samenvatting tentamen 2
hoorcollege 1
adolescentie is de fase die de kindertijd onderscheidt van de volwassenheid. de start en het einde hangt af van
de cultuur. geloof het of niet!
de start is de pubertijd, het einde is volledige volwassen rollen kunnen volbrengen.
meningen over de adolescenten vroeger hahahahahahahhahahahahhahahahahahahhaahhahahahhahahahaa
- aristoteles (384 – 322 vc) = “teenagers these days are out of control. they eat like pigs, they are
disrespectful of adults, they interrupt and contradict their parents, and they terrorize their teachers.”
- thomas barnes (1624) = “youth were never more contemptuous, yea never more savagely contemptuous
. . . the ancient are scorned, the honourable are contemned, the magistrate is not dreaded.”
- stanley hall (1904) = “never has youth been exposed to such dangers of both perversion and arrest as in
our own land and day.”
er sterven veel adolescenten. tussen 1999 en 2006 waren dat vooral 19-jarige jongens. het verschil tussen
jongens en meiden is enorm groot. meiden zijn over verschillende leeftijden vrij gelijk, jongens stijgen enorm. de
redenen waarom ze sterven zijn verschillend. 52% is intentioneel, 48% is per ongeluk.
wanneer er wordt gekeken naar ziektes, zijn meiden gevoeliger.
geestelijke gezondheid bij westerse adolescenten (11-19) jjajajajhahahahahahhahahhahahahhahahhahahhah
- geestelijke stoornissen beginnen meestal in de jeugd
- episoden van milde DSM-IV mentale stoornissen zijn veel voorkomend
o lichte psychische klachten of stoornissen komen bij jongeren vaak voor, zoals een korte
depressieve periode of lichte angststoornis. het hoeft niet meteen heel ernstig te zijn, maar
het is wél iets om serieus te nemen.
- 1 op de 5 jongeren heeft een ernstige psychische stoornis (zoals een zware depressie, een angststoornis
die het dagelijks leven verstoort, of een eetstoornis).
- 1 op de 10 voelt zich psychisch structureel slecht — dus niet gewoon "meh" op een regenachtige
maandag, maar echt continu worstelend.
- ernstige psychische problemen komen bij jongeren nog vaker voor dan ernstige lichamelijke ziekten
de start van de adolescentie -> pubertijd hahahhahahahhahahahhaahhahhahahahahahahhahahahahahahaaa
de hormonale kettingreactie:
,hypothalamus geeft het eerste sein en maakt GnRH (gonadotropin-releasing hormone) aan. De anterior
pituitary ontvangt die hormoon en maakt LH (luteïniserend hormoon) en FSH (follikelstimulerend hormoon) aan.
deze twee gaan naar de gonaden: testikels bij de jongens en de eierstokken bij de meiden. deze gonaden maken
het geslachtshormoon aan. testosteron bij de jongens en estradiol & progesteron bij de meiden.
het einde van de adolescentie -> volwassenheid hahahahahhahahahahhahahahahahahhahahahahahahahaha
- de leeftijd waarop vrouwen hun eerste kind krijgen. in de jaren 70 was dit rond 22 jaar, tegenwoordig
is dat rond 30 jaar. meine gute
- de leeftijd waarop mannen voor het eerst trouwen. Dit wordt ook steeds later.
è de adolescentie eindigt dus eigenlijk wanneer we volwassen rollen op ons gaan nemen
het risico van een lange pubertijd hahahhahahahahhahhahahhahahahhhhahahahahahhaahhahahahahahhaaa
dual process model = mismatch tussen verhoogde emotionele stimuli gevoeligheid en vertraagde veroudering
van cognitieve controle
de pubertijd start rond 10 – 14 jaar, maar duurt steeds langer omdat we later kinderen krijgen en trouwen etc.
dit komt onder andere door carrières, de huizen crisis. maar een langere adolescentieperiode heeft ook risico’s.
het limbisch systeem (= emoties, motivatie, beloning en impulsen) ontwikkelt bij jongeren eerder. dat zegt: “ik
wil dit nu, want dopamine”. de prefrontale cortex (= planning, zelfcontrole, beslissingen maken, nadenken over
gevolgen) komt later pas tot volledige rijping. ergens tussen 20 en 25.
