ZORG VOOR MOEDER
1. PRECONCEPTIEZORG
1.1. ZWANGER WORDEN
Preconceptiezorg = een goede basis voor een gezonde zwangerschap, een
voorbereidingsperiode op de zwangerschap van ongeveer 6 maanden.
Belang: in vroege fase weet vrouw vaak niet dat ze zwanger is belangrijk om maatregelen
te nemen ter bevordering van de gezondheidstoestand voor conceptie
- Aandachtspunten: niet roken, foliumzuur innemen, vermijden van alcohol…
1.1.1. VROUWELIJKE ANATOMIE EN FYSIOLOGIE
Het bekken van de vrouw essentieel deel v/d
anatomie nauw betrokken bij bevalling
- Het benige bekken
- De bekkenbodem met drie grote functies
- De bekkenholte bepaalt of passage van het
kind door het bekken mogelijk is
o Bekkeningang
o Bekkenuitgang
Voortplantingsorganen in- en uitwendig
1.1.2.
MENSTRUELE CYCLUS EN
VRUCHTBARE PERIODE
De menstruele cyclus = ovaria worden geprikkeld om een eicel tot rijping te brengen en
het endometrium wordt klaargemaakt om een mogelijk bevruchte eicel te ontvangen.
4 fasen
- Folliculaire fase = rijping eicel
o Menstruele cyclus start met groei en rijping van follikel. Naarmate die groeit, scheidt
die meer hormonen (oestrogeen) af
o Piekconcentratie aan oestrogeen
Maakt slijm van slijmprop dat de baarmoederhals ontoegankelijk maakt voor de
zaadcellen gedurende enkele dagen toegankelijk
Doet spieren rond baarmoederhals ontspannen zodat baarmoederhals zich
lichtjes opent om zaadcellen doorgang te verlenen
o Reactie op piekconcentratie hypofusie scheidt veel luteïniserend hormoon (LH) af
stimuleert vrijkomen van eicel uit follikel
o In 2 weken groeit follikel in eierstokken van tienden van een mm in diameter tot 2 cm
o Rijpe follikel puilt uit de eierstok en is goed zichtbaar met blote oog en zijn groot
genoeg om op te sporen via echo en aan te prikkel
- Ovulatie = eisprong
, o Moment waarop rijpe follikel barst en de eicel vrijkomt ± 14 dagen voor einde van
menstruele cyclus
o Kort voor eisprong plooien de eileider en fransjes aan uiteinde ervan zich rond de
eierstok waar de rijpe eicel klaarzit voor de eisprong. Als die loskomt, wordt ze
normaal binnen enkele minuten opgevangen door de franjes op de eileider
o Ritmische samentrekkingen van baarmoeder en eileiders golfbeweging van vocht
waarop de eicel de eileider verder binnendrijft
o Transport van de eicel vanuit de eierstok naar het middelste, bredere deel van de
eileider (ampulla) gebeurt in < 7u nadien blijft eicel ± 72u in ampulla en is
gedurende 24u na eisprong bevruchtbaar.
o Na 72u begint transport van eicel, bevrucht of niet, naar de baarmoeder
- Luteale fase = baarmoeder maakt zich klaar
o De resten v/d follikel ondergaan na de eisprong een verandering vormen naar geel
lichaam (corpus luteum), oiv LH
o Gele lichaam maakt progesteron (hormoon dat baarmoederslijmvlies stimuleert om
zich klaar te maken voor de innesteling van de bevruchte eicel bereikt de
baarmoeder 5-6 dagen na eisprong).
- Menstruatie
o Eicel na eisprong niet bevrucht gele lichaam raakt snel uitgeput. Rond 13 e dag na
eisprong neemt progesteronproductie sterk af stimulatie van baarmoederslijmvlies
stopt
o Baarmoederslijmvlies sterft af en wordt afgesloten = begin van de 4 e grote fase
menstruatie
o Begin van menstruatie markeert de aanvang van een nieuwe cyclus: er is geen
zwangerschap.
Duur: ± 28 dagen. Varieert van vrouw tot vrouw, soms korter en soms langer. Kan ook bij
dezelfde vrouw wijzigen in de loop van haar leven.
- Schommelingen in lengte meestal gevolg van schommelingen in duur van folliculaire
fase. Komen voor bij veel vrouwen en zijn gevolg van veel factoren (nieuwe
leefgewoonten, drukke periode op werk, aangrijpende
gebeurtenis…)
Vruchtbare periode
= kan sterk schommelen, zelf bij vrouwen met regelmatige
cyclus
- Weinig dagen waarop vrouw vruchtbaar is bij
regelmatige vrouwen in cyclus van 28 dagen: meest
vruchtbare periode tussen dag 11 en 16.
