Samenvatting: Politieke Participatie
Professor Marc Hooghe
Les 1: Introductie
Democratische representatie werkt in BE Maar werkt democratische representatie ook in VS?
- Amerika/VS: Je hebt maar 2 keuzes, miljonairs hbb inspraak (want voorzien financiering)…
- Migratiebeleid
o Juristen van de Raad van State: Hoe verkrijgen die hun legitimiteit?
o Kwestie Nederland (Wilders) – Geert Wilders (PVV) pleit vr strenger migratiebeleid,
met asielstop en minder niet-westerse immigratie. Tijdens de kabinetsformatie eist hij
harde maatregelen op dit gebied.
- Mandaat heeft grenzen en waar komen die grenzen vandaan?
o Gebonden aan de Grondwet, bv; Enkel wijzigen met een bijzondere meerderheid
Representatie
- Bij Trump – Kwestie “Trump signs executive order prohibiting trans athletes from women’s
sports”
o Enkel omringd door blanke vrouwen; Geen diversiteit…
- Ook in onze regering kreeg kritiek: Geen mensen met een diverse achtergrond
- von der Leyen (Voorzitter vd Europese Commissie): Vraagt uitdrukkelijk aan de lidstaten
(dwingt de lidstaten) om vrouwen af te leveren voor het beleid
In BE functioneert democratische representatie, mr in VS zijn er beperkingen: politieke sys is bipartijdig
(Democraten vs. Republikeinen), en miljonairs en grote donoren hbb invloed door campagnefinanciering.
Migratiebeleid & Legitimiteit
• Juristen vd Raad van State spelen een rol in het migratiebeleid, mr hoe verkrijgen zij hun legitimiteit?
• In Ned w de rechterlijke macht soms bekritiseerd, bv in discussies rond Wilders en immigratiebeleid.
Mandaten zijn begrensd door de Grondwet, die enkel met een bijzondere meerderheid gewijzigd kan w.
Representatie & Diversiteit
• Trump voerde beleid dat transrechten beperkte, waaronder regels over trans atleten in de sport. Dit
leidde tot kritiek op zijn gebrek aan inclusieve representatie.
• In Nederland is er eveneens kritiek op het gebrek aan diversiteit in de regering.
• von der Leyen heeft EU-lidstaten opgeroepen om meer vrouwen in beleidsposities te benoemen.
Basis-assumpties
1. Via representatie maken burgers hun preferenties kenbaar
• Mogelijke problemen: ongelijkheid, representativiteit, manipulatie preferenties, oneerlijke
intenties van politici…
• Prof. Hooghe: Preferenties vn burgers w ook gemanipuleerd door politici
(= Manipulatie preferenties)
2. Burgers maken niet zelf het beleid, mr kiezen vertegenwoordigers om dat te doen
• Enkel schaalvoordeel en efficiëntie(?), principal-agent probleem, grenzen vh mandaat,
descriptieve representatie…
o Schaalvoordeel en efficiëntie: Het maken vn beleid door vertegenwoordigers (ipv
direct door burgers) zorgt voor schaalvoordelen en efficiëntie. Specialisatie en
centralisatie vn besluitvorming leiden tot lagere kosten en snellere
besluitvorming dan wnr elke burger individueel beleid zou moeten bepalen.
o Principal-agent probleem: Burgers (principals) kiezen politici (agents) om namens
hen beleid te maken. Dit kan leiden tot belangenconflicten: politici kunnen eigen
belangen nastreven ipv wil vd burgers, vooral als er weinig controle of
transparantie is; Wie controleert de mandatarissen?
1
, o Grenzen vh mandaat: Volksvertegenwoordigers krijgen mandaat om namens
burgers beslissingen te nemen, mr dat mandaat is nt onbeperkt. Ze moeten
binnen wettelijke en morele kaders opereren en kunnen nt willekeurig beleid
doorvoeren zonder verantwoording.
o Descriptieve representatie: Dit verwijst nr hoe goed gekozen vertegenwoordigers
qua achtergrond (bijv. geslacht, etniciteit, sociale klasse) overeenkomen met de
bevolking. Een diverse vertegenwoordiging kan leiden tot beleid dat beter
aansluit bij de behoeften van verschillende groepen in de samenleving.
