Intro
Economie = the social science that studies the production, distribution and consumption of
goods and services.
Economie als huishoudkunde gaat over verstandig kiezen en goed samenwerken, zodat zo goed
mogelijk in de behoeften van mensen wordt voorzien.
Micro-economie (college 6-10):
- gaat vooral over hoe huishoudingen (individuen, gezinnen of bedrijven) keuzes maken
- bekijkt steeds één markt tegelijk, niet de interactie tussen markten
- sleutelbegrip: Smith's onzichtbare hand. Idee: markten werken goed. Dus: als individuen hun
eigen welvaart nastreven, bevordert dit de welvaart van de samenleving als geheel.
- maar markten werken vaak niet goed (of leiden tot onwenselijke uitkomsten)
- dan kan overheidsingrijpen vaak tot een betere uitkomst leiden
Macro-economie (college 1-5):
- Bij macro-economie gaat het om onderwerpen als: BBP, economische groei, inflatie,
werkloosheid, recessie, de geldhoeveelheid en wisselkoersen.
- In plaats van de individuele beslisser (individuen, gezinnen of bedrijven), is er meer aandacht
voor de rol van de overheid en de centrale bank.
- Het geheel is meer dan de som der delen!
HC1 / H21, 22, 24.1
BBP = de totale waarde van alle eindproducten en einddiensten die in een bepaalde periode in
een economie zijn geproduceerd.
Goederen zijn fysieke producten die je koopt. Diensten zijn immaterieel.
Een eindproduct is een product dat wordt verkocht aan de eindgebruiker: Bijvoorbeeld het kopen
van een auto. Als een autofabrikant staal koopt om een auto te produceren, wordt dit niet als
een eindproduct beschouwd. Maar het is een onderlinge levering van de staalproducent aan de
autofabrikant. Bij de berekening van het bbp nemen we deze onderlinge leveringen niet mee
(anders krijg je dubbeltellingen).
Totale waarde eindproducten en einddiensten = ∑ toegevoegde waarde
2 manieren:
(1) We tellen alleen de waarde van het eindproduct.
(2) Berekenen toegevoegde waarde = omzet – onderlinge leveringen
Door de toegevoegde waarde op te tellen, hoeven we niet te definiëren welke producten
eindproducten zijn en welke niet, en vermijden we toch dubbeltellingen.
3 manieren om de omvang van de BBP te meten:
1. Productie: ∑ toegevoegde waarden van bedrijven.
2. Inkomen: ∑ primaire inkomens: loon, winst, rente, huur & pacht.
3. Bestedingen: Y = C + I + O + E - M (consumptie, investeringen, overheid, export, import)
Nominaal BPP vs Reëel BPP:
Vb. (1) boer verkoopt tarwe voor €2 aan een bakker, die 2 broden voor €3 per stuk verkoopt.
(2) boer verkoopt tarwe voor €4 aan bakker, die 2 broden voor €6 per stuk verkoopt.
Nominaal bbp = in vb 1 € 6, in vb 2 € 12
,Reëel BPP = het nominale BPP gedeeld door het prijsniveau.
Vb. Economie 1: € € = 2 (broden). Economie 2: € € = 2 (broden). In vb dus gelijk
Prijsverandering berekenen door hoeveelheid van het basisjaar te nemen.
Consumentenprijsindex (cpi) is belangrijke indicator voor de inflatie.
Inflatie. Tot 2021 was de inflatie in Nederland erg laag. Na 2021 sterke stijging door Coronacrisis
en oorlog in de Oekraïne. Recent inflatie weer gedaald
door rentestijging ECB
Tegenovergestelde = Deflatie
Het feitelijke niveau van de economie is soms hoger (expansie) en
soms lager (recessie) dan het trendmatige niveau.
Verschil tussen Y en Y* = conjunctuur.
In de praktijk vertoont de economie niet zo’n regelmatig patroon.
Plaatje heet: y*. Procentuele groei = delta y* / y* → structurele
groei / trendmatige groei / lange-termijn groei / potentiële groei.
y* > y = hoogconjunctuur / expansie / positieve outputgap /
overbesteding. Door bv. Technologische ontwikkelingen
y* < y = laagconjunctuur / recessie / negatieve outputgap /
onderbesteding. Door bv. Corona en oorlog
Klassieken: focus op Y*.