jongeren hebben dus een “grijs gebied” waarbij je een sterker limbisch systeem hebt en de prefrontale cortex
later komt. dit zorgt ervoor dat je alles intens voelt (liefde, angst, woede, excitement), maar je hebt nog niet alle
skills om dit altijd goed te reguleren. daardoor zijn jongeren gevoeliger voor risico’s (drugs, onveilige seks,
crimineel gedrag en impulsiviteit) maar ook super vatbaar voor groei en kansen.
maar: een langere duur van de adolescentie, een langere periode van risico’s en kansen.
pubertijd en het brein hahahhahahahahhahhahahhahahahahhhahahhhhahahahahahhaahhahahahahahhaaa
,hormonen beïnvloeden de structuur van de hersenen. testosteron (vooral actief bij jongens, maar meiden
hebben het ook!) zorgt voor meer grijze massa in de delen van het brein zoals de mediale amygdala. deze
amygdala is weer belangrijk voor emotieverwerking, agressie en sociaal gedrag.
daarnaast bepalen hormonen ook hoe je je gedraagt in situaties. voorbeelden:
o tijdens een gevecht stijgt je testosteron
o wanneer je dit gevecht wint krijg je ook nog eens meer testosteron-receptoren in breindelen die gaan
over beloning en sociaal gedrag. dus winnende muizen (in dit geval) ervaren meer beloning van
dominantie. dit maakt dat er een grotere kans is dat ze dit gedrag herhalen
structurele brein verandering tijdens adolescentie hahahhahahahahhahhahahhhahahaahahahahhhahahhhha
een aantal dingen in het brein veranderen tijdens de adolescentie:
1. de grijze stof (= cellichamen van neuronen, verwerkingscentra) wordt dunner. in de kindertijd neemt
het toe, meer verbindingen dus. tijdens de pubertijd neemt het af. dat komt door synaptisch snoeien
(= de hersenen ruimen ongebruikte verbindingen op, dus een efficiënter netwerk).
2. de witte stof (= axonen en myeline) neemt toe. meer witte stof betekent snellere communicatie tussen
hersengebieden. dit is vooral tussen de prefrontale cortex en de diepere gebieden zoals het limbisch
systeem. de signalen reizen sneller en dat betekent dat er een betere controle is en betere integratie
van gedrag.
3. zoals eerder vermeld: de connectiviteit tussen bijvoorbeeld het limbisch systeem en de prefrontale
cortex verbetert
4. in de vroege adolescentie komen er veel nieuwe verbindingen in het brein (= synaptogenese), daarna
worden synapsen gesnoeid (= pruning). alleen de nuttige/ gebruikte verbindingen blijven over. use it or
lose it: wat je veel doet/ denkt/ voelt versterkt de bijhorende verbindingen
5. meer dan 40% van de synapsen worden verwijderd. dat is goed, want hierdoor heb je minder ruis, meer
focus en efficiëntere hersenwerking. maar let op! te weinig sociale of cognitieve stimulatie kan ervoor
zorgen dat de nuttige verbindingen ook verdwijnen
6. ten slotte heb je veranderingen in de prefrontale cortex (= plannen, impulscontrole en beslissingen) en
de basale ganglia (motivatie, beloning en motoriek). tijdens de adolescentie veranderen deze circuits
sterk. je wilt snelle beloning (impulsief gedrag) maar de rem (prefrontale cortex) is nog onder
construction.
functionele brein veranderingen tijdens de adolescentie hahahhahahajhahhahhahahhahahahahhhahahhhhah
je hebt een aantal punten die functioneel veranderen:
1. cognitieve controle = gedachten plannen, focus houden en impulsen remmen
de prefrontale cortex heeft een stijgende en dalende activatie. bij sommige taken zie je meer, bij andere minder
activiteit. dit komt omdat je brein nog onderzoekt hoeveel moeite je nodig hebt bij verschillende taken.
de pariëtale cortex (= betrokken bij aandacht & werkgeheugen) heeft meer effectiviteit. die wordt steeds
belangrijker als ondersteuning.
, 2. affectieve verwerking = hoe je omgaat met emoties
het heeft geen lineair patroon, dus niet meer of minder. maar pieken en dalen. emoties kunnen extra intens
aanvoelen, heftig reageren op kleine dingen etc. subcorticale gebieden, zoals de amygdala, reageren het sterkst
in de midden-adolescentie (15-17 jaar).