3. Burgers evalueren het gevoerde beleid
• Kennis(?), geheugen(?), risico manipulatie, anti-elite sentiments…
o Geheugen: Wat hbb kiezers in hun hoofd? Enkel het beeld vd laatste maanden,
wnr een politici in een spelprogramma verschijnt…
o Vandaag de dag = Anti-elite sentiments
▪ Burgers zijn niet lovend over politici… Alles is slecht!
Bedreigingen liberale democratie
1) Autoritarisme (met steun vd bevolking?)
• Algemene assumptie: Autoritarisme is dat een leider de macht grijpt, en die dan niet meer
afgeeft
2) Media-concentratie en -manipulatie
3) Politieke passiviteit vd bevolking
• Preferenties vd bevolking spelen mee, nt vn degene die wel willen gaan stemmen
4) Extreem kiesgedrag ➔ Extreemlinks, of extreemrechts
• Probleem vh groter w vn extremen: Het maakt het stuk moeilijker om meerderheid te
vormen; Compromis te vinden…
5) Legitimiteit van het mensenrechtenkader?
• Deelt iedereen dit mensenrechtenkader nog?
• Vindt men dit nog evident (Hooghe)?
6) Verschuiving normen en waarden?
7) Militaire agressie
• Bedreiging waar EU mee wordt geconfronteerd (vanuit het Midden-Oosten)
➔ Maar toch blijft representatieve democratie relatief constant, ondanks trend naar autoritair
kiesgedrag < Voorlopig ziet het er niet naar uit dat het ‘autoritaire’ fundamenteel wordt (Hooghe)
Democratische representatie is gebaseerd op enkele kernassumpties. Ten eerste maken burgers hun
voorkeuren kenbaar via vertegenwoordiging, mr dit proces kent problemen zoals ongelijkheid,
manipulatie vn voorkeuren en oneerlijke intenties van politici. Volgens Hooghe w de voorkeuren vn
burgers zelfs actief beïnvloed door politici. Daarnaast maken burgers niet zelf het beleid, mr kiezen ze
vertegenwoordigers om dit te doen. Dit heeft voordelen zoals schaalvoordeel en efficiëntie, mr roept ook
vragen op over het principal-agent probleem (wie controleert de politici?), de grenzen vh mandaat en de
mate waarin vertegenwoordigers echt een afspiegeling vd SL vormen. Burgers evalueren uiteindelijk het
gevoerde beleid, mr ook hier zijn er obstakels. Gebrek aan kennis, kort politiek geheugen (waarin vooral
recente gebeurtenissen blijven hangen) en risico op manipulatie spelen rol. Bovendien groeit anti-elite
sentiment, waarbij burgers steeds kritischer w en politici vaak als onbekwaam of corrupt bestempelen.
De liberale democratie staat onder druk door verschillende bedreigingen. Autoritarisme vormt risico,
waarbij leider macht grijpt en niet meer afstaat, soms zelfs met steun vd bevolking. Media-concentratie
en manipulatie beïnvloeden publieke opinie, terwijl politieke passiviteit ervoor zorgt dat enkel voorkeuren
vn actieve kiezers w meegenomen. Ook extremere stemkeuzes – zowel extreemlinks als extreemrechts –
bemoeilijken coalitievorming en compromissen. Daarnaast is er discussie over legitimiteit vh
mensenrechtenkader: delen burgers nog steeds dezelfde fundamentele waarden? Normen en waarden
2
,verschuiven, wat politieke stabiliteit kan beïnvloeden. Verder is er dreiging vn militaire agressie, oa
richting EU vanuit MO. Toch blijft representatieve democratie relatief constant. Ondanks trend nr
autoritair kiesgedrag, lijkt fundamentele omslag nr autoritarisme voorlopig onwaarschijnlijk (Hooghe).
