Samenvatting - Sociaal recht 1

H1: Inleiding


Wat is sociale wetgeving

 Gemeenschappelijke kenmerken
o Doel:
 Bescherming van belangen vd WN
 Bevorderen vh welzijn vd WN
o Beschermingswetten en sociale verzekeringswetten
o Sociale wetgeving omvat: arbeidsrecht en socialezekerheidsrecht
 Arbeidsrecht
o Geheel vn rechtsregels die de verhouding regelt tss WG en WN zowel individueel als
collectief
 WN is de zwakste partij en heeft als bron van inkomen loon of wedde die hij
door zijn arbeid verdient hierdoor is de WN afhankelijk vd WG
 Alles wat te maken heeft met aanwerven, tewerkstellen en ontslaan
o Beschermingswetten = de wetgeving wilt de WN dus beschermen tegen de willekeur
en mogelijk misbruik vd WG
 Loonbeschermingswet + Arbeidswet
o CAO’s = collectieve arbeidsovereenkomst, 3 verschillende vormen afhankelijk van
waar de CAO is afgesloten
 Op nationaal niveau door de nationale arbeidsraad geldt voor alle sectoren
 Op paritair niveau is sectoraal
 Bedrijf CAO = in bedrijf afgesloten
 Sociale zekerheidsrecht
o Doel = opvangen vd sociale risico’s die op 2 manieren de burger kunnen bedreigen
 Het inkomen kan verminderen of wegvallen
 De uitgaven kunnen verhogen
o Sociale zekerheid in strikte zin = sociale verzekeringen (7 takken)
 Ziekte- en invaliditeitsverzekering
 Arbeidsongevallenverzekering
 Beroepsziekteverzekering
 Werkloosheid
 Rust- en overlevingspensioenen
 Gezinsbijslag = groeipakket
 Jaarlijkse vakantie
o Sociale verzekeringen = wil de WN waarborgen bieden om een menswaardig bestaan
te verzekeren als hij zijn inkomen verliest of om een tussenkomst te voorzien als
bepaalde kosten of uitgaven stijgen
o Sociale zekerheid in ruime zin
 Sociaal zekerheidsrecht in enge zin + sociale bijstand (Federaal + Vlaams)
 De 7 takken + sociale bijstand
o Sociale bijstand = voor iedereen die niet of niet voldoende heeft gewerkt en zich
daardoor niet (voldoende) verzekerd heeft tegen sociale risico’s
 Leefloon, tegemoetkomingen, groeipakket, …

,Korte historiek

 Kinderarbeid
 19e eeuw fabriek = 996 systeem
o 6 dagen id week van 9u-21u werken
o Vanaf 6u is pauze verplicht om te geven
 Laatste helft 19e eeuw: België op één na meest geïndustrialiseerde land ter wereld
o Zeer slechte werkomstandigheden
o Coalitieverbod = arbeiders mogen niet samenkomen om te protesteren en mogen
zich niet verenigen
o Werkrechtersraden (begin 19e eeuw) = voorloper vn arbeidsrechtbanken
o Eerste wetten over arbeidsreglementering (eind 19 e eeuw)
 Uitbetaling loon, verbod nachtarbeid vrouwen en kinderen, zondagsrust
o Vanaf begin 20ste eeuw wetten:
 Wet op het arbeidscontract
 Wet betreffende het bediendecontract
 Wet betreffende de collectieve arbeidsovereenkomsten en de paritaire
comités (CAO wet)
 Wet betreffende de arbeidsovereenkomsten (WAO)

Bronnen van sociale wetgeving

Internationale rechtsbronnen

 Bilaterale verdragen = verdrag tss België en 1 ander land
o Regels die van toepassing zijn op werknemers afkomstig uit het ene land die in het
andere land gaan werken
 Multilaterale verdragen en instellingen = verdrag tss meer dan 2 landen (verdragsorganisatie)
o Internationale arbeidsorganisatie (IAO)
 IAO conventies (verdragen): belangrijke invloed gehad op BE arbeidsrecht
 Drieledig overleg = 3 groepen gaan samen een akkoord vormen
 3 groepen om sociale vrede te krijgen en opstanden en stakingen te
vermijden
 3 groepen = werkgevers, werknemers en regeringen
o Raad vn Europa (VN)
 EVRM = Europees verdrag voor de rechten vd mens
 Waarborgt fundamentele vrijheden
 Kan rechtstreeks ingeroepen worden voor Belgische rechtbanken
 Europees sociaal handvest: recht op staking
o Vormen van staking:
 Niet werken
 Stiptheidsacties
 Langzaamaanacties = het werk traag doen
 Illegale vormen: wegblokkades, werkwilligen tegenhouden om te werken,
bedrijfsgoederen ontvreemden, directie gijzelen
 Lock-out = WG gaat de WN niet binnenlaten waardoor ze niet kunnen werken
en geen recht hebben op loon
o EU = Europese unie

