SOCIALE FILOSOFIE
Inhoudsopgave
THEMA 1: WAT IS (SOCIALE) FILOSOFIE? ............................................................................................ 3
Wat is filosofie? ................................................................................................................................. 3
Sociale filosofie ................................................................................................................................. 6
1. Sociale verandering en ontwikkeling .......................................................................................... 7
2. Sociale cohesie............................................................................................................................... 7
3. ‘Empowerment’ ............................................................................................................................. 7
4. Emancipatie ................................................................................................................................... 7
5. Sociale rechtvaardigheid .............................................................................................................. 7
6. Mensenrechten .............................................................................................................................. 7
7. Collectieve verantwoordelijkheid ................................................................................................ 7
8. Respect voor diversiteit ................................................................................................................ 8
THEMA 2 DE (ON)AFHANKELIJKHEID VAN HET INDIVIDU (INDIVIDUALISME) ............................... 10
Inleiding ........................................................................................................................................... 10
Het voorbeeld van de cursus houtbewerking ......................................................................... 10
Wereldbeeld van Gert Verhulst interview De Morgen ............................................................ 10
Het onafhankelijk individu (deel 1) .............................................................................................. 11
Inleiding....................................................................................................................................... 11
Het individu bij Descartes (1596-1650, Frankrijk) .................................................................. 12
Descartes’ twijfelexperiment ................................................................................................... 15
Individualisme en antropoceen .................................................................................................... 16
Positieve gevolgen van het individualisme ............................................................................. 18
Het onafhankelijk individu ten top .......................................................................................... 19
Kritiek op individualisme .............................................................................................................. 21
Individuele keuzes geven verantwoordelijkheid ................................................................... 21
Keuzesamenleving geeft keuzestress en keuzevermoeidheid ............................................. 21
Onzekerheid ................................................................................................................................ 21
Brengt tradities, gewoontes en afhankelijkheid van het individu in diskrediet ................ 22
Maakt universele (imperialistische) aanspraken ................................................................... 22
Afhankelijkheid van het individu (deel 2) .................................................................................... 23
De afhankelijkheid van het individu ........................................................................................ 23
Contigentie van jezelf ................................................................................................................ 24
, Contigentie van anderen: het sociale zelf ............................................................................... 25
Arendts extreem: jezelf in de ander ......................................................................................... 26
Schema van sociale herkenning ............................................................................................... 27
Afhankelijkheid van de wereld ................................................................................................. 32
Afronding: de vergeten chance-factoren ................................................................................. 34
THEMA 3 - VRIJHEID ............................................................................................................................ 40
Inleiding ........................................................................................................................................... 40
Schema vrijheid .......................................................................................................................... 40
Belang van vrijheid .................................................................................................................... 40
Wat is vrijheid? ................................................................................................................................ 42
Zijn we vrij? Verklaren >< Begrijpen EXAMENVRAAG ............................................................. 42
INTERNE VRIJHEID .......................................................................................................................... 45
Wat is interne vrijheid? .............................................................................................................. 45
Kritiek op het klassiek beeld van interne vrijheid ................................................................. 45
Waar ligt de interne vrijheid? ................................................................................................... 46
Cf. deugdenleer van Aristoteles = ETHIEK ............................................................................... 46
Wie bepaalt of iemand intern vrij is? ....................................................................................... 46
Interne vrijheid volgens H. Frankfurt ANDERE MANIER OM INTERNE VRIJHEID TE
BEKIJKEN. ................................................................................................................................... 46
Wat is externe vrijheid? ............................................................................................................. 47
Negatieve en positieve vrijheid ................................................................................................ 47
Negatieve vrijheid ...................................................................................................................... 47
Positieve vrijheid........................................................................................................................ 48
Externe vrijheid: voorlopige samenvatting............................................................................. 50
HET GROTE CONFLICT ................................................................................................................ 50
OPHEFFEN TEGENSTELLING NEGATIEVE VRIJHEID – POSITIEVE VRIJHEID ......................... 50
Inleiding/Overzicht......................................................................................................................... 55
Belang van rechtvaardigheid? ...................................................................................................... 55
Wat is rechtvaardigheid? ............................................................................................................... 55
4 paren van rechtvaardigheid ....................................................................................................... 57
Correctieve >< distributieve onrechtvaardigheid .................................................................. 57
Conservatieve >< progressieve onrechtvaardigheid ............................................................. 58
Procedurele >< substantiële RH ............................................................................................... 58
SOCIALE FILOSOFIE 1
, Vergelijkende onrechtvaardigheid >< niet- vergelijkende onrechtvaardigheid ................ 59
OP DE HOOGTE ZIJN VAN DE SPANNING - Elke dia is een potentiële examenvraag.
Opgebouwd als duplo-blokjes
Ik denk dus ik ben – twijfelexperiment van Decartes.
Hoe zit het ene blokje in het geheel. Ondersteuning van het gehele gebeuren.
Waarom is dit interessant om deze dia in dit verhaal te stoppen, waarom is het nodig om dit te vertellen?