3. sociaal-cognitieve verwerking = inzicht in wat anderen denken/voelen (theory of mind)
de TPJ (temporo-pariëtale junctie) heeft een geleidelijke toename, je wordt steeds beter in het je verplaatsen in
anderen
de dmPFC (dorsomediale prefrontale cortex) heeft een geleidelijke afname, het brein verschuift van “binnenin
jezelf denken over anderen” naar “venuit de omgeving denken”
oftewel: je sociale brein groeit, maar gaat ook efficiënter nadenken over anderen. eerst veel nadenken (“wat
denkt zij over mij”), later minder drama.
4. sociaal-affectieve verwerking = hoe je hersenen reageren op sociale acceptatie/afwijzing
verhoogde gevoeligheid. je brein reageert extra sterk op genegeerd worden, complimenten krijgen, erbij horen
of buitengesloten worden.
sociale cognitie hahahhahahahahahahahhahhahahhahahahahhhahahhhhahahahahahhaahhahahahahahhaaa
o gezicht/emotie herkenning
o empathie
o perspectief nemen, theory of mind (= inzicht in wat anderen denken/voelen)
o sociale beslissingen nemen
gezichtsherkenning hahahhahahahahshhahhahahhahahahahhhahahhhhahahahahahhaahhahahahahahhaaa
gezichtsherinnering = gezichten onthouden en later herkennen
gezichtsperceptie = kunnen waarnemen en onderscheiden van gezichten
gezichtsperceptie en gezichten onthouden verbeteren in de adolescentie. vrouwen zijn beter in
gezichtsherinnering, mannen zijn beter in gezichtsperceptie.
emotieverwerking- en herkenning hahahhahahahahhahhahahhahahahahhhahahhhhahahahahahhaahhahahf
vergeleken met volwassenen vergt het kijken naar emotionele (angstige) gezichten meer breinactiviteit, wat
minder beïnvloed wordt door top-down controle. de top-down controle wordt geregeld door de prefrontale
cortex en zoals eerder behandeld, is die nog niet volledig ontwikkeld bij jongeren.
dus wanneer jongeren naar enge plaatjes kijken is er een sterke emotionele reactie, “eng!”. dus veel
breinactiviteit. bij volwassenen zegt de goed ontwikkelde prefrontale cortex: “het is maar een plaatje, chill”. dit
is dus de top-down controle.
hoorcollege 1
adolescentie is de fase die de kindertijd onderscheidt van de volwassenheid. de start en het einde hangt af van
de cultuur. geloof het of niet!
de start is de pubertijd, het einde is volledige volwassen rollen kunnen volbrengen.
meningen over de adolescenten vroeger hahahahahahahhahahahahhahahahahahahhaahhahahahhahahahaa
- aristoteles (384 – 322 vc) = “teenagers these days are out of control. they eat like pigs, they are
disrespectful of adults, they interrupt and contradict their parents, and they terrorize their teachers.”
- thomas barnes (1624) = “youth were never more contemptuous, yea never more savagely contemptuous
. . . the ancient are scorned, the honourable are contemned, the magistrate is not dreaded.”
- stanley hall (1904) = “never has youth been exposed to such dangers of both perversion and arrest as in
our own land and day.”
er sterven veel adolescenten. tussen 1999 en 2006 waren dat vooral 19-jarige jongens. het verschil tussen
jongens en meiden is enorm groot. meiden zijn over verschillende leeftijden vrij gelijk, jongens stijgen enorm. de
redenen waarom ze sterven zijn verschillend. 52% is intentioneel, 48% is per ongeluk.
wanneer er wordt gekeken naar ziektes, zijn meiden gevoeliger.
geestelijke gezondheid bij westerse adolescenten (11-19) jjajajajhahahahahahhahahhahahahhahahhahahhah
- geestelijke stoornissen beginnen meestal in de jeugd
- episoden van milde DSM-IV mentale stoornissen zijn veel voorkomend
o lichte psychische klachten of stoornissen komen bij jongeren vaak voor, zoals een korte
depressieve periode of lichte angststoornis. het hoeft niet meteen heel ernstig te zijn, maar
het is wél iets om serieus te nemen.
- 1 op de 5 jongeren heeft een ernstige psychische stoornis (zoals een zware depressie, een angststoornis
die het dagelijks leven verstoort, of een eetstoornis).
- 1 op de 10 voelt zich psychisch structureel slecht — dus niet gewoon "meh" op een regenachtige
maandag, maar echt continu worstelend.
