Politiek
Hoofdstuk 1 : politiek & politieke wetenschap
- Politiek is het ordenen en besturen van een territoriaal afgebakende
samenleving door middel van machtsuitoefening
- Politiek is overal waar er regels bestaan
Definitie : Politiek is alles wat te maken heeft met het besturen van een
samenleving
1.1 politiek
Als de groep groter is en de afspraken ingewikkelder worden, neemt het aantal
regels toe en zullen ze allicht ook opgeschreven worden, om ze goed te bewaren
en om ernaar te kunnen verwijzen als er onenigheid bestaat over wat er nu
precies moet gebeuren = sturen van een samenleving
Politiek gaat ook over burgers die op de meest diverse manieren telkens weer
aan politiek doen, ook op plaatsen waar je het misschien niet direct zou
verwachten.
(bv. een fietsclub) de leden van de club maken duidelijke afspraken en regels,
dit ervaren ze waarschijnlijk niet als politiek, dit komt doordat wij politiek eerder
associëren met samenlevingen die verbonden zijn aan een territorium.
Het verschil tussen de samenleving en een club/vereniging : Bij een vereniging is
het lidmaatschap vrijwillig. Eens je lid bent, respecteer je de regels die gelden
binnen die vereniging. Als je geen lid meer wilt zijn stap je uit de vereniging. Het
lidmaatschap aan de samenleving is veel omvattender en dwingender. Regels die
gelden voor de inwoners van een territorium zijn niet zomaar te ontwijken.
1.2 variaties in politiek
Omdat het lidmaatschap van die samenleving verder gaat dan het functionele en
vrijblijvende lidmaatschap van een vereniging met een heel specifiek doel, kan
politiek in principe heel ver gaan, heel diep ingrijpen in het leven van de leden
van de samenleving.
Maar als regels niet als dwingend ervaren worden, betekent nog niet dat ze er
niet zijn. Er is veel meer politiek dan we denken.
De staat is de hedendaagse structuur waarin zich de sturing van samenlevingen
afspeelt. (politiek en territorium)
,1.2.1 evolutie en reikwijdte van politiek
19e eeuw = nachtwakersstaat :
- Beperkte aangelegenheid op politiek vlak
- Staat zorgde voor basisregels en vrijheden, justitie & binnenlandse zaken,
defensie en buitenlandse zaken, financiën (belastingen)
Arbeidersbeweging bracht de meest fundamentele veranderingen teweeg, ze
ijverden voor allerlei beschermde maatregelen die de gevolgen van het vrij
economisch verkeer moesten inperken.
20e eeuw = sociale welvaartstaat :
- Ingrijpende politieke aangelegenheid
- Verzorgingsstaat : gezondheid, onderwijs, werkgelegenheid, sociale
zekerheid
Elke samenleving heeft een aantal regels over wat politiek kan worden en wat
niet. Die regels veranderen op grond van de behoeften die in de samenleving zelf
ontstaan. In de Westerse samenleving wordt veel belang gehecht aan het
onderscheid tussen privé en publiek. Het privéleven is een sfeer waarin de
politiek niet aanwezig is of mag zijn. Maar er is steeds veel discussie over de
grens tussen beide sferen, die voortdurend in beweging is. Door bv.
technologische ontwikkelingen is de grens tussen privé en publiek moeilijk te
definiëren.
21e eeuw = regulerende staat :
- Politiek = allesomvattende impact op het dagelijks leven
,Hoofdstuk 2 : machtsuitoefening
2.1 Wat is macht?
Een heel specifiek kenmerk van politiek is dat de regels die het systeem creëert
bindend zijn politieke regelgeving kan alleen functioneren als ze vervolgens
ook opgelegd kan worden aan de leden van de samenleving.
Organisatie impliceert steeds een mate van orde, dat betekent ook at de leden
van een gemeenschap bepaalde engagementen en verplichtingen als bindend
beschouwen dat wil zeggen dat ze aanvaarden dat ze consequenties
verbonden zijn aan niet-naleving van de regels
Om de regels op te leggen en af te dwingen oefenen politieke gemeenschappen
dus macht uit over hun leden. De enige manier om aan macht van een politiek
systeem te ontsnappen is de gemeenschap te verlaten
Soms zien we uitingen van burgerlijke ongehoorzaamheid individuele burgers
of groepen verzetten zich dan principieel tegen een aantal regels, en geven
daarmee aan dat zij het er niet mee eens zijn.