- Zonder rekening houden met dag van cyclus of moment van eisprong: grootste kans op
bevruchting wanneer men om de 2 dagen 2-3x/w seks heeft
- Rekening houden met …
o Mannelijk zaad blijft ± 2 dagen vruchtbaar
o Vrouwelijke eicel is ± 1 dag vruchtbaar
o Beste kansen tot bevruchting: om de 2 dagen seks hebben, vanaf 4 dagen voor tot 2
dagen na verwachte eisprong
, - Vrouwen die geen
voorbehoedsmiddelen gebruiken en die
1 week voor eisprong niet meer hebben
gevrijd, blijken soms totaal onverwacht
zwanger. Mogelijk omdat zaadcellen
soms lang kunnen overleven in
baarmoederhals en eileiders vocht en
voedingsstoffen afgescheiden die de
zaadcellen helpen overleven (soms tot
8 dagen na seks).
De bevruchting
- Mannelijke zaadcel + vrouwelijke eicel
- Twee geslachtscellen (23
chromosomen) zygote (46 chromosomen)
- Vruchtbare periode: dag van de ovulatie, dag 14 (-/+ 3)
- Eicel is ongeveer 12-24 uur vruchtbaar & spermacellen kunnen 3-5 dagen overleven in de
vagina
- Zygote deelt binnen de 24 uur > ontwikkeling van het embryo
- Passage tuba uterus (5 dagen) (zygote blastocyste)
Eicel is omgeven door membraan (zona pellucida) en krans van follikelcellen (corona radiata,
zorgen voor voedingsstoffen voor eicel)
- Slechts 1 zaadcel zal erin slagen om eicel binnen te dringen (survival of the fittest)
- Enkel de meeste fitte dus = goed beweeglijke zaadcel en met een normale morfologie
o De zaadcel bindt zich op de zona pellucida en geeft enzymen af (acrosoomreactie)
o Penetratie van zona pellucida
o Versmelting van de kern van de zaadcel in het cytoplasma van de eicel
- Zona pellucida zorgt ervoor dat er geen andere zaadcellen meer binnen kunnen.
Bevruchting en innesteling
- Fase 1: zaadcel ligt tegen wand van eicel en
celwanden versmelten tot 1 grote cel
- Fase 2: celkernen smelten tot 1 celkern. De
1e celkern van embryo vormt zich binnen 12-
20u na bevruchting.
- Fase 3: embryocel deelt zich en start OW van
embryo
- Fase 4: prille embryo begint toch naar
baarmoeder
- Fase 5: embryo maakt contact met
baarmoederslijmvlies waarin ze in de loop van de
volgende dagen zal worden opgenomen
Tegen dag 10 na bevruchting is innesteling afgerond
embryo en baarmoederslijmvlies scheiden tijdens toenadering,
vasthechting en opname van embryo verschillende stoffen af
die het proces tot goed einde moeten brengen (HCG =
humaan choriongonadotrofine stimuleert gele lichaam tot
verdere aanmaak en afscheiding van verhoogde hoeveelheid
oestrogeen en progesteron, die nodig zijn om ZWS in stand te
houden).
, Embryogenese
- Slechts 40% van bevruchte eicellen groeien uit tot een embryo
- Na 8 weken = foetus
- Binnenste vruchtvlies = amnionvlies
- Buitenste vruchtvlies = chorionvlies
Foetus
- Heeft 2 A en 1 V via navelstreng
- Vene O2 rijk bloed naar foetus
- Arteriën O2 arm bloed naar placenta
1.1.3. VRUCHTBAARHEID
Basisvoorwaarden voor een spontane zwangerschap
- Een normale menstruele cyclus
- Regelmatig seksuele betrekkingen zonder voorbehoedsmiddel
- Gezonde levensstijl
Beïnvloedende factoren onvruchtbaarheid
Alcohol Zeker vanaf eisprong. Overmatig gebruik heeft slecht effect op
vruchtbaarheid. Zorgt voor minder kans op ZWS en slechtere
spermakwaliteit.
Roken Zowel actief en passief roken. ↓ vruchtbaarheid en ↑ complicaties
tijdens ZWS, bevalling en postpartum.
Drugs Gaat meestal gepaard met leefomstandigheden die invloed hebben
op de ZWS.
Cafeïne Inname van grote hoeveelheden afgeraden (best max 4 tassen/d).
Kans op spontaan miskraam en laag geboortegewicht.
Overgewicht, Overgewicht: gewicht verliezen voor ZWS (↓ vruchtbaarheid)
obesitas, Obesitas: gewicht verliezen en anticonceptie tot doelgewicht (↓
ondergewicht vruchtbaarheid)
Ondergewicht: menstruatiecyclus ontregeld of uitgebleven. Gewicht
aankomen op gezonde en evenwichtige manier
V > 35j en M > Negatieve invloed op vruchtbaarheid, vooral bij vrouwen.