- ernstige psychische problemen komen bij jongeren nog vaker voor dan ernstige lichamelijke ziekten
de start van de adolescentie -> pubertijd hahahhahahahhahahahhaahhahhahahahahahahhahahahahahahaaa
de hormonale kettingreactie:
,hypothalamus geeft het eerste sein en maakt GnRH (gonadotropin-releasing hormone) aan. De anterior
pituitary ontvangt die hormoon en maakt LH (luteïniserend hormoon) en FSH (follikelstimulerend hormoon) aan.
deze twee gaan naar de gonaden: testikels bij de jongens en de eierstokken bij de meiden. deze gonaden maken
het geslachtshormoon aan. testosteron bij de jongens en estradiol & progesteron bij de meiden.
het einde van de adolescentie -> volwassenheid hahahahahhahahahahhahahahahahahhahahahahahahahaha
- de leeftijd waarop vrouwen hun eerste kind krijgen. in de jaren 70 was dit rond 22 jaar, tegenwoordig
is dat rond 30 jaar. meine gute
- de leeftijd waarop mannen voor het eerst trouwen. Dit wordt ook steeds later.
è de adolescentie eindigt dus eigenlijk wanneer we volwassen rollen op ons gaan nemen
het risico van een lange pubertijd hahahhahahahahhahhahahhahahahhhhahahahahahhaahhahahahahahhaaa
dual process model = mismatch tussen verhoogde emotionele stimuli gevoeligheid en vertraagde veroudering
van cognitieve controle
de pubertijd start rond 10 – 14 jaar, maar duurt steeds langer omdat we later kinderen krijgen en trouwen etc.
dit komt onder andere door carrières, de huizen crisis. maar een langere adolescentieperiode heeft ook risico’s.
het limbisch systeem (= emoties, motivatie, beloning en impulsen) ontwikkelt bij jongeren eerder. dat zegt: “ik
wil dit nu, want dopamine”. de prefrontale cortex (= planning, zelfcontrole, beslissingen maken, nadenken over
gevolgen) komt later pas tot volledige rijping. ergens tussen 20 en 25.
jongeren hebben dus een “grijs gebied” waarbij je een sterker limbisch systeem hebt en de prefrontale cortex
later komt. dit zorgt ervoor dat je alles intens voelt (liefde, angst, woede, excitement), maar je hebt nog niet alle
skills om dit altijd goed te reguleren. daardoor zijn jongeren gevoeliger voor risico’s (drugs, onveilige seks,
crimineel gedrag en impulsiviteit) maar ook super vatbaar voor groei en kansen.
maar: een langere duur van de adolescentie, een langere periode van risico’s en kansen.
pubertijd en het brein hahahhahahahahhahhahahhahahahahhhahahhhhahahahahahhaahhahahahahahhaaa
,hormonen beïnvloeden de structuur van de hersenen. testosteron (vooral actief bij jongens, maar meiden
hebben het ook!) zorgt voor meer grijze massa in de delen van het brein zoals de mediale amygdala. deze
amygdala is weer belangrijk voor emotieverwerking, agressie en sociaal gedrag.
daarnaast bepalen hormonen ook hoe je je gedraagt in situaties. voorbeelden:
o tijdens een gevecht stijgt je testosteron
o wanneer je dit gevecht wint krijg je ook nog eens meer testosteron-receptoren in breindelen die gaan
over beloning en sociaal gedrag. dus winnende muizen (in dit geval) ervaren meer beloning van
dominantie. dit maakt dat er een grotere kans is dat ze dit gedrag herhalen
structurele brein verandering tijdens adolescentie hahahhahahahahhahhahahhhahahaahahahahhhahahhhha
een aantal dingen in het brein veranderen tijdens de adolescentie:
1. de grijze stof (= cellichamen van neuronen, verwerkingscentra) wordt dunner. in de kindertijd neemt
het toe, meer verbindingen dus. tijdens de pubertijd neemt het af. dat komt door synaptisch snoeien
(= de hersenen ruimen ongebruikte verbindingen op, dus een efficiënter netwerk).
2. de witte stof (= axonen en myeline) neemt toe. meer witte stof betekent snellere communicatie tussen
hersengebieden. dit is vooral tussen de prefrontale cortex en de diepere gebieden zoals het limbisch
systeem. de signalen reizen sneller en dat betekent dat er een betere controle is en betere integratie
van gedrag.
