een gemeenschappelijk doel: groei, verandering en stabiliteit (vooral)
tijdens de kindertijd bestuderen
→ start wetenschappelijke studie van ontwikkeling
Initieel veel klemtoon op erfelijke sturing en rijpingsprocessen→eerst sprake van genetische
psychologie (sloot aan bij denkers die uitgingen van sterke invloed van maturatieprocessen)
Later ook meer aandacht voor context: genetische psychologie → ontwikkelingspsychologie
Gaandeweg uitwerking nieuwe statistische methoden + nieuwe onderzoeksparadigma’s (bv
vragenglijsten, konden de gegevens steeds beter ordenen) => meer verantwoorde conclusies trekken
onder meer door het werk van Hall + Binet
Ook theorievorming kreeg nieuwe impulsen, met meer klemtoon op opvoeding + ervaringen (minder
op genetica) oiv pedagogiek en behaviorisme → door deze invloeden wordt de tot dan toe eenzidige
visie dat ontwikkeling vooral erfelijk gestuurd is bijgesteld
Geleidelijk aan kwam er ook interesse voor andere fasen, maar dat was niet vanuit de psychologie,
meer vanuit andere disciplines
Tot half 20e E focus vooral op kindertijd: na WO2 gaan meer kinderen nr school → minder vroeg
volwassen rollen opnemen → de groep wordt interessant om te bestuderen
• geleidelijk interesse in andere fasen, initieel vanuit andere disciplines
o interesse in adolescentie vanuit sociologie
o interesse in veroudering vanuit geneeskunde => psychogerontologie → evolutie in pensionering +
mensen leven langer: eigen groep die maatschappelijk interessant is (geen overlap met actieve
volwassenen)
o volwassenheid lang onderbestudeerd: opvatting dat volsassenen niet meer evolueren
• deeldisciplines aanvankelijk los van elkaar
o kinderpsychologie
o adolescentiepsychologie
o (psycho)gerontologie
• pas recent "levensloopperspectief“
00: kennismaking
Ontwikkelingspsychologie= wetenschappelijke studie van patronen van groei, verandering
en stabiliteit
• van conceptie (=bevruchte eicel) tot hoge ouderdom
• in verschillende ontwikkelingsdomeinen
• fysiek
• cognitief
• sociaal-emotioneel + persoonlijkheid
Ontwikkelingsfasen:
• Prenataal
• Babytijd
• Peuter + kleuter
• Schooltijd
• Adolescentie
→ deel 1
• Ontluikende volwassenheid
• Volwassenheid
• Ouderdom
! nuancering:
- Fases = sociale constructie→ gebasseerd op WEIRD samenlevingen 12% (dus gaat maar over
klein stukje vd wereld)
- gaat over de typische ontwikkeling, er zijn natuurlijk ook sterke individuele verschillen
bv in westerse wereld is 6 jaar de tijd om nr school te gaan, maar is niet in heel de wereld
zo→ sociale constructie
01: Historiek
Philpppe Ariès
• Ontdekker vh “kind” als vw v historisch onderzoek
• Cultuurhistorische studie over kind + kindertijd sinds middeleeuwen adhv afbeeldingen + dagboeken
• Conclusie dat eeuwenlang kids als miniatuurvolwassenen gezien werden (bv volwassen
lichaamsproporties op schilderijen) + ook zo behandeld; kindertijd is een sociale constructie v vrij
recebte datum (+- 1600) → stelling w dr latere auteurs wel genuanceerd)
Opmerking v I Newton: “standing on the shoulders of giants” → als ik verder had gekeken dan
anderen, dan is dat omdat ik op de schouder v reuzen stond: hij kan inzicht hebben omdat er voor hem
al de bouwstenen waren (de wetenschap), wetenschappers kunnen voortbouwen op vorige
wetenschappers
Vroege denkers: Locke + Rousseau
John Locke (1632-1704) → empirisme < emeira = ervaring (opvoeding in context vh kind)
• Mens als onberschreven blad (tabula rasa) zonder aangeboren tendenzen
• Alle verschillen tssn mensen zijn toe te schrijven aan =/=e omgevingen of ervaringen
• Kids knn tot alles “gevormd” worden → citaat
• Lag ten grondslag aan het latere behaviorisme
, Iedereen kan alles worden
Quote: locke
Let us then suppose the mind to be,
as we say, white paper, void of all
characters, without any ideas:—How
comes it to be furnished? Whence
comes it by that vast store which the
busy and boundless fancy of man has
painted on it with an almost endless
variety? Whence has it all the
materials of reason and knowledge?