,  Rechtsinstrumenten: verordeningen, richtlijnen, besluiten, aanbevelingen en
adviezen + handvest vd grondrechten vd EU

Nationale rechtsbronnen

 Sociale grondrechten: art 23 vd grondwet
 Prins is slachtoffer van discriminatie
o Prins heeft een dotatie = toelage dat je verliest als je gaat werken
o Geen discriminatie want krijgt dan geen toelage maar wel het loon van zijn werk
o Kan dus zelf kiezen of hij de toelage laat vallen of niet
 Sociale rechtsbronnen
o Wetten en decreten
o Koninklijke en ministeriële besluiten
o Rechtspraak en rechtsleer (in BE geen precedentenrecht)
 Geen precedentenrecht = als de ene rechter iets beslist dan moet de andere
rechter dit niet volgen
o Collectieve arbeidsovereenkomsten (CAO’s)
 Nationaal, sectoraal en ondernemingsniveau
o Het gebruik = ongeschreven regels waar je als WG geen afstand van kan doen
 Er is een regelmatigheid geïnstalleerd en nu verwachten mensen dit, heeft
iets juridisch gekregen
 Bv: elk jaar een paasbonus

Hiërarchie vd rechtsbronnen

 Dwingende bepalingen vd wet
 Algemeen bindende CAO’s
 Hiërarchie
o Geschreven individuele arbeidsovereenkomsten
o Arbeidsreglement
o Aanvullende bepalingen vd wet
o Mondelinge individuele arbeidsovereenkomst
o Gebruik
 Hoe de hiërarchie interpreteren?
o Lagere norm mag alleen afwijken van de hogere norm als:
 Hij hiermee niet strijdig is
 Hij de rechten vd werknemer niet vermindert
 Hij de plichten vd werknemer niet verzwaart
o De afwijking mag de positie van de werknemer niet nadelig beïnvloeden
o Lagere bron mag wel meer doen voor de WN dan dat de hogere bron vraagt
 Meer vakantiedagen
 Hoger loon

, H2: Algemene bepalingen vd WAO


De arbeidsovereenkomst

 Wat is een arbeidsovereenkomst
o Wederkerige overeenkomst waarbij 2 partijen tegenover elkaar een verbintenis
aangaan of verplichtingen op zich nemen
 Eenzijdig statuut
 Leerovereenkomst: dan gaat het niet over arbeid maar de opleiding
 Vrijwilligerswerk: geen AO want krijgen geen loon wel onkostenvergoeding
 Zelfstandige aannemingsovereenkomst: voor zelfstandigen
o WN gaat tegen loon arbeid verrichten onder het gezag vd WG
 Andere arbeidsrelaties
o Statutair = vast benoemd zijn, in een statuut hebben ze nergens het akkoord nodig vd
WN om bv lonen te verlagen
 Er is geen contract waarin staat wat je moet doen, hoeveel je loon is, …
o Ambtenaren: zijn statutair (vast benoemd) en hebben een eenzijdig statuut
 Worden tewerkgesteld door de overheid
 Wordt niet meer door de overheid gebruikt want ze kunnen er alleen maar
vanaf geraken als er zich iets voordoet dat in de wet bepaald is
 Bv: tuchtmaatregel = ontslaan door handtastelijkheid, …
o Leerkrachten zijn ook vast benoemd (statutair)
 Gaan niet afschaffen ih onderwijs want anders kiezen minder mensen voor
het onderwijs
 Lectoren hebben een vrijheid om te doen wat ze willen
 Het ondergeschikt verband
o Gezagsrelatie tss WN en WG
 WG heeft bevelrecht over de organisatie en uitvoering vh werk
 Plicht vd WN om deze instructies op te volgen
 WN kan veel autonomie hebben maar staat altijd onder gezag
o Gezagsrelatie staat de onafhankelijkheid (autonomie) bij uitvoering vd AO niet id weg
 Ook tss gehuwden, familieleden of concubanten (intieme relatie maar niet
getrouwd) kan een gezagsrelatie bestaan
o Schijnzelfstandigen = hebben het statuut vn een zelfstandige maar werken wel op
dezelfde wijze als een WN voor een WG
 Zijn ingeschreven als zelfstandigen maar staan onder gezag
 Zo moet de WG geen sociale bijdrage betalen voor de WN
o Oneigenlijke of pseudowerknemers = zelfstandigen die zich gaan inschrijven als WN
om betere sociale zekerheid te krijgen
o Samengaan vd AO met een aannemingsovereenkomst
 Iemand heeft een AO en een aannemingsovereenkomst voor dezelfde WG
 Als iemand als zelfstandige werkzaamheden uitvoert die gelijkaardig zijn aan
het werk dat hij uitvoert als WN is er een onweerlegbaar vermoeden dat die
zelfstandige prestaties ook onder de AO vallen