Kenmerken :
- Een vorm van protest die steunt op morele overwegingen
- Het protest verloopt op een vreedzame en civiele manier
- De deelnemers aanvaarden de wettelijke gevolgen van hun handelingen,
waaronder een mogelijke gevangenisstraf
Publieke, niet gewelddadige en bewuste daad die ingaat tegen de wet en
die ingaat tegen de wet en die tot doel heeft een wijziging in beleid of
wetgeving te realiseren.
Wanneer burgers zich geen of weinig vragen stellen bij de uitoefening van macht
spreken we van gezag.
Het onderscheid tussen macht en gezag ontlenen we aan Max Weber :
- Macht is de mogelijkheid die een actor heeft om in het kader van een
sociale relatie zijn wil op te leggen aan anderen, ook tegen eventuele
weerstand in.
- Gezag verwijst naar machtsuitoefening die als legitiem wordt gezien en in
de praktijk ook gevolgd wordt
Weber onderscheid 3 vormen van gezag :
- Traditioneel gezag = traditie en gewoonte
- Charismatisch gezag = persoonlijke eigenschappen
- Rationeel-legaal gezag = uit respect voor de regels
, In de moderne samenleving vragen we redenen of rechtvaardigingen voor het
uitoefenen van macht eerder dan machtsuitoefening zomaar te aanvaarden.
Daarnaast is het ook zo dat rationeel-legaal gezag geïnstitutionaliseerd kan
worden dit is veel minder het geval voor gezag dat berust op personen.
Wanneer macht gezag is en dus aanvaard wordt op basis van één of meer van
die gezagstypes, betekent dat niet perse dat iedereen er altijd van overtuigd is
dat die regels ook juist of rechtvaardig zijn bv. burgerlijke ongehoorzaamheid
Maar mensen die daden van burgerlijke ongehoorzaamheid plegen, erkennen het
gezag van de wet en de legitimiteit van eventuele sancties die hen worden
opgelegd.
2.2 Hoe macht meten?
Power debate : hoe kunnen we macht meten? aangevoerd door Robert Dahl
macht als het feit dat actor A de mogelijkheid heeft om ervoor te zorgen
dat actor B een handeling verricht die B anders niet zou verrichten.
Macht wordt bij Dahl en Weber gedefinieerd als een mogelijkheid of vermogen.
Macht impliceert met andere woorden, niet noodzakelijk de uitoefening van
dwang ; de mogelijkheid om dwang uit te oefenen volstaat. Dit toont aan dat
macht moet worden opgevat als een kenmerk van sociale relaties : het vloeit
voort uit sociale relaties die zo zijn gestructureerd dat men geweld of dwang kan
veronderstellen bij niet-naleving.
Er zijn gevallen waarbij mensen zich onvrij voelen of beroofd voelen van hun
keuzemogelijkheden zonder dat we expliciet kunnen achterhalen wie of wat hen
verhindert bep. handelingen te verrichten onzichtbare macht (kritiek op Dahl)
Bachrach en Baratz = er is meer aandacht nodig voor de manier waarop bias, als
een vooringenomenheid voor een bepaalde beleidsuitkomst, wordt
gemobiliseerd. Ze betogen dat de mobilisatie van dergelijke vooringenomenheid
helpt verklaren waarom sommige vraagstukken van beleid systematisch van de
politieke agenda worden geweerd.
“non decision making” = het uitblijven van beleid impliceert ook macht,
maar de uitoefening ervan is veel minder zichtbaar
Ze slagen erin de normen en waarden van de samenleving zo te
beïnvloeden dat besluitvorming beperkt wordt door thema’s die veilig of
vertrouwd aanvoelen.