Doel van de cursus: Hedendaags debat over stabiliteit en toekomst vn representatieve democratie
• Theoretisch: Hoe stabiel en ‘resilient’ (= veerkrachtig, weerbaar) is deze democratie-vorm?
• Empirisch: Functioneert deze democratie-vorm nog wel?
➔ Sleutelfiguur: Bernard Manin
- Onlangs overleden (Het overlijden vn Bernard Manin, een belangrijke figuur in de politieke
theorie); Doceerde in Parijs en NYU
- Bernard Manin en quelques dates
o 19 avril 1951: Naissance à Marseille
o 1979 « La Social-Démocratie ou le compromis » (Presses universitaires de France)
o 1995 : « Principes du gouvernement représentatif » (Calmann-Lévy = FR uitgeverij)
o 1er novembre 2024: Mort à Marseille
La théorie politique vient de perdre l’une de ses plus grandes figures : Bernard Manin s’est éteint le
vendredi 1er novembre, à Marseille. Directeur d’études à l’Ecole des hautes études en sciences sociales
(EHESS) et professeur à l’université de New York, il était mondialement reconnu pour ses travaux sur la
démocratie, la représentation et le libéralisme. Ses enseignements et ses écrits, mêlant de manière unique
clarification conceptuelle, explication historique, relecture des classiques et analyse des institutions
politiques, ont profondément marqué plusieurs générations d’étudiants et de chercheurs des deux côtés
de l’Atlantique. ➔ ‘De politieke theorie heeft 1 vn haar grootste figuren verloren: Bernard Manin is op
vrijdag 1 november in Marseille overleden. Als directeur vn studies aan de École des hautes études en
sciences sociales (EHESS) en professor aan de Universiteit vn New York, werd hij wereldwijd erkend voor
zijn werk over democratie, representatie en liberalisme. Zijn onderwijs en geschriften, die op unieke wijze
conceptuele verduidelijking, historische uitleg, herlezing vn klassieke werken en analyse vn politieke
instituties combineerden, hbb meerdere generaties studenten en onderzoekers aan beide zijden vd
Atlantische Oceaan diep beïnvloed.
- Manin verwierf internationale bekendheid met zijn boek Principes du gouvernement
représentatif (1995), een klassieker in de politieke theorie. Door grondige studie vn institutionele
innovaties tijdens de moderne revoluties in Groot-Brittannië, VS en Frankrijk, vernieuwde hij het
begrip vn representatieve democratie. Hij analyseerde het triomf vn verkiezingen als methode om
regeringsleiders aan te wijzen sinds late 18e eeuw, en vergeleek dit met vroegere systemen, zoals
Atheense democratie en Italiaanse republieken, waar loting als meest egalitaire methode gold.
- Zijn werk, uitzonderlijk in diepgang en invloed, is nog nt volledig gepubliceerd. Naast 2 bundels
met zijn artikelen over deliberatie en liberalisme, verschijnt binnenkort een onuitgegeven boek
over de Franse Revolutie en de oorsprong vd Terreur, getiteld Un voile sur la liberté.
- Studenten en collega’s die het geluk hadden Manin te ontmoeten, zullen zich vooral herinneren
aan zijn bijzondere persoonlijkheid. Zijn constante vriendelijkheid en bescheidenheid, ondanks
zijn internationale bekendheid, zijn passie vr kennis, egalitaire houding, respectvolle mr speelse
humor en zijn onweerstaanbare liefde vr intellectuele gesprekken maakten hem tot een unieke
gesprekspartner.
- Zijn vraag: Wat is nu het meest egalitaire? Of leidt democratie tot andere ongelijkheden?
- Bescheiden persoon (modestie constanes)
Theoretisch kader: Bernard Manin, Principes du gouvernment répresentatif (1995)
1) Directe democratie en vertegenwoordigende democratie
2) Lottrekking als volwaardige democratische én egalitaire procedure
3) De invoering van verkiezingen
4) Een politieke elite?
5) De macht van de politieke opinie?