To this I answer, in one word, from
EXPERIENCE."
Alles draait om ervaring
!!Kind als passieve ontvanger v omgevingsinvloeden!!, verschilt van andere denkers (meer actief)
waarbij het kind de ontwikkeling meer in handen neemt
Jean-Jacques Rousseau (1712-1778) → nativisme
• Kids w geboren met inherent potentieel + talenten (“aangeboren goedheid”) →we ontwikkelen
ons ne wat de natuur vr ons voorzien heeft, opvoeding speelt een mindere rol
• Mens als actief, experimenterend wezen:
• Opvoeding mag niet opdringend zijn, moeten kunnen ontplooien wat ze van nature
meegekrgen hebben
• Als kids verzorgd/beschermd worden, bereiken vanzelf hun volle potentieel
• Als ze frustratie ervaren bij het proberen ontwikkelen vd aangeboren goedheid zal
ontwikkelingsuitkomst negatief zijn
• Ontwikkeling volterkt zich in afzonderlijke fasen die zich automatisch ontvouwen (maturatie)
Kinderen zijn nobele wilden
Locke en Roussau: 2 extreme (→) posities => debat van nature & nurture
Start vd wetenschappelijke ontwikkelingspsychologie: Darwin, Hall, Gesell, Montessori, Binet,
Terman, Hollingworth
Charles Darwin (19e E) → evolutietheorie
• Parallel tssn de ontwikkeling v individuen binnen een soort (=ontogenese)
en hoe de soort zich zelf ontwikkeld heeft (= fylogenese)
• Ontwikkeling van individuele kids
• Babybiografie over 1e levensjaar v zijn eigen zoon
• Obersvatie v kids krijgt een systematisch karakter: is een belangrijke stap in wetenschappelijke
richting MAAR is wel nog subjectief, gaat over weinig kids
• Start wetenschappelijke studie van ontwikkeling
,Granville Stanley Hall (19e - 20e E)
(amerikaans psycholoog)
• Geïnspireerd dr Darwin: ontogenese als herhaling v fylogenese
• Ontwikkeling als reeks genetisch bepaalde gebeurtenissen die zich automatisch ontvouwen,
zoals een bloem (= soort rijpingsproces of maturatieproces)
Men moet zich dus niet te veel zorgen maken: kinderen ontwikkelen zichzelf als men het
proces maar laat gebeuren
• Stichter Child Study Movement: gaat verder dan enkel babybiografiën, ook vragenlijsten etc,
meer wetenschappelijk → eerste stappen nr normatieve benadering
• Eerste gebruik van vragenlijsten, normatieve benadering
• Adolescentie als afzonderlijjke ontwikkelingsfase (‘fase van storm & stress”)
Men kan de typische wildheid van kinderen maar beter toelaten tot een jaar of 12
Arnold Gesell (19e -20e E)
• Leerling van Hall
• “father of child development”
• Bestudeerde 10 000 kinderen via observatie + ouderinterviews → veel aandacht op motorische
ontwikkeling
• Sterke focus op maturatie, beperkte rol van ervaring
• Grote groepen van kinderen
• Gebruikte wel =/=e methodes
• Eerste soort ontwikkelingstest
• Gaat ervan uit dat alle kinderen dezelfde stadia doorlopen
• Brengt inzicht nr voor dat de ontwikkeling van globaal nr specifiek loopt in 2 richtingen ( van
hoofd naar voeten= sefalocodaal & van centrum naar buitenkant = proximodistaal)
• Gesell Developmental Schedules: verschillende instrumenten gebruiken → voorlopers van
huidige ontwikkelingstests
Als we effectieve hulpmiddelen gebruiken, onthult het kind zichzelf aan iedereen die stopt en luistert
naar wat het zegt en die met ziende ogen kijkt naar wat het doet
Maria Montessori (eind 19- 20e E)
• Kinderen leren op een natuurlijjke manier door rijpingprocessen