Steven Lukes :
kritiek op Bachrach en Baratz = erkennen te weinig diversiteit van soorten
machtsuitoefening
ook bij agenda-setting wordt macht gezien als een attribuut of kenmerk
van individuele actoren
Hoofdstuk 1 : politiek & politieke wetenschap
- Politiek is het ordenen en besturen van een territoriaal afgebakende
samenleving door middel van machtsuitoefening
- Politiek is overal waar er regels bestaan
Definitie : Politiek is alles wat te maken heeft met het besturen van een
samenleving
1.1 politiek
Als de groep groter is en de afspraken ingewikkelder worden, neemt het aantal
regels toe en zullen ze allicht ook opgeschreven worden, om ze goed te bewaren
en om ernaar te kunnen verwijzen als er onenigheid bestaat over wat er nu
precies moet gebeuren = sturen van een samenleving
Politiek gaat ook over burgers die op de meest diverse manieren telkens weer
aan politiek doen, ook op plaatsen waar je het misschien niet direct zou
verwachten.
(bv. een fietsclub) de leden van de club maken duidelijke afspraken en regels,
dit ervaren ze waarschijnlijk niet als politiek, dit komt doordat wij politiek eerder
associëren met samenlevingen die verbonden zijn aan een territorium.
Het verschil tussen de samenleving en een club/vereniging : Bij een vereniging is
het lidmaatschap vrijwillig. Eens je lid bent, respecteer je de regels die gelden
binnen die vereniging. Als je geen lid meer wilt zijn stap je uit de vereniging. Het
lidmaatschap aan de samenleving is veel omvattender en dwingender. Regels die
gelden voor de inwoners van een territorium zijn niet zomaar te ontwijken.
1.2 variaties in politiek
Omdat het lidmaatschap van die samenleving verder gaat dan het functionele en
vrijblijvende lidmaatschap van een vereniging met een heel specifiek doel, kan
politiek in principe heel ver gaan, heel diep ingrijpen in het leven van de leden
van de samenleving.
Maar als regels niet als dwingend ervaren worden, betekent nog niet dat ze er
niet zijn. Er is veel meer politiek dan we denken.
De staat is de hedendaagse structuur waarin zich de sturing van samenlevingen
afspeelt. (politiek en territorium)
,1.2.1 evolutie en reikwijdte van politiek
19e eeuw = nachtwakersstaat :
- Beperkte aangelegenheid op politiek vlak
- Staat zorgde voor basisregels en vrijheden, justitie & binnenlandse zaken,
defensie en buitenlandse zaken, financiën (belastingen)
Arbeidersbeweging bracht de meest fundamentele veranderingen teweeg, ze
ijverden voor allerlei beschermde maatregelen die de gevolgen van het vrij
economisch verkeer moesten inperken.
20e eeuw = sociale welvaartstaat :
- Ingrijpende politieke aangelegenheid
- Verzorgingsstaat : gezondheid, onderwijs, werkgelegenheid, sociale
zekerheid
Elke samenleving heeft een aantal regels over wat politiek kan worden en wat
niet. Die regels veranderen op grond van de behoeften die in de samenleving zelf
ontstaan. In de Westerse samenleving wordt veel belang gehecht aan het
onderscheid tussen privé en publiek. Het privéleven is een sfeer waarin de
politiek niet aanwezig is of mag zijn. Maar er is steeds veel discussie over de
grens tussen beide sferen, die voortdurend in beweging is. Door bv.
technologische ontwikkelingen is de grens tussen privé en publiek moeilijk te
definiëren.
21e eeuw = regulerende staat :
- Politiek = allesomvattende impact op het dagelijks leven
,Hoofdstuk 2 : machtsuitoefening
2.1 Wat is macht?
Een heel specifiek kenmerk van politiek is dat de regels die het systeem creëert
bindend zijn politieke regelgeving kan alleen functioneren als ze vervolgens
ook opgelegd kan worden aan de leden van de samenleving.
Organisatie impliceert steeds een mate van orde, dat betekent ook at de leden
van een gemeenschap bepaalde engagementen en verplichtingen als bindend
beschouwen dat wil zeggen dat ze aanvaarden dat ze consequenties
verbonden zijn aan niet-naleving van de regels
Om de regels op te leggen en af te dwingen oefenen politieke gemeenschappen
dus macht uit over hun leden. De enige manier om aan macht van een politiek
systeem te ontsnappen is de gemeenschap te verlaten
Soms zien we uitingen van burgerlijke ongehoorzaamheid individuele burgers
of groepen verzetten zich dan principieel tegen een aantal regels, en geven
daarmee aan dat zij het er niet mee eens zijn.
