Traumasensitief begeleiden in orthopedagogische
praktijk
Inhoud
Wat is een trauma?.........................................................................................................................................................2
Het menselijk functioneren.............................................................................................................................................2
Drie breinen.................................................................................................................................................................2
Het waarnemen...........................................................................................................................................................3
‘window of tolerance’..................................................................................................................................................3
Overgevoelig zenuwstelsel..........................................................................................................................................5
Polyvagaaltheorie............................................................................................................................................................5
Het autonomie zenuwstelsel.......................................................................................................................................5
Neuroceptie.................................................................................................................................................................5
Gevolgen v verlaten v ‘window of tolerance’ vr gedrag en functioneren........................................................................5
State dependent Functioning......................................................................................................................................6
Gevolgen vr sociale omgang en relaties 5........................................................................................................................6
Verkeerde interpretaties 5...........................................................................................................................................6
Empathie en metalliserend vermogen 5......................................................................................................................6
Irrationele denkbeelden 5............................................................................................................................................7
Beschadigd zelfbeeld 5.................................................................................................................................................7
Het sociale-betrokkenheidssysteem................................................................................................................................7
Wat doen bij mensen met trauma?.................................................................................................................................8
Link tussen trauma en triggers....................................................................................................................................8
3 R’en.......................................................................................................................................................................... 8
Praten over trauma: Doen of niet doen?.....................................................................................................................9
Herstel v trauma..............................................................................................................................................................9
Veiligheidsgevoel creëren...........................................................................................................................................9
Sociale-betrokkenheidssysteem trainen....................................................................................................................10
Hersenstam kalmeren 3.............................................................................................................................................10
Waarneming v zichzelf..................................................................................................................................................11
Onvermogen om zichzelf levend te voelen................................................................................................................11
Onveiligheidsgevoel t.o.v. eigen lichamelijke sensaties en somatische klachten......................................................11
Zelfobservatie, emotieregulatie en dissociatie..........................................................................................................11
Traumatische kaders.....................................................................................................................................................12
De draad – Vignero 5..................................................................................................................................................12
Nieuwe autoriteit – Omer 5.......................................................................................................................................12
Bronnen......................................................................................................................................................................... 13
Onderzoeksvraag: Hoe kunnen we de biologische inzichten in trauma vertalen naar de orthopedagogische praktijk?
1
, Wat is een trauma?
Trauma: Negatieve levensgebeurtenis met grote impact waarbij je veel negatieve gevoelens ervaren hebt. 2
Kan ontstaan dr traumatische gebeurtenissen (oorlog, auto-ongeluk, seksueel misbruik, emotionele
verwaarlozing, scheiding v ouders, plaatsing in voorziening, …)
Sommige trauma’s w sneller erkend dr buitenwereld (oorlog, seksueel misbruik) dan anderen (emotionele
verwaarlozing, echtscheiding, …)
Vr sommige mensen heeft een bepaalde gebeurtenis meer impact dan vr de andere!: De gebeurtenis is niet
hetgeen zorgt vr het lijden mr het onverwerkt blijven ervan wel
Traumabril: Door inzicht in trauma kan men gedrag zien als gevolg ervan i.p.v. het te zien als bv. koppigheid.
Vr getraumatiseerde pers zit de wereld vol triggers waardoor veilige situaties herinneringen aan de traumatische
ervaringen nr boven brengen. De hersenen interpreteren de veilige situatie dr deze associatie als gevaarlijk,
waardoor alarmsystemen in werking w gezet en pers mogelijks buiten zijn window gaat. Vr pers is link tss trauma en
de krankzinnige gevoelens en reacties niet steeds duidelijk. Cognities hieromtrent helpen ook niet als het
mensenbrein is uitgeschakeld. Impulscontrole, inschatten v gevolgen v eigen gedrag en uitstel v behoeftebevrediging
zijn moeilijk indien cli zich in deze staat v hyper- of hypoarousal bevindt.