6) Verandering en stabiliteit vd democratie
3
, Empirisch onderzoek ➔ 6 recente artikels (Toledo):
1) Lottrekking
2) Politiek personeel (diploma-democratie)
3) Evaluatie door kiezers
4) Ongelijkheid participatie…
Examen: Schriftelijk, open vragen, theorie én empirie
__________________________________________________________________________________
Begin van de lessenreeks
Waren verkiezingen wel bedoeld als een versterking van de democratie?
- Madison, Federalist Paper 10:
- Representation/Representatie = Het zuiveren en verbreden vd publieke geest door deze te laten
verlopen via gekozen groep burgers, wiens wijsheid het best in staat is het werkelijke belang vh land
te onderscheiden (...) De publieke wil, geformuleerd door vertegenwoordigers vh volk, stemt beter
overeen met algemeen belang dan wnr zij rechtstreeks door het volk zelf zou w geformuleerd (...)
o Le véritable intérêt = het werkelijke belang
o Le bien public = het algemeen belang
o Wantrouwen in bevolking; Geloof in standvastigheid elite
o We weten wat « le véritable intérêt » is
o Verkiezingen zijn geen neutrale procedures bij mensen
o Bedoeling is dat mensen, andere mensen kiezen die beter weten wat ‘the real thing’ is
o Kiezers zijn dus eigenlijk dom (?)
o Verkozenen moesten wat ouder en wijzer zijn
o Voorbeeld: In de VS wordt de president niet rechtstreeks verkozen
▪ Electoral College zit ertussen < Kiesmannen
▪ Oorspronklijk idee was dat zij verstandige keuzes zouden maken; Dorp koos een
verstandige persoon die in Washington verstandige keuze gaat maken – Real interest
of the country
▪ Kiesmannen kennen echte belang vh land, en kunnen the common good bepalen
- Eigenlijk is het idee vn verkiezingen helemaal niet zo democratisch: Mensen laten zich opzwepen
en beïnvloeden, en je hebt een Electoral College nodig die het echte belang vh land gaat dienen
o Je hebt valence issues: Kwesties waar ied het over eens is, mr je hebt ook salience issues
o Valence issues zijn kwesties waarbij ied het over het algemeen eens is dat er een goed
resultaat moet zijn, zoals economische groei of veiligheid. Het gaat hierbij om prestaties en
het oordeel over wie het beste kan leveren. Salience issues zijn kwesties die belangrijk zijn vr
bepaalde groepen, zoals immigratie of klimaatverandering. Ze zorgen vr verdeeldheid omdat
mensen verschillende opvattingen hbb over wat belangrijk is en hoe het opgelost moet w.
- Door meer internationaal aanwezig te zijn, krijg je meer aanzien/prestige
Verkiezingen waren oorspronkelijk niet bedoeld om democratie te versterken, mr om ervoor te zorgen
dat een wijs, gekozen groep burgers, die het werkelijke belang vh land beter begreep, beslissingen nam.
Dit idee komt uit de Federalist Papers van Madison, waar hij stelt dat publieke wil beter w
vertegenwoordigd door gekozenen dan door volk zelf. Gedachte was dat volk vaak te beïnvloedbaar is en
niet altijd het "echte belang" vh land kent. Verkiezingen moesten dus mensen aanstellen die verstandiger
waren en beter konden bepalen wat goed was vr het land. Bv, in VS w de president nt rechtstreeks
gekozen, mr via een Electoral College vn kiesmannen die de wijsheid hadden om verstandige keuzes te
maken vr het land. Verkiezingen zijn dus nt altijd zo democratisch als ze lijken. Ze zijn ontworpen om
"gewone" mensen te beschermen tegen impulsieve beslissingen en gekozenen zouden "echte" belang vh
land moeten dienen. Er zijn verschillende soorten kwesties: valence issues (waar ied het over eens is,
zoals economische groei of veiligheid) en salience issues (kwesties die vr bep groepen belangrijk zijn, zoals
immigratie of klimaatverandering). Het idee is dat door een internationaal aanzien te hbb, land meer
prestige krijgt, wat ook invloed heeft op verkiezingen.
