Samenvatting - Ethische, filosofische en juridische aspecten

Thema 1: recht: juridisch redeneren

wat is recht?

1.1 recht als maatschappelijk fenomeen
 samenleving bestaat alleen met afspraken + voorspelt hoe iemand
reageert in situatie
doel recht: maakt leven voorspelbaar + biedt duidelijk over wat kan & niet
kan

 niet elke situatie is opgeschreven in een regel
voorbeeld: rechts lopen is ‘ afspraak’ zonder dat het een regel is

1.2 recht en regels

wat doen regels?
= ordenen + structureren + verduidelijken het leven

recht is het geheel van:

 gedragsregels / voorschriften die ons gedrag in bepaalde richting proberen
sturen

= wat mag en wat mag niet
voorbeeld: door het rood rijden + dealen

1.3 afdwingbaarheid

er bestaat ook fatsoenregels:
voorbeeld: afspraken die binnen kleine groep worden gemaakt + nageleefd
( normen)

recht bestaat uit gedragsregels die → afdwingbaar zijn
indien niet naleven: sanctie



wat is het verschil tussen rechtsregel en gedragsregel?
= rechtsregel is afdwingbaar via overheidsapparaat
bij niet naleven: treedt overheidsapparaat in werking ( federale/ lokale politie /
rechtbanken)


wat is een verbintenis?
= afspraken die afdwingbaar zijn onder burgers
voorbeeld: arbeidscontract

wie bepaalt of waar vinden we de spelregels?

 wet
 rechtspraak
 gewoonterecht
 rechtsleer
 algemene rechtsbeginselen

1

,  billijkheid


2. bronnen van recht

2.1 de wet als rechtsbron
 de belangrijkste bron van recht (= grondwet)
wat is de wet?
= een algemene bindende rechtsregel of voorschrift die uit gaat van bevoegde
overheid
voorbeeld: verkeersreglement
indien overtreding: naar bevoegde rechtbank

Wie is de bevoegde overheid?
= de wetgevende macht
= dit is eigenlijk het skelet van juridische anatomie

2.2 de rechtspraak en rechtsregels

rechtsspraak wordt gesproken door: rechter

wat is de taak van de rechter?
= het interpreteren van de wet

Voor wie geld de uitspraak van de rechter?
= enkel voor de deelnemende partij

2.3 de principes van de rechterlijke macht

 iedereen is gelijk
 rechtszittingen zijn openbaar
 vonnis → moet gemotiveerd zijn + uitgesproken worden voor publiek
 alleen wetgevende macht kan rechtbank oprichten
 strafbare feiten vastgelegd door wet

uitzondering: bij jeugdrechtbank + Dutroux voor bescherming

2.4 de organisatie van de rechterlijke macht



2.5 de rechtsregels
= ontstaan onuitgesproken regel, door meerder gelijkaardige uitspraken
maar: geen zekerheid tot zelfde uitspraak
bijvoorbeeld: hoofddoekenverbod

2.6 de rechtsleer
= geheel juridische teksten die door juristen worden geschreven rond juridische
onderwerpen
wat heeft de rechtsleer soms?
 een invloed op wetgever + wetgevende kamer

2.7 de gewoonte recht


2