45j
T°-verhoging bij Sauna, strak ondergoed, langdurig zitten en laptopgebruik ↓
man kwaliteit van sperma en mannelijke vruchtbaarheid. Preventie: teveel
warmte vermijden.
Stress- Relationele, financiële problemen, intra familiaal geweld, problemen
gerelateerde huisvestiging
factoren
Werkomstandigh Informeer bij arbeidsgeneesheer voor potentiële risico’s.
eden Aandachtspunten:
- Werksituaties (schadelijke factoren), cosmetica, verf,
röntgenstralen…
1. PRECONCEPTIEZORG
1.1. ZWANGER WORDEN
Preconceptiezorg = een goede basis voor een gezonde zwangerschap, een
voorbereidingsperiode op de zwangerschap van ongeveer 6 maanden.
Belang: in vroege fase weet vrouw vaak niet dat ze zwanger is belangrijk om maatregelen
te nemen ter bevordering van de gezondheidstoestand voor conceptie
- Aandachtspunten: niet roken, foliumzuur innemen, vermijden van alcohol…
1.1.1. VROUWELIJKE ANATOMIE EN FYSIOLOGIE
Het bekken van de vrouw essentieel deel v/d
anatomie nauw betrokken bij bevalling
- Het benige bekken
- De bekkenbodem met drie grote functies
- De bekkenholte bepaalt of passage van het
kind door het bekken mogelijk is
o Bekkeningang
o Bekkenuitgang
Voortplantingsorganen in- en uitwendig
1.1.2.
MENSTRUELE CYCLUS EN
VRUCHTBARE PERIODE
De menstruele cyclus = ovaria worden geprikkeld om een eicel tot rijping te brengen en
het endometrium wordt klaargemaakt om een mogelijk bevruchte eicel te ontvangen.
4 fasen
- Folliculaire fase = rijping eicel
o Menstruele cyclus start met groei en rijping van follikel. Naarmate die groeit, scheidt
die meer hormonen (oestrogeen) af
o Piekconcentratie aan oestrogeen
Maakt slijm van slijmprop dat de baarmoederhals ontoegankelijk maakt voor de
zaadcellen gedurende enkele dagen toegankelijk
Doet spieren rond baarmoederhals ontspannen zodat baarmoederhals zich
lichtjes opent om zaadcellen doorgang te verlenen
o Reactie op piekconcentratie hypofusie scheidt veel luteïniserend hormoon (LH) af
stimuleert vrijkomen van eicel uit follikel
o In 2 weken groeit follikel in eierstokken van tienden van een mm in diameter tot 2 cm
o Rijpe follikel puilt uit de eierstok en is goed zichtbaar met blote oog en zijn groot
genoeg om op te sporen via echo en aan te prikkel
- Ovulatie = eisprong
, o Moment waarop rijpe follikel barst en de eicel vrijkomt ± 14 dagen voor einde van
menstruele cyclus
o Kort voor eisprong plooien de eileider en fransjes aan uiteinde ervan zich rond de
eierstok waar de rijpe eicel klaarzit voor de eisprong. Als die loskomt, wordt ze
normaal binnen enkele minuten opgevangen door de franjes op de eileider
o Ritmische samentrekkingen van baarmoeder en eileiders golfbeweging van vocht
waarop de eicel de eileider verder binnendrijft
o Transport van de eicel vanuit de eierstok naar het middelste, bredere deel van de
eileider (ampulla) gebeurt in < 7u nadien blijft eicel ± 72u in ampulla en is
gedurende 24u na eisprong bevruchtbaar.
o Na 72u begint transport van eicel, bevrucht of niet, naar de baarmoeder
- Luteale fase = baarmoeder maakt zich klaar
o De resten v/d follikel ondergaan na de eisprong een verandering vormen naar geel
lichaam (corpus luteum), oiv LH
o Gele lichaam maakt progesteron (hormoon dat baarmoederslijmvlies stimuleert om
zich klaar te maken voor de innesteling van de bevruchte eicel bereikt de
baarmoeder 5-6 dagen na eisprong).
- Menstruatie
o Eicel na eisprong niet bevrucht gele lichaam raakt snel uitgeput. Rond 13 e dag na
eisprong neemt progesteronproductie sterk af stimulatie van baarmoederslijmvlies
stopt
o Baarmoederslijmvlies sterft af en wordt afgesloten = begin van de 4 e grote fase
menstruatie
o Begin van menstruatie markeert de aanvang van een nieuwe cyclus: er is geen
zwangerschap.
Duur: ± 28 dagen. Varieert van vrouw tot vrouw, soms korter en soms langer. Kan ook bij
dezelfde vrouw wijzigen in de loop van haar leven.