4
Professor Marc Hooghe
Les 1: Introductie
Democratische representatie werkt in BE Maar werkt democratische representatie ook in VS?
- Amerika/VS: Je hebt maar 2 keuzes, miljonairs hbb inspraak (want voorzien financiering)…
- Migratiebeleid
o Juristen van de Raad van State: Hoe verkrijgen die hun legitimiteit?
o Kwestie Nederland (Wilders) – Geert Wilders (PVV) pleit vr strenger migratiebeleid,
met asielstop en minder niet-westerse immigratie. Tijdens de kabinetsformatie eist hij
harde maatregelen op dit gebied.
- Mandaat heeft grenzen en waar komen die grenzen vandaan?
o Gebonden aan de Grondwet, bv; Enkel wijzigen met een bijzondere meerderheid
Representatie
- Bij Trump – Kwestie “Trump signs executive order prohibiting trans athletes from women’s
sports”
o Enkel omringd door blanke vrouwen; Geen diversiteit…
- Ook in onze regering kreeg kritiek: Geen mensen met een diverse achtergrond
- von der Leyen (Voorzitter vd Europese Commissie): Vraagt uitdrukkelijk aan de lidstaten
(dwingt de lidstaten) om vrouwen af te leveren voor het beleid
In BE functioneert democratische representatie, mr in VS zijn er beperkingen: politieke sys is bipartijdig
(Democraten vs. Republikeinen), en miljonairs en grote donoren hbb invloed door campagnefinanciering.
Migratiebeleid & Legitimiteit
• Juristen vd Raad van State spelen een rol in het migratiebeleid, mr hoe verkrijgen zij hun legitimiteit?
• In Ned w de rechterlijke macht soms bekritiseerd, bv in discussies rond Wilders en immigratiebeleid.
Mandaten zijn begrensd door de Grondwet, die enkel met een bijzondere meerderheid gewijzigd kan w.
Representatie & Diversiteit
• Trump voerde beleid dat transrechten beperkte, waaronder regels over trans atleten in de sport. Dit
leidde tot kritiek op zijn gebrek aan inclusieve representatie.
• In Nederland is er eveneens kritiek op het gebrek aan diversiteit in de regering.
• von der Leyen heeft EU-lidstaten opgeroepen om meer vrouwen in beleidsposities te benoemen.
Basis-assumpties
1. Via representatie maken burgers hun preferenties kenbaar
• Mogelijke problemen: ongelijkheid, representativiteit, manipulatie preferenties, oneerlijke
intenties van politici…
• Prof. Hooghe: Preferenties vn burgers w ook gemanipuleerd door politici
(= Manipulatie preferenties)
2. Burgers maken niet zelf het beleid, mr kiezen vertegenwoordigers om dat te doen
• Enkel schaalvoordeel en efficiëntie(?), principal-agent probleem, grenzen vh mandaat,
descriptieve representatie…
o Schaalvoordeel en efficiëntie: Het maken vn beleid door vertegenwoordigers (ipv
direct door burgers) zorgt voor schaalvoordelen en efficiëntie. Specialisatie en
centralisatie vn besluitvorming leiden tot lagere kosten en snellere
besluitvorming dan wnr elke burger individueel beleid zou moeten bepalen.
o Principal-agent probleem: Burgers (principals) kiezen politici (agents) om namens
hen beleid te maken. Dit kan leiden tot belangenconflicten: politici kunnen eigen
belangen nastreven ipv wil vd burgers, vooral als er weinig controle of
transparantie is; Wie controleert de mandatarissen?
1
, o Grenzen vh mandaat: Volksvertegenwoordigers krijgen mandaat om namens
burgers beslissingen te nemen, mr dat mandaat is nt onbeperkt. Ze moeten
binnen wettelijke en morele kaders opereren en kunnen nt willekeurig beleid
doorvoeren zonder verantwoording.
o Descriptieve representatie: Dit verwijst nr hoe goed gekozen vertegenwoordigers
qua achtergrond (bijv. geslacht, etniciteit, sociale klasse) overeenkomen met de
bevolking. Een diverse vertegenwoordiging kan leiden tot beleid dat beter
aansluit bij de behoeften van verschillende groepen in de samenleving.
