INHOUDSOPGAVE
1 Protocol ........................................................................................................................................................... 1
Inleiding ............................................................................................................................................................... 1
Protocol content ................................................................................................................................................. 2
1 Good Clinical Practice (GCP) ............................................................................................................................ 6
Overview ............................................................................................................................................................. 6
Institutional review board (IRB) & independent ethische commissie (IEC) ........................................................ 7
Investigator ......................................................................................................................................................... 8
Test .................................................................................................................................................................... 13
2 Presentaties .................................................................................................................................................. 16
Lipiden: groep 1&7 ............................................................................................................................................ 16
Alirocumab and Cardiovascular Outcomes after Acute Coronary Syndrome – Odyssey outcomes trial ...... 16
Effect van Evolocumab op de progressie van coronaire atherosclerose van statine-behandelde patiënten –
GLASGOV studie ............................................................................................................................................ 17
Diabetes: groep 2&8 ......................................................................................................................................... 18
Effect van Empagliflozine in vergelijking met Sitagliptine bij patiënten met type 2 diabetes ...................... 18
Subcuatneous weekly Semaglutide with automated insulin delivery in type 1 diabetes – SEMA-AP .......... 19
3 Presentaties .................................................................................................................................................. 21
Kanker: groep 3&9 ............................................................................................................................................ 21
Capivasertib for hormonereceptor-positive HER2-negatieve advaned breast caner, a double-blind
randomised phase iii STUDY.......................................................................................................................... 21
Effectiviteitsstudie van Nivolumab vergeleken met Ipilimumab bij de preventie van recidief melanoom na
volledige resectie van stadium IIIb/c of stadium IV melanoom .................................................................... 22
Depressie: groep 4&10 ...................................................................................................................................... 23
Efficacy and safety of intranasal Esketamine adjuntive to oral antidepressant therapy in treatment-resistant
depression - SYNAPSE ................................................................................................................................... 24
Effectiviteit en veiligheid van Xanomeline Trospium-chloride bij shizofrenie .............................................. 25
4 Presentaties .................................................................................................................................................. 27
Vaccins: groep 5&11 ......................................................................................................................................... 27
Live, attenuated, tetravalent Butantan-dengue vaccine in children and adults ........................................... 27
Quadrivilent vaccine against Human Papillomavirus to prevent high-grade cervical lesion – FUTURE II ..... 28
Orphan disease: groep 6&12 ............................................................................................................................ 29
Effectiviteit en veiligheid van Vamorolone versus placebo en Prednison bij jongens met Duchenne
spierdystrofie ................................................................................................................................................ 29
A phase III open-label study of Elexacaftor/Tezacaftor/Ivacaftor in children 6-11 years of age with Cystic
Fibrosis and at least one F508del allele ........................................................................................................ 30
Voorbeeldvragen van prof over de presentaties .............................................................................................. 32
5 Wetgeving: legal framework ......................................................................................................................... 33
Old legal framework .......................................................................................................................................... 33
, New legal framework ........................................................................................................................................ 34
Conclusie ........................................................................................................................................................... 45
6 Clinical trial management statistiek .............................................................................................................. 46
General statistical ideas .................................................................................................................................... 46
Eindpunten ........................................................................................................................................................ 47
Representatie van data ..................................................................................................................................... 47
Confidence intervallen ...................................................................................................................................... 47
Grafische representatie van data ...................................................................................................................... 48
Enrichment ........................................................................................................................................................ 49
Pitfalls ................................................................................................................................................................ 50
7 Informed consent form (ICF) ......................................................................................................................... 52
IC Proces ............................................................................................................................................................ 52
Inhoud ICF ......................................................................................................................................................... 52
Opmerkingen vanuit taak over ICF .................................................................................................................... 54
, 1 PROTOCOL
INLEIDING
What is a protocol?
Start-up van een clinical trial: essentiële documenten
Onderscheid in commerciële VS niet-commerciële studie
- Commercieel = uitgevoerd door farmaceutische bedrijven, om geneesmiddel op Europese markt te
brengen
- Niet-commercieel = geen bedrijf mee betrokken, bv. opgestart door arts in ziekenhuis
- Niet altijd glashelder, soms combinatie van de 2
- Afhankelijk van de onderzoeksopzet (retrospectief/observationeel/interventioneel)
- Meeste studies = interventioneel (bv. nieuw geneesmiddel testen)
Documenten
- Protocol: zonder protocol mag je nooit aan een studie beginnen (moet o.a. eerst gecontroleerd worden
door ethisch comité)
- Geïnformeerde toestemming (ICF): ICF is nodig om patiënten te kunnen includeren in studie (zonder
toestemming van patiënt, mag die niet deelnemen!)