Keynesianen: focus op conjunctuur
Adam Smith (1776 the wealth of nations)
• Klassieken: Geloof in marktwerking, ‘de onzichtbare hand’. Als deze goed werkt, schept elk
aanbod zijn eigen vraag. Daardoor geldt: Y = Y*.
• Marktwerking is, als aan bepaalde voorwaarden is voldaan, een heel succesvol economisch
mechanisme.
• Verklaart het succes van de EU (interne markt, vrijhandel tussen EU landen bevordert
marktwerking).
John Maynard Keynes (1936 The General Theory)
• Markten werken niet altijd perfect, waardoor Y ≠ Y*
• Negatieve vertrouwensschok (bv: Corona-crisis) → gezinnen gaan meer sparen en bedrijven
gaan minder investeren → minder bestedingen → lagere productie → lagere werkgelegenheid →
nog minder vertrouwen → consumptie en investeringen verder omlaag etc.
• Cruciale rol van vertrouwen (‘animal spirits’)
,Bbp relatief makkelijk te meten. En er is vaak ook een positieve relatie tussen bbp en
bredere welvaart.
Bbp-groei is exponentieel: 𝐵𝐵𝑃𝑡 = 𝐵𝐵𝑃0 ∗ 1 + 0.02 𝑡
Een vuistregel is dat het aantal jaren dat nodig is om het bbp te verdubbelen gelijk is aan
70 / 𝑔𝑟𝑜𝑤𝑡ℎ 𝑟𝑎𝑡𝑒. Kleine verschillen in bbp- groei hebben een groot effect op het niveau.
Het lijkt erop dat er een positieve relatie is tussen het BBP en maatstaven van welzijn (‘brede
welvaart’). Maar bbp maximalisatie is niet automatisch gelijk aan welvaartmaximalisatie. Het
CBS publiceert sinds 2028 de monitor brede welvaart: Monitor Brede Welvaart 2023. Nadeel:
Heel veel indicatoren en daardoor geen eenduidig beeld.
, HC2 / H24
Een maatstaaf voor het bepalen van de welvaartsverschillen tussen landen is het reëel bbp per
hoofd van de bevolking.
BBP per hoofd gaat over hoeveel goederen en diensten er per hoofd zijn gemiddeld. (Y)
Bredere welvaart gaat niet alleen over de behoeften aan goederen en diensten, maar ook over
andere behoeften.
Op te delen in 4 groepen:
- armen
- middelklasse
- werkende klasse
- elite
De toenemende welvaart is steeds minder goed verdeeld tussen deze vier groepen.
Groei bbp op lange termijn: Y = N x Y/N
N = omvang bevolking Y/N = reëel bbp per hoofd van de bevolking
Bronnen van economische groei:
a. arbeid en kapitaal
b. totale factorproductiviteit
c. natuur
Solow groeimodel. Om de productie Y te creëren. Y = A(K,L). Dit geeft y* (=productiecapaciteit)
L = hoeveelheid arbeid (aantal mensen dat fulltime werkt), K = hoeveelheid kapitaal
(geproduceerde productiefactoren, gebouwen en machines), A = totale factor productiviteit
(alles waardoor de productie kan toenemen wat niet kan door L of K)
Productiefactor arbeid (L):
- Op lange termijn groeit L ongeveer even snel als de bevolking N.
- Welvaart afgemeten aan bbp per hoofd van de bevolking. Dus verhogen bevolkingsgroei leidt
niet tot hogere welvaart. Voor welvaart is niet de hoogte van Y maar de arbeidsproductiviteit Y/L
relevant.
- Verhogen van de kwaliteit van arbeid (human capital↑) is wel effectief. Dit is een onderdeel van
A, de totale factorproductiviteit.
Productiefactor kapitaal (K):
- De invloed van kapitaal op de lange-termijn economische groei is niet direct duidelijk.
- Het Solow groeimodel gaat uit van afnemende meeropbrengsten van kapitaal. Betekend dat
meer kapitaal leidt tot minder grote groei van productiviteit.
constante schaalvoordelen: Als K en L met hetzelfde percentage toenemen, neemt Y ook met
dat percentage toe. afnemende meeropbrengsten: Als K bijvoorbeeld met 10% stijgt (en L blijft
gelijk), dan neemt Y minder dan evenredig (met een kleiner percentage) toe.
Voor een grote groep landen blijkt een positieve relatie tussen bbp en de hoeveelheid kapitaal te
bestaan, beide gemeten per hoofd van de bevolking. Dat zou je op basis van afnemende
meeropbrengsten van kapitaal niet verwachten.