3. Burgers evalueren het gevoerde beleid
• Kennis(?), geheugen(?), risico manipulatie, anti-elite sentiments…
o Geheugen: Wat hbb kiezers in hun hoofd? Enkel het beeld vd laatste maanden,
wnr een politici in een spelprogramma verschijnt…
o Vandaag de dag = Anti-elite sentiments
▪ Burgers zijn niet lovend over politici… Alles is slecht!
Bedreigingen liberale democratie
1) Autoritarisme (met steun vd bevolking?)
• Algemene assumptie: Autoritarisme is dat een leider de macht grijpt, en die dan niet meer
afgeeft
2) Media-concentratie en -manipulatie
3) Politieke passiviteit vd bevolking
• Preferenties vd bevolking spelen mee, nt vn degene die wel willen gaan stemmen
4) Extreem kiesgedrag ➔ Extreemlinks, of extreemrechts
• Probleem vh groter w vn extremen: Het maakt het stuk moeilijker om meerderheid te
vormen; Compromis te vinden…
5) Legitimiteit van het mensenrechtenkader?
• Deelt iedereen dit mensenrechtenkader nog?
• Vindt men dit nog evident (Hooghe)?
6) Verschuiving normen en waarden?
7) Militaire agressie
• Bedreiging waar EU mee wordt geconfronteerd (vanuit het Midden-Oosten)
➔ Maar toch blijft representatieve democratie relatief constant, ondanks trend naar autoritair
kiesgedrag < Voorlopig ziet het er niet naar uit dat het ‘autoritaire’ fundamenteel wordt (Hooghe)
Democratische representatie is gebaseerd op enkele kernassumpties. Ten eerste maken burgers hun
voorkeuren kenbaar via vertegenwoordiging, mr dit proces kent problemen zoals ongelijkheid,
manipulatie vn voorkeuren en oneerlijke intenties van politici. Volgens Hooghe w de voorkeuren vn
burgers zelfs actief beïnvloed door politici. Daarnaast maken burgers niet zelf het beleid, mr kiezen ze
vertegenwoordigers om dit te doen. Dit heeft voordelen zoals schaalvoordeel en efficiëntie, mr roept ook
vragen op over het principal-agent probleem (wie controleert de politici?), de grenzen vh mandaat en de
mate waarin vertegenwoordigers echt een afspiegeling vd SL vormen. Burgers evalueren uiteindelijk het
gevoerde beleid, mr ook hier zijn er obstakels. Gebrek aan kennis, kort politiek geheugen (waarin vooral
recente gebeurtenissen blijven hangen) en risico op manipulatie spelen rol. Bovendien groeit anti-elite
sentiment, waarbij burgers steeds kritischer w en politici vaak als onbekwaam of corrupt bestempelen.
De liberale democratie staat onder druk door verschillende bedreigingen. Autoritarisme vormt risico,
waarbij leider macht grijpt en niet meer afstaat, soms zelfs met steun vd bevolking. Media-concentratie
en manipulatie beïnvloeden publieke opinie, terwijl politieke passiviteit ervoor zorgt dat enkel voorkeuren
vn actieve kiezers w meegenomen. Ook extremere stemkeuzes – zowel extreemlinks als extreemrechts –
bemoeilijken coalitievorming en compromissen. Daarnaast is er discussie over legitimiteit vh
mensenrechtenkader: delen burgers nog steeds dezelfde fundamentele waarden? Normen en waarden
2
,verschuiven, wat politieke stabiliteit kan beïnvloeden. Verder is er dreiging vn militaire agressie, oa
richting EU vanuit MO. Toch blijft representatieve democratie relatief constant. Ondanks trend nr
autoritair kiesgedrag, lijkt fundamentele omslag nr autoritarisme voorlopig onwaarschijnlijk (Hooghe).