- Documenten voor proefpersoon (vragenlijst, dagboek)
- Rekruteringsmateriaal
- Verzekering
- Contracten met andere afdelingen/ziekenhuizen/bedrijven (data-eigendom, publicatierechten)
Wat is een protocol?
- Hoe wordt een klinische studie uitgevoerd?
- Hoe wordt de veiligheid van proefpersonen gewaarborgd?
- Hoe wordt de integriteit van de verzamelde gegevens gewaarborgd?
Inhoud
- Algemene informatie over onderzoek en onderzoekers
- Achtergrond en motivering
- Gedetailleerde beschrijving van de doelstellingen van de studie en de opzet ervan
- Selectie van deelnemers
o Je moet kunnen aantonen dat je ‘toegang’ hebt tot de patiënten (bv. je werkt als arts met
kinderen, dan moet je geen ouderen includeren maar kinderen)
- (Behandelingsdetails met betrekking tot product, dosering en therapietrouw)
- (Werkzaamheids- en veiligheidsparameters)
- Statistiek
o Je moet op voorhand statistische analyse protocol kunnen voorleggen, sample size moet ook
op voorhand ongeveer vastliggen (mag niet te groot of klein zijn)
- Verwerking, beheer en toegang tot gegevens
- Financiële aspecten en verzekeringen
Protocol overview
- Grijze informatie wordt niet verwacht in het protocol
Retrospectieve studie
1
, Observationele studie
Interventionele studie
PROTOCOL CONTENT
General information
- Titel: uitgebreid, bevat alle info om te begrijpen waar studie over gaat
- Protocol acronym/short title
- Versie: datum en nummer
- Trial identifiers
o EudraCT nr
o NCT
- Sponsor
- Principal investigator (= verantwoordelijke van studie, iemand met healthcare beroep (vaak een arts))
- Sub-investigators
- Contact person
Study synopsis
= belangrijkste informatie over het protocol in het kort
- Studie moet gaan over aandoening die erkend is
- Je kan ook studies doen rond ongekende aandoeningen maar is veel moeilijker
- BELANGRIJK schema:
o Title of clinical trial o Secondary objective
o Protocol short title/acronym o Trial design
o Study phase if not mentioned in the title o Endpoints
o Sponsor name o Sample size
o Principal investigator o Summary of eligibility criteria
o EudraCT number o IMP, dosage and route of administration
o Medical condition or disease under investigation o Active comparator products
o Purpose of clinical trial o Maximum duration of treatment of a subject
o Primary objective o Version and date of final protocol
o Version and date of protocol amendments
2
,Scientific background and rationale for the trial
- Naam en omschrijving product
- Samenvatting van eerdere bevindingen (product/behandeling)
- Samenvatting bekende risico's/voordelen
- Beschrijving en uitleg van de toediening van het product
- Beschrijving van de onderzoekspopulatie
Trial objectives and design
- Objectieven: doel van de studie → voorleggen & laten goedkeuren aan EMA/FDA
o Primaire eindpunten
▪ Vermindering van lichaamsgewicht
▪ Klinisch significant: 5% gewichtsverlies na 12m behandeling
o Secundaire eindpunten
▪ Secundair aan gewichtsverlies
▪ Effect op HbA1c, tailleomtrek, taille-heupverhouding, lichaamsvet, obesitas-
gerelateerde co-morbiditeiten, cardiovasculaire risico's, morbiditeit, mortaliteit
- Design
o Type van trial: dubbelblind, placebogecontroleerd, gerandomiseerd, …
o Schematisch diagram van trial design, procedures en stappen
o Randomisatie- en blinderingsprocedures
o Verwachte duur van de proef, bezoeken en follow-up
Trial medication
- Investigational medical product (IMP) & placebo
o Product (merk/producent/leverancier), doseringsschema, verpakking en etikettering
- Verantwoordelijkheid geneesmiddel
o Product retournering, verantwoording
- Naleving door proefpersonen
o Procedure om naleving te controleren: tellen van pillen, wegen van zalftubes, invullen van het
dagboek, bloedingstesten
- Gelijktijdige medicatie
o Medicatie/behandeling (niet) gelijktijdig toegestaan met studiemedicatie
o Reddingsmedicatie die kan worden voorgeschreven
Selection and withdrawl of subjects
- In & exclusive criteria
o Leeftijd, geslacht, ziekte, eerdere behandelingsbeperkingen,... waaronder een proefpersoon
geacht wordt wel/niet in aanmerking te komen voor deelname
o Gedefinieerd per groep (vermeld ook criteria voor controlegroep en gezonde vrijwilligers)
o Opnemen als inclusiecriteria
▪ Getekende geïnformeerde toestemming
▪ Vrouwen in vruchtbare leeftijd/potentiële leeftijd
▪ Geschikte anticonceptiemethoden
- Selectie van de deelnemers
o Waar deelnemers geworven? Kliniek, doorverwezen door huisarts/andere ziekenhuizen
o Selectie van mensen die geen IC kunnen geven of speciale populaties
- Randomisatie procedure/code break
o Randomisatieprocedure voor elke proefpersoon
o Waar/hoe code breken: wanneer anonieme gegevens niet meer anoniem zijn
- Terugtrekken van proefpersonen
o Wanneer en hoe proefpersonen terugtrekken (AE, compliance,...)