• Onderwijsaanpak gebasseerd op zelfredzaamheid, laat ze het zelf doen
• 1e Montessori-kleuterschool in 1907
Zie quote ppt
Leer het me zelf doen = kern van de aanpak
Alfret Binet (19e-20e E)
• Frans psycholoog
• Eerste intelligentietest op vraag vh ministerie v onderwijs
• Begin 20e eeuw invoering leerplicht => ook nood aan bijzonder onderwijs → instrumenten
nodig om te testen wie nood had aan BO
• Stimuleerde interesse in individuele verschillen in ontwikkeling
Lewis Terman (eind 19-20e E)
• Paste Binets test aan voor de Amerikaanse context + breidde die verder uit→ Heeft er een
kwaad kantje aan gebracht → opgepikt dr eugenetica: we moeten selecteren in de soort→
mensen met slechte genen mogen zich niet voortplanten/ mogen niet immigreren
, • Oprichter Genetic Studies of the Genius = eerste systematiche grootschalige longitudinale
studie (maar niet eerste geboorte cohortstudie!)
→ gestart 1921 aan Stanford Uni → werd later Terman Study of the Gifted genoemd
→ Veel aandacht vr de genetische basis v intelligentie, beperkte rol van omgeving
→ Langstlopende longitudinale studie
Leta Stetter Hollingworth (eind 19-20e E)
• Veel meer aandacht (dan Terman) voor de schoolpraktijk
• Studie v intelligentie, met focus op hoogbegaafdheid
• Aandacht voor de unieke uitdagingen van cognitief sterke kinderen
• Voortbouwend op het werk van Terman
• Erkende genetische basis van verschillen in intelligentie, maar ook veel aandacht voor
schoolpsychologische praktijk: hierin verschilt ze van veel tijdsgenoten zoals bv Terman
Deze wetenschappers hadden een gemeenschappelijk doel: groei, verandering en stabiliteit (vooral)
tijdens de kindertijd bestuderen
→ start wetenschappelijke studie van ontwikkeling
Initieel veel klemtoon op erfelijke sturing en rijpingsprocessen→eerst sprake van genetische
psychologie (sloot aan bij denkers die uitgingen van sterke invloed van maturatieprocessen)
Later ook meer aandacht voor context: genetische psychologie → ontwikkelingspsychologie
Gaandeweg uitwerking nieuwe statistische methoden + nieuwe onderzoeksparadigma’s (bv
vragenglijsten, konden de gegevens steeds beter ordenen) => meer verantwoorde conclusies trekken
onder meer door het werk van Hall + Binet
Ook theorievorming kreeg nieuwe impulsen, met meer klemtoon op opvoeding + ervaringen (minder
op genetica) oiv pedagogiek en behaviorisme → door deze invloeden wordt de tot dan toe eenzidige
visie dat ontwikkeling vooral erfelijk gestuurd is bijgesteld
Geleidelijk aan kwam er ook interesse voor andere fasen, maar dat was niet vanuit de psychologie,
meer vanuit andere disciplines
Tot half 20e E focus vooral op kindertijd: na WO2 gaan meer kinderen nr school → minder vroeg
volwassen rollen opnemen → de groep wordt interessant om te bestuderen
• geleidelijk interesse in andere fasen, initieel vanuit andere disciplines
o interesse in adolescentie vanuit sociologie
o interesse in veroudering vanuit geneeskunde => psychogerontologie → evolutie in pensionering +
mensen leven langer: eigen groep die maatschappelijk interessant is (geen overlap met actieve
volwassenen)
o volwassenheid lang onderbestudeerd: opvatting dat volsassenen niet meer evolueren
• deeldisciplines aanvankelijk los van elkaar
o kinderpsychologie
o adolescentiepsychologie
o (psycho)gerontologie
• pas recent "levensloopperspectief“