DE RODE DRAAD – EXAMEN - WAAROM
ALTIJD GOED OPLETTEN WELKE WOORDEN DOCENTEN GEBRUIKEN OM ZAKEN MET ELKAAR TE LINKEN (maar,
daarentegen, ook, bovendien)
Hoe, wat en waartegen!
SOCIALE FILOSOFIE 2
, THEMA 1: WAT IS (SOCIALE) FILOSOFIE?
Wat is filosofie?
FILOSOFIE IS
Verwondering – vergelijk met kinderen, zij oordelen nog niet, stoppen niet in hokjes.
Dat proberen filosofen open te houden, het is logisch dat we dit verliezen, maar…
Filosofie roept op om het hoekjes denken even on hold te zetten en er wat afstand van nemen.
Heel expliciet: niet oordelen of nóg niet oordelen.
Filosofen proberen dit kenmerk actief te houden door →
Fundamentele vragen te stellen (vergelijk Socrates vs Sofisten)
Socrates en de sofisten lijken op elkaar in hun focus op het menselijke denken en debat, maar
verschillen fundamenteel in hun doelstellingen, visie op waarheid, en methode. Waar Socrates
zocht naar morele waarheid en wijsheid, streefden de sofisten vaak naar praktisch succes via
overtuiging.
Typerend en bijzonder aan Socrates als filosoof was: hij antwoordde op vragen met een vraag.
Zijn visie was: kennis en waarheid zit in ieder van ons, maar het moet wakker gemaakt worden.
Zie VERLOSKUNDE: de kennis zit in jou maar je moet ervan verlost geraken.
Typisch voor de Sofisten? Vergelijk met “de gehaaide advocaten” (negatieve karikatuur), trucen van
de foor bovenhalen ook al is cliënt schuldig. Niet per se de waarheid of wijsheid in algemeen zoeken
maar wel hoe ze gelijk konden krijgen van de andere. Andere vastzetten gewoon om te winnen.
OPROEP: tegenstrijdigheden voorleggen?
Een levensfilosofie?
Die staat niet vast. Je moet flexibel zijn, het is niet omdat je ooit A hebt gezegd dat het voor altijd A
blijft.
OP BASIS VAN ARGUMENTEN KRITISCH REFLECTEREN.
→ FILOSOFIE ≠ mening hebben, ≠ een geloof (overtuiging ongeacht bewijsgrond ervan)
(filosofie is nét dat je het kan beargumenteren), ≠ een gevoel, ≠ smaak.
Filosofie hoeft niet met alle voorgaande in tegenspraak te zijn.
Rechtvaardigheid ≠ gevoel.
SOCIALE FILOSOFIE 3
Inhoudsopgave
THEMA 1: WAT IS (SOCIALE) FILOSOFIE? ............................................................................................ 3
Wat is filosofie? ................................................................................................................................. 3
Sociale filosofie ................................................................................................................................. 6
1. Sociale verandering en ontwikkeling .......................................................................................... 7
2. Sociale cohesie............................................................................................................................... 7
3. ‘Empowerment’ ............................................................................................................................. 7
4. Emancipatie ................................................................................................................................... 7
5. Sociale rechtvaardigheid .............................................................................................................. 7
6. Mensenrechten .............................................................................................................................. 7
7. Collectieve verantwoordelijkheid ................................................................................................ 7
8. Respect voor diversiteit ................................................................................................................ 8
THEMA 2 DE (ON)AFHANKELIJKHEID VAN HET INDIVIDU (INDIVIDUALISME) ............................... 10
Inleiding ........................................................................................................................................... 10
Het voorbeeld van de cursus houtbewerking ......................................................................... 10
Wereldbeeld van Gert Verhulst interview De Morgen ............................................................ 10
Het onafhankelijk individu (deel 1) .............................................................................................. 11
Inleiding....................................................................................................................................... 11
Het individu bij Descartes (1596-1650, Frankrijk) .................................................................. 12
Descartes’ twijfelexperiment ................................................................................................... 15
Individualisme en antropoceen .................................................................................................... 16
Positieve gevolgen van het individualisme ............................................................................. 18
Het onafhankelijk individu ten top .......................................................................................... 19
Kritiek op individualisme .............................................................................................................. 21
Individuele keuzes geven verantwoordelijkheid ................................................................... 21
Keuzesamenleving geeft keuzestress en keuzevermoeidheid ............................................. 21
Onzekerheid ................................................................................................................................ 21
Brengt tradities, gewoontes en afhankelijkheid van het individu in diskrediet ................ 22
Maakt universele (imperialistische) aanspraken ................................................................... 22
Afhankelijkheid van het individu (deel 2) .................................................................................... 23
De afhankelijkheid van het individu ........................................................................................ 23
Contigentie van jezelf ................................................................................................................ 24
, Contigentie van anderen: het sociale zelf ............................................................................... 25
Arendts extreem: jezelf in de ander ......................................................................................... 26
Schema van sociale herkenning ............................................................................................... 27
