VS als coach en gezondheidspromotor:
Introductie tot gezondheidsbevordering
Doelstellingen les
● Wat is gezondheid
o 5 kenmerken
o 4 groepen determinanten uit model van Lalonde + vb’en
● Gezondheidsbevordering vs ziektepreventie? Vs andere begrippen in deze context?
● Gezondheidsverandering?
● Onderscheid primaire, secundaire en tertiaire preventie
o Omschrijving 3 doelen, 4 doelgroepen, 3 stadia van preventie
● Hoe preventie en gezondheidsbevordering georganiseerd in Vlaanderen?
o Positie/functie van elke speler in Vlaamse preventiestructuur
o Belangrijkste richtlijnen en aanbevelingen ifv preventie kennen
● Wat zijn kwetsbare groepen? Hoe identificeren?
o Gezondheidsongelijkheid uitleggen + 5 sociale determinanten
o Link tss mensen in maatschappelijk kwetsbare situaties en risicogroepen en ongelijke
gezondheid
o Gezondheidsvaardigheden kennen
1. WAT IS GEZONDHEID?
Waarom?
● Tot 75% vd Westerse gezondheidszorguitgaven gaat naar chronische
gezondheidsaandoeningen. Nochtans kan 80% van hart- en vaatziekten en DMT2 en 40% vd
kankers voorkomen worden door preventie. (WHO)
5 kenmerken van gezondheid (= dynamisch begrip)
● Lichamelijke, mentale en sociale relaties (bio-psycho-sociaal model)
● Gezond zijn en gezond voelen
● Gezondheid als positief begrip
● Gezondheid als middel tot zelfrealisatie
● Gezondheid als deel van een breder geheel
a) Bio-psycho-sociaal model
● = Holistische benadering
● Gezondheid is niet louter afwezigheid van ziekte en/of mentaal goed voelen. Ook hoe je
sociale relaties zijn.
b) Gezond zijn en gezond voelen
● Subjectieve beleving
● Objectieve parameters
,c) Gezondheid als positief begrip
● Pathogenese = ontstaan van ziekte = kijken naar risicofactoren = klassiek model
● Salutogenese = positieve invulling van gezondheid = versterken van zaken die van invloed
zijn op iemand zijn gezondheid (determinanten) = empowerment van pt om zelf gezonde
keuzes te maken
● Positieve gezondheid = het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale
levensuitdagingen om te gaan en zoveel mogelijk eigen regie te voeren ih licht vd fysieke,
emotionele en sociale uitdagingen vh leven
d) Gezondheid als middel tot zelfrealisatie
● Gezondheid kan het makkelijk, maar ook net moeilijker maken om bepaalde levensdoelen te
realiseren
● Dus: empoweren om invloed uit te kunnen oefenen op gezondheid
o Maar er is ook nog een context!
e) Gezondheid als deel van een breder geheel
● Welzijn en SDG’s (Duurzame GezondheidsDoelstellingen)
● Welzijn vereist naar algemene levenstevredenheid die mensen en gemeenschappen ervaren ⬄
Gezondheid is een belangrijk facet van welzijn
● Gezondheid staat niet op zichzelf, maar staat ook bv. met armoede, kwaliteitsvol onderwijs,
eerlijk werk en economische groei. Gezondheid kan je niet los zien van allemaal andere zaken
die zich in de wereld afspelen)
Determinanten
● = Factoren die van invloed zijn op je gezondheid
● Bv. motivatie om gezondheidsbevorderend gedrag te stellen, opvoeding, opleiding,
rolmodellen, beweging, omgeving, toegang tot gezondheidszorg, financiële status, SES,
middelengebruik, voeding, biologische factoren bv. bloeddruk of geslacht
Model van Lalonde
● Biologische factoren: geslacht, leeftijd, bloeddruk
● Omgeving:
o Sociale omgeving (netwerk), waarden en normen (bv. alcoholgebruik)
o Economische context: hoe betaalbaar is voeding, welvaart van land
o Politieke omgeving: wetten en regels die gezonde voeding promoten of invloed
hebben op rookgdrag, oorlog of niet
● Levensstijl: slaappatroon
● Voorzieningen gezondheidszorg
,2. BEGRIPPEN IN PREVENTIE
Stadia/fase van preventie:
● Primair = voorkomen
● Secundair = screening en vroeg detectie
● Tertiair = voorkomen / beperken gevolgen
Doelgroepen
● Geïndiceerd = Bewegen op Voorschrift
o Bv. gespreksleidraad VAD ‘backpack’: in gesprek gaan met jongeren die
experimenteren met alcohol- en/of drugs = geïndiceerd
● Geselecteerd = problematisch
Preventie naar doel
● Ziektepreventie: voorkomt specifieke ziekten of signaleert deze vroegtijdig
o Bv. poster ‘het coronavirus’ = gezondheidsvoorlichting
o Bv. Bevolkingsonderzoek.be = ziektepreventie
● Gezondheidsbevordering = uitgangspunt is streven naar een gezonde leefstijl en een gezonde
sociale en fysieke omgeving
, o Gezondheidsvoorlichting
▪ Informeren om kennis en inzicht te vergroten
▪ Sensibiliseren om attitudes en normen te beïnvloeden
▪ Opvoeden/trainen om vaardigheden aan te leren
● Gezondheidsbescherming: gericht op blootstelling aan bepaalde gezondheidsrisico’s. Gaat uit
van veiligheid als model.