Economie = the social science that studies the production, distribution and consumption of
goods and services.
Economie als huishoudkunde gaat over verstandig kiezen en goed samenwerken, zodat zo goed
mogelijk in de behoeften van mensen wordt voorzien.
Micro-economie (college 6-10):
- gaat vooral over hoe huishoudingen (individuen, gezinnen of bedrijven) keuzes maken
- bekijkt steeds één markt tegelijk, niet de interactie tussen markten
- sleutelbegrip: Smith's onzichtbare hand. Idee: markten werken goed. Dus: als individuen hun
eigen welvaart nastreven, bevordert dit de welvaart van de samenleving als geheel.
- maar markten werken vaak niet goed (of leiden tot onwenselijke uitkomsten)
- dan kan overheidsingrijpen vaak tot een betere uitkomst leiden
Macro-economie (college 1-5):
- Bij macro-economie gaat het om onderwerpen als: BBP, economische groei, inflatie,
werkloosheid, recessie, de geldhoeveelheid en wisselkoersen.
- In plaats van de individuele beslisser (individuen, gezinnen of bedrijven), is er meer aandacht
voor de rol van de overheid en de centrale bank.
- Het geheel is meer dan de som der delen!
HC1 / H21, 22, 24.1
BBP = de totale waarde van alle eindproducten en einddiensten die in een bepaalde periode in
een economie zijn geproduceerd.
Goederen zijn fysieke producten die je koopt. Diensten zijn immaterieel.
Een eindproduct is een product dat wordt verkocht aan de eindgebruiker: Bijvoorbeeld het kopen
van een auto. Als een autofabrikant staal koopt om een auto te produceren, wordt dit niet als
een eindproduct beschouwd. Maar het is een onderlinge levering van de staalproducent aan de
autofabrikant. Bij de berekening van het bbp nemen we deze onderlinge leveringen niet mee
(anders krijg je dubbeltellingen).
Totale waarde eindproducten en einddiensten = ∑ toegevoegde waarde
2 manieren:
(1) We tellen alleen de waarde van het eindproduct.
(2) Berekenen toegevoegde waarde = omzet – onderlinge leveringen
Door de toegevoegde waarde op te tellen, hoeven we niet te definiëren welke producten
eindproducten zijn en welke niet, en vermijden we toch dubbeltellingen.
3 manieren om de omvang van de BBP te meten:
1. Productie: ∑ toegevoegde waarden van bedrijven.
2. Inkomen: ∑ primaire inkomens: loon, winst, rente, huur & pacht.
3. Bestedingen: Y = C + I + O + E - M (consumptie, investeringen, overheid, export, import)
Nominaal BPP vs Reëel BPP:
Vb. (1) boer verkoopt tarwe voor €2 aan een bakker, die 2 broden voor €3 per stuk verkoopt.
(2) boer verkoopt tarwe voor €4 aan bakker, die 2 broden voor €6 per stuk verkoopt.
Nominaal bbp = in vb 1 € 6, in vb 2 € 12
,Reëel BPP = het nominale BPP gedeeld door het prijsniveau.
Vb. Economie 1: € € = 2 (broden). Economie 2: € € = 2 (broden). In vb dus gelijk
Prijsverandering berekenen door hoeveelheid van het basisjaar te nemen.
Consumentenprijsindex (cpi) is belangrijke indicator voor de inflatie.
Inflatie. Tot 2021 was de inflatie in Nederland erg laag. Na 2021 sterke stijging door Coronacrisis
en oorlog in de Oekraïne. Recent inflatie weer gedaald
door rentestijging ECB
Tegenovergestelde = Deflatie
Het feitelijke niveau van de economie is soms hoger (expansie) en
soms lager (recessie) dan het trendmatige niveau.
Verschil tussen Y en Y* = conjunctuur.
In de praktijk vertoont de economie niet zo’n regelmatig patroon.
Plaatje heet: y*. Procentuele groei = delta y* / y* → structurele
groei / trendmatige groei / lange-termijn groei / potentiële groei.
y* > y = hoogconjunctuur / expansie / positieve outputgap /
overbesteding. Door bv. Technologische ontwikkelingen
y* < y = laagconjunctuur / recessie / negatieve outputgap /
onderbesteding. Door bv. Corona en oorlog
Klassieken: focus op Y*.