Doel van de cursus: Hedendaags debat over stabiliteit en toekomst vn representatieve democratie
• Theoretisch: Hoe stabiel en ‘resilient’ (= veerkrachtig, weerbaar) is deze democratie-vorm?
• Empirisch: Functioneert deze democratie-vorm nog wel?
➔ Sleutelfiguur: Bernard Manin
- Onlangs overleden (Het overlijden vn Bernard Manin, een belangrijke figuur in de politieke
theorie); Doceerde in Parijs en NYU
- Bernard Manin en quelques dates
o 19 avril 1951: Naissance à Marseille
o 1979 « La Social-Démocratie ou le compromis » (Presses universitaires de France)
o 1995 : « Principes du gouvernement représentatif » (Calmann-Lévy = FR uitgeverij)
o 1er novembre 2024: Mort à Marseille
La théorie politique vient de perdre l’une de ses plus grandes figures : Bernard Manin s’est éteint le
vendredi 1er novembre, à Marseille. Directeur d’études à l’Ecole des hautes études en sciences sociales
(EHESS) et professeur à l’université de New York, il était mondialement reconnu pour ses travaux sur la
démocratie, la représentation et le libéralisme. Ses enseignements et ses écrits, mêlant de manière unique
clarification conceptuelle, explication historique, relecture des classiques et analyse des institutions
politiques, ont profondément marqué plusieurs générations d’étudiants et de chercheurs des deux côtés
de l’Atlantique. ➔ ‘De politieke theorie heeft 1 vn haar grootste figuren verloren: Bernard Manin is op
vrijdag 1 november in Marseille overleden. Als directeur vn studies aan de École des hautes études en
sciences sociales (EHESS) en professor aan de Universiteit vn New York, werd hij wereldwijd erkend voor
zijn werk over democratie, representatie en liberalisme. Zijn onderwijs en geschriften, die op unieke wijze
conceptuele verduidelijking, historische uitleg, herlezing vn klassieke werken en analyse vn politieke
instituties combineerden, hbb meerdere generaties studenten en onderzoekers aan beide zijden vd
Atlantische Oceaan diep beïnvloed.
- Manin verwierf internationale bekendheid met zijn boek Principes du gouvernement
représentatif (1995), een klassieker in de politieke theorie. Door grondige studie vn institutionele
innovaties tijdens de moderne revoluties in Groot-Brittannië, VS en Frankrijk, vernieuwde hij het
begrip vn representatieve democratie. Hij analyseerde het triomf vn verkiezingen als methode om
regeringsleiders aan te wijzen sinds late 18e eeuw, en vergeleek dit met vroegere systemen, zoals
Atheense democratie en Italiaanse republieken, waar loting als meest egalitaire methode gold.
- Zijn werk, uitzonderlijk in diepgang en invloed, is nog nt volledig gepubliceerd. Naast 2 bundels
met zijn artikelen over deliberatie en liberalisme, verschijnt binnenkort een onuitgegeven boek
over de Franse Revolutie en de oorsprong vd Terreur, getiteld Un voile sur la liberté.
- Studenten en collega’s die het geluk hadden Manin te ontmoeten, zullen zich vooral herinneren
aan zijn bijzondere persoonlijkheid. Zijn constante vriendelijkheid en bescheidenheid, ondanks
zijn internationale bekendheid, zijn passie vr kennis, egalitaire houding, respectvolle mr speelse
humor en zijn onweerstaanbare liefde vr intellectuele gesprekken maakten hem tot een unieke
gesprekspartner.
- Zijn vraag: Wat is nu het meest egalitaire? Of leidt democratie tot andere ongelijkheden?
- Bescheiden persoon (modestie constanes)
Theoretisch kader: Bernard Manin, Principes du gouvernment répresentatif (1995)
1) Directe democratie en vertegenwoordigende democratie
2) Lottrekking als volwaardige democratische én egalitaire procedure
3) De invoering van verkiezingen
4) Een politieke elite?
5) De macht van de politieke opinie?