o Gevolgen: gegevensverzameling van teruggetrokken proefpersonen (type en timing),
vervanging van proefpersonen, veiligheidsbeoordelingen in follow-up
- Verwachte duur van de studie
o Verwachte duur klinische deelname
o Einde van de studie
▪ Volledige studieduur = eerste bezoek eerste patiënt tot laatste bezoek laatste patiënt
▪ Voor langlopende oncologiestudies: einde van de studie kan worden gedefinieerd als
een vast tijdstip waarop de studie als voltooid wordt beschouwd zelfs als de patiënten
nog worden opgevolgd
3
, Trial procedures
- Per bezoek
o Volgorde van procedures bij elk bezoek
o Uitgezet in tijd/gebeurtenis stroomdiagram
- Laboratoriumonderzoeken
o Alle laboratoriummetingen en laboratorium analyses
o Instructies voor behandeling, opslag, verpakking
- Andere onderzoeken: bijv. radiologische onderzoeken, pathologie...
Assessment of efficacy
= maatregelen om werkzaamheid van behandeling te bepalen
(vb. meten van bloedglucose, bloeddruk, tumorreductie...)
- Primaire maatregelen
- Secundaire maatregelen
- Omvat methoden en timing van metingen die zullen worden uitgevoerd, gerapporteerd en geanalyseerd
Assessment of safety
= maatregelen om veiligheid van behandeling te bepalen & te waarborgen
(vb. lichamelijk onderzoek, bloedonderzoek, melding van bijwerkingen…)
- Omvat:
o Methoden en timing van metingen die zullen worden uitgevoerd, gerapporteerd en geanalyseerd
o Tijdlijn voor follow-up van bijwerkingen
o Regels voor het stoppen van de behandeling
- Comité voor toezicht op de gegevens (data monitoring comité) → indicaties:
o Levensbedreigende ziekte
o Patiëntenpopulatie (bv. pediatrische populatie)
o Voorkennis of sterk vermoeden dat behandeling die wordt overwogen patiënten kan schaden
o Complexe onderzoeksopzet
Statistics
- Sample size
o Aantal proefpersonen dat kan deelnemen (bij multicenter onderzoek: # voor elke locatie)
o Rationale van de steekproefomvang ("power" berekening)
- Randomisatie
o Omvat statistische basis van de randomisatie (bv. gestratificeerd)
o Beschrijft de blindering & randomisatie proces
- Analyse: gebruikte statistische methoden
o Timing (interim) analyse
o Houdt rekening met ontbrekende, ongebruikte en onjuiste gegevens
o Beschrijft dataset voor analyse: vb. "alle proefpersonen", "gerandomiseerde proefpersonen"
en de populatie(s) moeten duidelijk worden gedefinieerd
o Beschrijft maatregelen die zijn genomen om bias te voorkomen (of op zijn minst te minimaliseren)
Quality assurance
- Details van kwaliteitsbewaking
- Bevat alle standard operating procedures (SOP’s)
Direct access to source data and documents
- Specifieert dat onderzoeker en instelling toeziet op studiegerelateerde monitoring, audits, EC-
beoordeling en regelgevende inspecties
- Directe toegang tot brongegevens en andere documenten (vb. patiëntdossiers, bloedtest rapporten,
röntgenrapporten,...) moet worden vermeld
Ethics and regulatory approvals
- Proef in overeenstemming met
o Principes van de Verklaring van Helsinki
o Principes van GCP
o Alle toepasselijke wettelijke vereisten (vermeld de huidige wetgeving)
- Naam en adres van de EC
- Alle latere protocolwijzigingen zullen ter goedkeuring worden voorgelegd aan EC en regelgevende
instanties
4