Het menselijk functioneren
Drie breinen
Hersenen kunnen opgebouwd w in 3 evolutionaire structuren:
- Reptielenbrein (in hersenstam):
o Meest primitieve deel: Al bij baby’s actief
o Focus ligt op overleven: Stuurt de elementaire levensonderhoudende functies aan: hart, longen,
immuunsysteem, …
Emotionele o Streeft nr homeostase + staat in vr verwerking zintuiglijke en motorische prikkels
hersenen
- Zoogdierenbrein (limbisch systeem):
o Oordeelt of iets prettig, angstaanjagend, … is
o Neemt gevaar waar
o Bepaalt wat er prioritair is om te overleven
o Ontw zich pas na geboorte o.b.v. ervaringen Traumatische ervaringen zorgen dus vr andere
ervaringen en emoties
- Mensenbrein of denkend brein (frontale hersenkwabben):
o Ontw vanaf 2 jaar
o Zorgt vr de vaardigheden die ons onderscheiden v dieren: Mogelijkheid info op te nemen, te
verwerken en duiden; abstract denken; reflecteren; plannen; gebruik v taal; creativiteit
Wat doen de emotionele hersenen?
Ze waarschuwen ons bij gevaar dr hormonen af te scheiden.
Deze hormonen zorgen vr innerlijke sensaties (bv. beklemmend gevoel), leiden onze aandacht af v waarmee we
bezig zijn en sturen ons gedrag.
Kan je die verschillende breinen bewust inzetten? Of kiest je lichaam eigenlijk welk brein er reageert op een
gebeurtenis?
- Bovenste brein: Bewuste brein (je weet wat je aan het doen bent)
- Reptielenbrein en zoogdierenbrein: Je hebt er invloed op mr niet rechtstreeks. Je kan niet met je bewuste
brein iets zeggen tegen je onbewuste brein (bv. ‘Amygdala sla niet zo op hol’, ‘nu moet je rustig worden’, …)
o Wel invloed door bv. ademhalingsoefeningen, wenend kindje troosten, wandelen, joggen, …
invloed op stress
2
praktijk
Inhoud
Wat is een trauma?.........................................................................................................................................................2
Het menselijk functioneren.............................................................................................................................................2
Drie breinen.................................................................................................................................................................2
Het waarnemen...........................................................................................................................................................3
‘window of tolerance’..................................................................................................................................................3
Overgevoelig zenuwstelsel..........................................................................................................................................5
Polyvagaaltheorie............................................................................................................................................................5
Het autonomie zenuwstelsel.......................................................................................................................................5
Neuroceptie.................................................................................................................................................................5
Gevolgen v verlaten v ‘window of tolerance’ vr gedrag en functioneren........................................................................5
State dependent Functioning......................................................................................................................................6
Gevolgen vr sociale omgang en relaties 5........................................................................................................................6
Verkeerde interpretaties 5...........................................................................................................................................6
Empathie en metalliserend vermogen 5......................................................................................................................6
Irrationele denkbeelden 5............................................................................................................................................7
Beschadigd zelfbeeld 5.................................................................................................................................................7
Het sociale-betrokkenheidssysteem................................................................................................................................7
Wat doen bij mensen met trauma?.................................................................................................................................8
Link tussen trauma en triggers....................................................................................................................................8
3 R’en.......................................................................................................................................................................... 8
Praten over trauma: Doen of niet doen?.....................................................................................................................9
Herstel v trauma..............................................................................................................................................................9
Veiligheidsgevoel creëren...........................................................................................................................................9
Sociale-betrokkenheidssysteem trainen....................................................................................................................10
Hersenstam kalmeren 3.............................................................................................................................................10
Waarneming v zichzelf..................................................................................................................................................11
Onvermogen om zichzelf levend te voelen................................................................................................................11
Onveiligheidsgevoel t.o.v. eigen lichamelijke sensaties en somatische klachten......................................................11
Zelfobservatie, emotieregulatie en dissociatie..........................................................................................................11
Traumatische kaders.....................................................................................................................................................12
De draad – Vignero 5..................................................................................................................................................12
Nieuwe autoriteit – Omer 5.......................................................................................................................................12
Bronnen......................................................................................................................................................................... 13
Onderzoeksvraag: Hoe kunnen we de biologische inzichten in trauma vertalen naar de orthopedagogische praktijk?