6) Verandering en stabiliteit vd democratie
3
, Empirisch onderzoek ➔ 6 recente artikels (Toledo):
1) Lottrekking
2) Politiek personeel (diploma-democratie)
3) Evaluatie door kiezers
4) Ongelijkheid participatie…
Examen: Schriftelijk, open vragen, theorie én empirie
__________________________________________________________________________________
Begin van de lessenreeks
Waren verkiezingen wel bedoeld als een versterking van de democratie?
- Madison, Federalist Paper 10:
- Representation/Representatie = Het zuiveren en verbreden vd publieke geest door deze te laten
verlopen via gekozen groep burgers, wiens wijsheid het best in staat is het werkelijke belang vh land
te onderscheiden (...) De publieke wil, geformuleerd door vertegenwoordigers vh volk, stemt beter
overeen met algemeen belang dan wnr zij rechtstreeks door het volk zelf zou w geformuleerd (...)
o Le véritable intérêt = het werkelijke belang
o Le bien public = het algemeen belang
o Wantrouwen in bevolking; Geloof in standvastigheid elite
o We weten wat « le véritable intérêt » is
o Verkiezingen zijn geen neutrale procedures bij mensen
o Bedoeling is dat mensen, andere mensen kiezen die beter weten wat ‘the real thing’ is
o Kiezers zijn dus eigenlijk dom (?)
o Verkozenen moesten wat ouder en wijzer zijn
o Voorbeeld: In de VS wordt de president niet rechtstreeks verkozen
▪ Electoral College zit ertussen < Kiesmannen
▪ Oorspronklijk idee was dat zij verstandige keuzes zouden maken; Dorp koos een
verstandige persoon die in Washington verstandige keuze gaat maken – Real interest
of the country
▪ Kiesmannen kennen echte belang vh land, en kunnen the common good bepalen
- Eigenlijk is het idee vn verkiezingen helemaal niet zo democratisch: Mensen laten zich opzwepen
en beïnvloeden, en je hebt een Electoral College nodig die het echte belang vh land gaat dienen
o Je hebt valence issues: Kwesties waar ied het over eens is, mr je hebt ook salience issues
o Valence issues zijn kwesties waarbij ied het over het algemeen eens is dat er een goed
resultaat moet zijn, zoals economische groei of veiligheid. Het gaat hierbij om prestaties en
het oordeel over wie het beste kan leveren. Salience issues zijn kwesties die belangrijk zijn vr
bepaalde groepen, zoals immigratie of klimaatverandering. Ze zorgen vr verdeeldheid omdat
mensen verschillende opvattingen hbb over wat belangrijk is en hoe het opgelost moet w.
- Door meer internationaal aanwezig te zijn, krijg je meer aanzien/prestige
Verkiezingen waren oorspronkelijk niet bedoeld om democratie te versterken, mr om ervoor te zorgen
dat een wijs, gekozen groep burgers, die het werkelijke belang vh land beter begreep, beslissingen nam.
Dit idee komt uit de Federalist Papers van Madison, waar hij stelt dat publieke wil beter w
vertegenwoordigd door gekozenen dan door volk zelf. Gedachte was dat volk vaak te beïnvloedbaar is en
niet altijd het "echte belang" vh land kent. Verkiezingen moesten dus mensen aanstellen die verstandiger
waren en beter konden bepalen wat goed was vr het land. Bv, in VS w de president nt rechtstreeks
gekozen, mr via een Electoral College vn kiesmannen die de wijsheid hadden om verstandige keuzes te
maken vr het land. Verkiezingen zijn dus nt altijd zo democratisch als ze lijken. Ze zijn ontworpen om
"gewone" mensen te beschermen tegen impulsieve beslissingen en gekozenen zouden "echte" belang vh
land moeten dienen. Er zijn verschillende soorten kwesties: valence issues (waar ied het over eens is,
zoals economische groei of veiligheid) en salience issues (kwesties die vr bep groepen belangrijk zijn, zoals
immigratie of klimaatverandering). Het idee is dat door een internationaal aanzien te hbb, land meer
prestige krijgt, wat ook invloed heeft op verkiezingen.
4