Keynesianen: focus op conjunctuur
Adam Smith (1776 the wealth of nations)
• Klassieken: Geloof in marktwerking, ‘de onzichtbare hand’. Als deze goed werkt, schept elk
aanbod zijn eigen vraag. Daardoor geldt: Y = Y*.
• Marktwerking is, als aan bepaalde voorwaarden is voldaan, een heel succesvol economisch
mechanisme.
• Verklaart het succes van de EU (interne markt, vrijhandel tussen EU landen bevordert
marktwerking).
John Maynard Keynes (1936 The General Theory)
• Markten werken niet altijd perfect, waardoor Y ≠ Y*
• Negatieve vertrouwensschok (bv: Corona-crisis) → gezinnen gaan meer sparen en bedrijven
gaan minder investeren → minder bestedingen → lagere productie → lagere werkgelegenheid →
nog minder vertrouwen → consumptie en investeringen verder omlaag etc.
• Cruciale rol van vertrouwen (‘animal spirits’)
,Bbp relatief makkelijk te meten. En er is vaak ook een positieve relatie tussen bbp en
bredere welvaart.
Bbp-groei is exponentieel: 𝐵𝐵𝑃𝑡 = 𝐵𝐵𝑃0 ∗ 1 + 0.02 𝑡
Een vuistregel is dat het aantal jaren dat nodig is om het bbp te verdubbelen gelijk is aan
70 / 𝑔𝑟𝑜𝑤𝑡ℎ 𝑟𝑎𝑡𝑒. Kleine verschillen in bbp- groei hebben een groot effect op het niveau.
Het lijkt erop dat er een positieve relatie is tussen het BBP en maatstaven van welzijn (‘brede
welvaart’). Maar bbp maximalisatie is niet automatisch gelijk aan welvaartmaximalisatie. Het
CBS publiceert sinds 2028 de monitor brede welvaart: Monitor Brede Welvaart 2023. Nadeel:
Heel veel indicatoren en daardoor geen eenduidig beeld.
, HC2 / H24
Een maatstaaf voor het bepalen van de welvaartsverschillen tussen landen is het reëel bbp per
hoofd van de bevolking.
BBP per hoofd gaat over hoeveel goederen en diensten er per hoofd zijn gemiddeld. (Y)
Bredere welvaart gaat niet alleen over de behoeften aan goederen en diensten, maar ook over
andere behoeften.
Op te delen in 4 groepen:
- armen
- middelklasse
- werkende klasse
- elite
De toenemende welvaart is steeds minder goed verdeeld tussen deze vier groepen.
Groei bbp op lange termijn: Y = N x Y/N
N = omvang bevolking Y/N = reëel bbp per hoofd van de bevolking
Bronnen van economische groei:
a. arbeid en kapitaal
b. totale factorproductiviteit
c. natuur
Solow groeimodel. Om de productie Y te creëren. Y = A(K,L). Dit geeft y* (=productiecapaciteit)
L = hoeveelheid arbeid (aantal mensen dat fulltime werkt), K = hoeveelheid kapitaal
(geproduceerde productiefactoren, gebouwen en machines), A = totale factor productiviteit
(alles waardoor de productie kan toenemen wat niet kan door L of K)
Productiefactor arbeid (L):
- Op lange termijn groeit L ongeveer even snel als de bevolking N.
- Welvaart afgemeten aan bbp per hoofd van de bevolking. Dus verhogen bevolkingsgroei leidt
niet tot hogere welvaart. Voor welvaart is niet de hoogte van Y maar de arbeidsproductiviteit Y/L
relevant.
- Verhogen van de kwaliteit van arbeid (human capital↑) is wel effectief. Dit is een onderdeel van
A, de totale factorproductiviteit.
Productiefactor kapitaal (K):
- De invloed van kapitaal op de lange-termijn economische groei is niet direct duidelijk.
- Het Solow groeimodel gaat uit van afnemende meeropbrengsten van kapitaal. Betekend dat
meer kapitaal leidt tot minder grote groei van productiviteit.
constante schaalvoordelen: Als K en L met hetzelfde percentage toenemen, neemt Y ook met
dat percentage toe. afnemende meeropbrengsten: Als K bijvoorbeeld met 10% stijgt (en L blijft
gelijk), dan neemt Y minder dan evenredig (met een kleiner percentage) toe.
Voor een grote groep landen blijkt een positieve relatie tussen bbp en de hoeveelheid kapitaal te
bestaan, beide gemeten per hoofd van de bevolking. Dat zou je op basis van afnemende
meeropbrengsten van kapitaal niet verwachten.