1
, Wat is een trauma?
Trauma: Negatieve levensgebeurtenis met grote impact waarbij je veel negatieve gevoelens ervaren hebt. 2
Kan ontstaan dr traumatische gebeurtenissen (oorlog, auto-ongeluk, seksueel misbruik, emotionele
verwaarlozing, scheiding v ouders, plaatsing in voorziening, …)
Sommige trauma’s w sneller erkend dr buitenwereld (oorlog, seksueel misbruik) dan anderen (emotionele
verwaarlozing, echtscheiding, …)
Vr sommige mensen heeft een bepaalde gebeurtenis meer impact dan vr de andere!: De gebeurtenis is niet
hetgeen zorgt vr het lijden mr het onverwerkt blijven ervan wel
Traumabril: Door inzicht in trauma kan men gedrag zien als gevolg ervan i.p.v. het te zien als bv. koppigheid.
Vr getraumatiseerde pers zit de wereld vol triggers waardoor veilige situaties herinneringen aan de traumatische
ervaringen nr boven brengen. De hersenen interpreteren de veilige situatie dr deze associatie als gevaarlijk,
waardoor alarmsystemen in werking w gezet en pers mogelijks buiten zijn window gaat. Vr pers is link tss trauma en
de krankzinnige gevoelens en reacties niet steeds duidelijk. Cognities hieromtrent helpen ook niet als het
mensenbrein is uitgeschakeld. Impulscontrole, inschatten v gevolgen v eigen gedrag en uitstel v behoeftebevrediging
zijn moeilijk indien cli zich in deze staat v hyper- of hypoarousal bevindt.
Het menselijk functioneren
Drie breinen
Hersenen kunnen opgebouwd w in 3 evolutionaire structuren:
- Reptielenbrein (in hersenstam):
o Meest primitieve deel: Al bij baby’s actief
o Focus ligt op overleven: Stuurt de elementaire levensonderhoudende functies aan: hart, longen,
immuunsysteem, …
Emotionele o Streeft nr homeostase + staat in vr verwerking zintuiglijke en motorische prikkels
hersenen
- Zoogdierenbrein (limbisch systeem):
o Oordeelt of iets prettig, angstaanjagend, … is
o Neemt gevaar waar
o Bepaalt wat er prioritair is om te overleven
o Ontw zich pas na geboorte o.b.v. ervaringen Traumatische ervaringen zorgen dus vr andere
ervaringen en emoties
- Mensenbrein of denkend brein (frontale hersenkwabben):
o Ontw vanaf 2 jaar
o Zorgt vr de vaardigheden die ons onderscheiden v dieren: Mogelijkheid info op te nemen, te
verwerken en duiden; abstract denken; reflecteren; plannen; gebruik v taal; creativiteit
Wat doen de emotionele hersenen?
Ze waarschuwen ons bij gevaar dr hormonen af te scheiden.
Deze hormonen zorgen vr innerlijke sensaties (bv. beklemmend gevoel), leiden onze aandacht af v waarmee we
bezig zijn en sturen ons gedrag.
Kan je die verschillende breinen bewust inzetten? Of kiest je lichaam eigenlijk welk brein er reageert op een
gebeurtenis?
- Bovenste brein: Bewuste brein (je weet wat je aan het doen bent)
- Reptielenbrein en zoogdierenbrein: Je hebt er invloed op mr niet rechtstreeks. Je kan niet met je bewuste
brein iets zeggen tegen je onbewuste brein (bv. ‘Amygdala sla niet zo op hol’, ‘nu moet je rustig worden’, …)
o Wel invloed door bv. ademhalingsoefeningen, wenend kindje troosten, wandelen, joggen, …
invloed op stress
2