Afhankelijkheid van de wereld ................................................................................................. 32
Afronding: de vergeten chance-factoren ................................................................................. 34
THEMA 3 - VRIJHEID ............................................................................................................................ 40
Inleiding ........................................................................................................................................... 40
Schema vrijheid .......................................................................................................................... 40
Belang van vrijheid .................................................................................................................... 40
Wat is vrijheid? ................................................................................................................................ 42
Zijn we vrij? Verklaren >< Begrijpen EXAMENVRAAG ............................................................. 42
INTERNE VRIJHEID .......................................................................................................................... 45
Wat is interne vrijheid? .............................................................................................................. 45
Kritiek op het klassiek beeld van interne vrijheid ................................................................. 45
Waar ligt de interne vrijheid? ................................................................................................... 46
Cf. deugdenleer van Aristoteles = ETHIEK ............................................................................... 46
Wie bepaalt of iemand intern vrij is? ....................................................................................... 46
Interne vrijheid volgens H. Frankfurt ANDERE MANIER OM INTERNE VRIJHEID TE
BEKIJKEN. ................................................................................................................................... 46
Wat is externe vrijheid? ............................................................................................................. 47
Negatieve en positieve vrijheid ................................................................................................ 47
Negatieve vrijheid ...................................................................................................................... 47
Positieve vrijheid........................................................................................................................ 48
Externe vrijheid: voorlopige samenvatting............................................................................. 50
HET GROTE CONFLICT ................................................................................................................ 50
OPHEFFEN TEGENSTELLING NEGATIEVE VRIJHEID – POSITIEVE VRIJHEID ......................... 50
Inleiding/Overzicht......................................................................................................................... 55
Belang van rechtvaardigheid? ...................................................................................................... 55
Wat is rechtvaardigheid? ............................................................................................................... 55
4 paren van rechtvaardigheid ....................................................................................................... 57
Correctieve >< distributieve onrechtvaardigheid .................................................................. 57
Conservatieve >< progressieve onrechtvaardigheid ............................................................. 58
Procedurele >< substantiële RH ............................................................................................... 58
SOCIALE FILOSOFIE 1
, Vergelijkende onrechtvaardigheid >< niet- vergelijkende onrechtvaardigheid ................ 59
OP DE HOOGTE ZIJN VAN DE SPANNING - Elke dia is een potentiële examenvraag.
Opgebouwd als duplo-blokjes
Ik denk dus ik ben – twijfelexperiment van Decartes.
Hoe zit het ene blokje in het geheel. Ondersteuning van het gehele gebeuren.
Waarom is dit interessant om deze dia in dit verhaal te stoppen, waarom is het nodig om dit te vertellen?
DE RODE DRAAD – EXAMEN - WAAROM
ALTIJD GOED OPLETTEN WELKE WOORDEN DOCENTEN GEBRUIKEN OM ZAKEN MET ELKAAR TE LINKEN (maar,
daarentegen, ook, bovendien)
Hoe, wat en waartegen!
SOCIALE FILOSOFIE 2
, THEMA 1: WAT IS (SOCIALE) FILOSOFIE?
Wat is filosofie?
FILOSOFIE IS
Verwondering – vergelijk met kinderen, zij oordelen nog niet, stoppen niet in hokjes.
Dat proberen filosofen open te houden, het is logisch dat we dit verliezen, maar…
Filosofie roept op om het hoekjes denken even on hold te zetten en er wat afstand van nemen.
Heel expliciet: niet oordelen of nóg niet oordelen.
Filosofen proberen dit kenmerk actief te houden door →
Fundamentele vragen te stellen (vergelijk Socrates vs Sofisten)
Socrates en de sofisten lijken op elkaar in hun focus op het menselijke denken en debat, maar
verschillen fundamenteel in hun doelstellingen, visie op waarheid, en methode. Waar Socrates
zocht naar morele waarheid en wijsheid, streefden de sofisten vaak naar praktisch succes via
overtuiging.
Typerend en bijzonder aan Socrates als filosoof was: hij antwoordde op vragen met een vraag.
Zijn visie was: kennis en waarheid zit in ieder van ons, maar het moet wakker gemaakt worden.
Zie VERLOSKUNDE: de kennis zit in jou maar je moet ervan verlost geraken.
Typisch voor de Sofisten? Vergelijk met “de gehaaide advocaten” (negatieve karikatuur), trucen van
de foor bovenhalen ook al is cliënt schuldig. Niet per se de waarheid of wijsheid in algemeen zoeken
maar wel hoe ze gelijk konden krijgen van de andere. Andere vastzetten gewoon om te winnen.
OPROEP: tegenstrijdigheden voorleggen?
Een levensfilosofie?
Die staat niet vast. Je moet flexibel zijn, het is niet omdat je ooit A hebt gezegd dat het voor altijd A
blijft.
OP BASIS VAN ARGUMENTEN KRITISCH REFLECTEREN.
→ FILOSOFIE ≠ mening hebben, ≠ een geloof (overtuiging ongeacht bewijsgrond ervan)
(filosofie is nét dat je het kan beargumenteren), ≠ een gevoel, ≠ smaak.
Filosofie hoeft niet met alle voorgaande in tegenspraak te zijn.
Rechtvaardigheid ≠ gevoel.
SOCIALE FILOSOFIE 3