o Bv. gehoor- en oogbescherming = gezondheidsbescherming
Gezondheidsmatrix zorg en welzijn: strategieën en doelgroep bv. Vlaams Instituut Gezonde Mond
4 preventiestrategieën gebruikt in Vlaanderen
● Educatie: kennis en vaardigheden vergroten
● Omgevingsinterventies: een omgeving creëren die de gezondheid beschermt en aanzet tot
gezonde keues
● Regels en afspraken bv. subsidies: een motiverend kader bieden waarin regels en afspraken
aanzetten tot gezondheid.
● Zorg en begeleiding: zorgnoden tijdig detecteren, signaliseren en zorgen voor kwaliteitsvolle
doorverwijzing.
🡺 Doel gezond leven in een gezonde omgeving zo evident mogelijk maken
🡺 Gezondheidswinst boeken
Introductie tot gezondheidsbevordering
Doelstellingen les
● Wat is gezondheid
o 5 kenmerken
o 4 groepen determinanten uit model van Lalonde + vb’en
● Gezondheidsbevordering vs ziektepreventie? Vs andere begrippen in deze context?
● Gezondheidsverandering?
● Onderscheid primaire, secundaire en tertiaire preventie
o Omschrijving 3 doelen, 4 doelgroepen, 3 stadia van preventie
● Hoe preventie en gezondheidsbevordering georganiseerd in Vlaanderen?
o Positie/functie van elke speler in Vlaamse preventiestructuur
o Belangrijkste richtlijnen en aanbevelingen ifv preventie kennen
● Wat zijn kwetsbare groepen? Hoe identificeren?
o Gezondheidsongelijkheid uitleggen + 5 sociale determinanten
o Link tss mensen in maatschappelijk kwetsbare situaties en risicogroepen en ongelijke
gezondheid
o Gezondheidsvaardigheden kennen
1. WAT IS GEZONDHEID?
Waarom?
● Tot 75% vd Westerse gezondheidszorguitgaven gaat naar chronische
gezondheidsaandoeningen. Nochtans kan 80% van hart- en vaatziekten en DMT2 en 40% vd
kankers voorkomen worden door preventie. (WHO)
5 kenmerken van gezondheid (= dynamisch begrip)
● Lichamelijke, mentale en sociale relaties (bio-psycho-sociaal model)
● Gezond zijn en gezond voelen
● Gezondheid als positief begrip
● Gezondheid als middel tot zelfrealisatie
● Gezondheid als deel van een breder geheel
a) Bio-psycho-sociaal model
● = Holistische benadering
● Gezondheid is niet louter afwezigheid van ziekte en/of mentaal goed voelen. Ook hoe je
sociale relaties zijn.