Kenmerken :
- Een vorm van protest die steunt op morele overwegingen
- Het protest verloopt op een vreedzame en civiele manier
- De deelnemers aanvaarden de wettelijke gevolgen van hun handelingen,
waaronder een mogelijke gevangenisstraf
Publieke, niet gewelddadige en bewuste daad die ingaat tegen de wet en
die ingaat tegen de wet en die tot doel heeft een wijziging in beleid of
wetgeving te realiseren.
Wanneer burgers zich geen of weinig vragen stellen bij de uitoefening van macht
spreken we van gezag.
Het onderscheid tussen macht en gezag ontlenen we aan Max Weber :
- Macht is de mogelijkheid die een actor heeft om in het kader van een
sociale relatie zijn wil op te leggen aan anderen, ook tegen eventuele
weerstand in.
- Gezag verwijst naar machtsuitoefening die als legitiem wordt gezien en in
de praktijk ook gevolgd wordt
Weber onderscheid 3 vormen van gezag :
- Traditioneel gezag = traditie en gewoonte
- Charismatisch gezag = persoonlijke eigenschappen
- Rationeel-legaal gezag = uit respect voor de regels
, In de moderne samenleving vragen we redenen of rechtvaardigingen voor het
uitoefenen van macht eerder dan machtsuitoefening zomaar te aanvaarden.
Daarnaast is het ook zo dat rationeel-legaal gezag geïnstitutionaliseerd kan
worden dit is veel minder het geval voor gezag dat berust op personen.
Wanneer macht gezag is en dus aanvaard wordt op basis van één of meer van
die gezagstypes, betekent dat niet perse dat iedereen er altijd van overtuigd is
dat die regels ook juist of rechtvaardig zijn bv. burgerlijke ongehoorzaamheid
Maar mensen die daden van burgerlijke ongehoorzaamheid plegen, erkennen het
gezag van de wet en de legitimiteit van eventuele sancties die hen worden
opgelegd.
2.2 Hoe macht meten?
Power debate : hoe kunnen we macht meten? aangevoerd door Robert Dahl
macht als het feit dat actor A de mogelijkheid heeft om ervoor te zorgen
dat actor B een handeling verricht die B anders niet zou verrichten.
Macht wordt bij Dahl en Weber gedefinieerd als een mogelijkheid of vermogen.
Macht impliceert met andere woorden, niet noodzakelijk de uitoefening van
dwang ; de mogelijkheid om dwang uit te oefenen volstaat. Dit toont aan dat
macht moet worden opgevat als een kenmerk van sociale relaties : het vloeit
voort uit sociale relaties die zo zijn gestructureerd dat men geweld of dwang kan
veronderstellen bij niet-naleving.
Er zijn gevallen waarbij mensen zich onvrij voelen of beroofd voelen van hun
keuzemogelijkheden zonder dat we expliciet kunnen achterhalen wie of wat hen
verhindert bep. handelingen te verrichten onzichtbare macht (kritiek op Dahl)
Bachrach en Baratz = er is meer aandacht nodig voor de manier waarop bias, als
een vooringenomenheid voor een bepaalde beleidsuitkomst, wordt
gemobiliseerd. Ze betogen dat de mobilisatie van dergelijke vooringenomenheid
helpt verklaren waarom sommige vraagstukken van beleid systematisch van de
politieke agenda worden geweerd.
“non decision making” = het uitblijven van beleid impliceert ook macht,
maar de uitoefening ervan is veel minder zichtbaar
Ze slagen erin de normen en waarden van de samenleving zo te
beïnvloeden dat besluitvorming beperkt wordt door thema’s die veilig of
vertrouwd aanvoelen.
Steven Lukes :
kritiek op Bachrach en Baratz = erkennen te weinig diversiteit van soorten
machtsuitoefening
ook bij agenda-setting wordt macht gezien als een attribuut of kenmerk
van individuele actoren