3. zoals eerder vermeld: de connectiviteit tussen bijvoorbeeld het limbisch systeem en de prefrontale
cortex verbetert
4. in de vroege adolescentie komen er veel nieuwe verbindingen in het brein (= synaptogenese), daarna
worden synapsen gesnoeid (= pruning). alleen de nuttige/ gebruikte verbindingen blijven over. use it or
lose it: wat je veel doet/ denkt/ voelt versterkt de bijhorende verbindingen
5. meer dan 40% van de synapsen worden verwijderd. dat is goed, want hierdoor heb je minder ruis, meer
focus en efficiëntere hersenwerking. maar let op! te weinig sociale of cognitieve stimulatie kan ervoor
zorgen dat de nuttige verbindingen ook verdwijnen
6. ten slotte heb je veranderingen in de prefrontale cortex (= plannen, impulscontrole en beslissingen) en
de basale ganglia (motivatie, beloning en motoriek). tijdens de adolescentie veranderen deze circuits
sterk. je wilt snelle beloning (impulsief gedrag) maar de rem (prefrontale cortex) is nog onder
construction.
functionele brein veranderingen tijdens de adolescentie hahahhahahajhahhahhahahhahahahahhhahahhhhah
je hebt een aantal punten die functioneel veranderen:
1. cognitieve controle = gedachten plannen, focus houden en impulsen remmen
de prefrontale cortex heeft een stijgende en dalende activatie. bij sommige taken zie je meer, bij andere minder
activiteit. dit komt omdat je brein nog onderzoekt hoeveel moeite je nodig hebt bij verschillende taken.
de pariëtale cortex (= betrokken bij aandacht & werkgeheugen) heeft meer effectiviteit. die wordt steeds
belangrijker als ondersteuning.
, 2. affectieve verwerking = hoe je omgaat met emoties
het heeft geen lineair patroon, dus niet meer of minder. maar pieken en dalen. emoties kunnen extra intens
aanvoelen, heftig reageren op kleine dingen etc. subcorticale gebieden, zoals de amygdala, reageren het sterkst
in de midden-adolescentie (15-17 jaar).
3. sociaal-cognitieve verwerking = inzicht in wat anderen denken/voelen (theory of mind)
de TPJ (temporo-pariëtale junctie) heeft een geleidelijke toename, je wordt steeds beter in het je verplaatsen in
anderen
de dmPFC (dorsomediale prefrontale cortex) heeft een geleidelijke afname, het brein verschuift van “binnenin
jezelf denken over anderen” naar “venuit de omgeving denken”
oftewel: je sociale brein groeit, maar gaat ook efficiënter nadenken over anderen. eerst veel nadenken (“wat
denkt zij over mij”), later minder drama.
4. sociaal-affectieve verwerking = hoe je hersenen reageren op sociale acceptatie/afwijzing
verhoogde gevoeligheid. je brein reageert extra sterk op genegeerd worden, complimenten krijgen, erbij horen
of buitengesloten worden.
sociale cognitie hahahhahahahahahahahhahhahahhahahahahhhahahhhhahahahahahhaahhahahahahahhaaa
o gezicht/emotie herkenning
o empathie
o perspectief nemen, theory of mind (= inzicht in wat anderen denken/voelen)
o sociale beslissingen nemen
gezichtsherkenning hahahhahahahahshhahhahahhahahahahhhahahhhhahahahahahhaahhahahahahahhaaa
gezichtsherinnering = gezichten onthouden en later herkennen
gezichtsperceptie = kunnen waarnemen en onderscheiden van gezichten
gezichtsperceptie en gezichten onthouden verbeteren in de adolescentie. vrouwen zijn beter in
gezichtsherinnering, mannen zijn beter in gezichtsperceptie.
emotieverwerking- en herkenning hahahhahahahahhahhahahhahahahahhhahahhhhahahahahahhaahhahahf
vergeleken met volwassenen vergt het kijken naar emotionele (angstige) gezichten meer breinactiviteit, wat
minder beïnvloed wordt door top-down controle. de top-down controle wordt geregeld door de prefrontale
cortex en zoals eerder behandeld, is die nog niet volledig ontwikkeld bij jongeren.
dus wanneer jongeren naar enge plaatjes kijken is er een sterke emotionele reactie, “eng!”. dus veel
breinactiviteit. bij volwassenen zegt de goed ontwikkelde prefrontale cortex: “het is maar een plaatje, chill”. dit
is dus de top-down controle.