b) Gezond zijn en gezond voelen
● Subjectieve beleving
● Objectieve parameters
,c) Gezondheid als positief begrip
● Pathogenese = ontstaan van ziekte = kijken naar risicofactoren = klassiek model
● Salutogenese = positieve invulling van gezondheid = versterken van zaken die van invloed
zijn op iemand zijn gezondheid (determinanten) = empowerment van pt om zelf gezonde
keuzes te maken
● Positieve gezondheid = het vermogen van mensen om met de fysieke, emotionele en sociale
levensuitdagingen om te gaan en zoveel mogelijk eigen regie te voeren ih licht vd fysieke,
emotionele en sociale uitdagingen vh leven
d) Gezondheid als middel tot zelfrealisatie
● Gezondheid kan het makkelijk, maar ook net moeilijker maken om bepaalde levensdoelen te
realiseren
● Dus: empoweren om invloed uit te kunnen oefenen op gezondheid
o Maar er is ook nog een context!
e) Gezondheid als deel van een breder geheel
● Welzijn en SDG’s (Duurzame GezondheidsDoelstellingen)
● Welzijn vereist naar algemene levenstevredenheid die mensen en gemeenschappen ervaren ⬄
Gezondheid is een belangrijk facet van welzijn
● Gezondheid staat niet op zichzelf, maar staat ook bv. met armoede, kwaliteitsvol onderwijs,
eerlijk werk en economische groei. Gezondheid kan je niet los zien van allemaal andere zaken
die zich in de wereld afspelen)
Determinanten
● = Factoren die van invloed zijn op je gezondheid
● Bv. motivatie om gezondheidsbevorderend gedrag te stellen, opvoeding, opleiding,
rolmodellen, beweging, omgeving, toegang tot gezondheidszorg, financiële status, SES,
middelengebruik, voeding, biologische factoren bv. bloeddruk of geslacht
Model van Lalonde
● Biologische factoren: geslacht, leeftijd, bloeddruk
● Omgeving:
o Sociale omgeving (netwerk), waarden en normen (bv. alcoholgebruik)
o Economische context: hoe betaalbaar is voeding, welvaart van land
o Politieke omgeving: wetten en regels die gezonde voeding promoten of invloed
hebben op rookgdrag, oorlog of niet
● Levensstijl: slaappatroon
● Voorzieningen gezondheidszorg
,2. BEGRIPPEN IN PREVENTIE
Stadia/fase van preventie:
● Primair = voorkomen
● Secundair = screening en vroeg detectie
● Tertiair = voorkomen / beperken gevolgen
Doelgroepen
● Geïndiceerd = Bewegen op Voorschrift
o Bv. gespreksleidraad VAD ‘backpack’: in gesprek gaan met jongeren die
experimenteren met alcohol- en/of drugs = geïndiceerd
● Geselecteerd = problematisch
Preventie naar doel
● Ziektepreventie: voorkomt specifieke ziekten of signaleert deze vroegtijdig
o Bv. poster ‘het coronavirus’ = gezondheidsvoorlichting
o Bv. Bevolkingsonderzoek.be = ziektepreventie
● Gezondheidsbevordering = uitgangspunt is streven naar een gezonde leefstijl en een gezonde
sociale en fysieke omgeving
, o Gezondheidsvoorlichting
▪ Informeren om kennis en inzicht te vergroten
▪ Sensibiliseren om attitudes en normen te beïnvloeden
▪ Opvoeden/trainen om vaardigheden aan te leren
● Gezondheidsbescherming: gericht op blootstelling aan bepaalde gezondheidsrisico’s. Gaat uit
van veiligheid als model.
o Bv. gehoor- en oogbescherming = gezondheidsbescherming
Gezondheidsmatrix zorg en welzijn: strategieën en doelgroep bv. Vlaams Instituut Gezonde Mond
4 preventiestrategieën gebruikt in Vlaanderen
● Educatie: kennis en vaardigheden vergroten
● Omgevingsinterventies: een omgeving creëren die de gezondheid beschermt en aanzet tot
gezonde keues
● Regels en afspraken bv. subsidies: een motiverend kader bieden waarin regels en afspraken
aanzetten tot gezondheid.
● Zorg en begeleiding: zorgnoden tijdig detecteren, signaliseren en zorgen voor kwaliteitsvolle
doorverwijzing.
🡺 Doel gezond leven in een gezonde omgeving zo evident mogelijk maken
🡺 Gezondheidswinst boeken