- Schommelingen in lengte meestal gevolg van schommelingen in duur van folliculaire
fase. Komen voor bij veel vrouwen en zijn gevolg van veel factoren (nieuwe
leefgewoonten, drukke periode op werk, aangrijpende
gebeurtenis…)
Vruchtbare periode
= kan sterk schommelen, zelf bij vrouwen met regelmatige
cyclus
- Weinig dagen waarop vrouw vruchtbaar is bij
regelmatige vrouwen in cyclus van 28 dagen: meest
vruchtbare periode tussen dag 11 en 16.
- Zonder rekening houden met dag van cyclus of moment van eisprong: grootste kans op
bevruchting wanneer men om de 2 dagen 2-3x/w seks heeft
- Rekening houden met …
o Mannelijk zaad blijft ± 2 dagen vruchtbaar
o Vrouwelijke eicel is ± 1 dag vruchtbaar
o Beste kansen tot bevruchting: om de 2 dagen seks hebben, vanaf 4 dagen voor tot 2
dagen na verwachte eisprong
, - Vrouwen die geen
voorbehoedsmiddelen gebruiken en die
1 week voor eisprong niet meer hebben
gevrijd, blijken soms totaal onverwacht
zwanger. Mogelijk omdat zaadcellen
soms lang kunnen overleven in
baarmoederhals en eileiders vocht en
voedingsstoffen afgescheiden die de
zaadcellen helpen overleven (soms tot
8 dagen na seks).
De bevruchting
- Mannelijke zaadcel + vrouwelijke eicel
- Twee geslachtscellen (23
chromosomen) zygote (46 chromosomen)
- Vruchtbare periode: dag van de ovulatie, dag 14 (-/+ 3)
- Eicel is ongeveer 12-24 uur vruchtbaar & spermacellen kunnen 3-5 dagen overleven in de
vagina
- Zygote deelt binnen de 24 uur > ontwikkeling van het embryo
- Passage tuba uterus (5 dagen) (zygote blastocyste)
Eicel is omgeven door membraan (zona pellucida) en krans van follikelcellen (corona radiata,
zorgen voor voedingsstoffen voor eicel)
- Slechts 1 zaadcel zal erin slagen om eicel binnen te dringen (survival of the fittest)
- Enkel de meeste fitte dus = goed beweeglijke zaadcel en met een normale morfologie
o De zaadcel bindt zich op de zona pellucida en geeft enzymen af (acrosoomreactie)
o Penetratie van zona pellucida
o Versmelting van de kern van de zaadcel in het cytoplasma van de eicel
- Zona pellucida zorgt ervoor dat er geen andere zaadcellen meer binnen kunnen.
Bevruchting en innesteling
- Fase 1: zaadcel ligt tegen wand van eicel en
celwanden versmelten tot 1 grote cel
- Fase 2: celkernen smelten tot 1 celkern. De
1e celkern van embryo vormt zich binnen 12-
20u na bevruchting.
- Fase 3: embryocel deelt zich en start OW van
embryo
- Fase 4: prille embryo begint toch naar
baarmoeder
- Fase 5: embryo maakt contact met
baarmoederslijmvlies waarin ze in de loop van de
volgende dagen zal worden opgenomen
Tegen dag 10 na bevruchting is innesteling afgerond
embryo en baarmoederslijmvlies scheiden tijdens toenadering,
vasthechting en opname van embryo verschillende stoffen af
die het proces tot goed einde moeten brengen (HCG =
humaan choriongonadotrofine stimuleert gele lichaam tot
verdere aanmaak en afscheiding van verhoogde hoeveelheid
oestrogeen en progesteron, die nodig zijn om ZWS in stand te
houden).
, Embryogenese
- Slechts 40% van bevruchte eicellen groeien uit tot een embryo
- Na 8 weken = foetus
- Binnenste vruchtvlies = amnionvlies
- Buitenste vruchtvlies = chorionvlies
Foetus
- Heeft 2 A en 1 V via navelstreng
- Vene O2 rijk bloed naar foetus
- Arteriën O2 arm bloed naar placenta
1.1.3. VRUCHTBAARHEID
Basisvoorwaarden voor een spontane zwangerschap
- Een normale menstruele cyclus
- Regelmatig seksuele betrekkingen zonder voorbehoedsmiddel
- Gezonde levensstijl
Beïnvloedende factoren onvruchtbaarheid
Alcohol Zeker vanaf eisprong. Overmatig gebruik heeft slecht effect op
vruchtbaarheid. Zorgt voor minder kans op ZWS en slechtere
spermakwaliteit.
Roken Zowel actief en passief roken. ↓ vruchtbaarheid en ↑ complicaties
tijdens ZWS, bevalling en postpartum.
Drugs Gaat meestal gepaard met leefomstandigheden die invloed hebben
op de ZWS.
Cafeïne Inname van grote hoeveelheden afgeraden (best max 4 tassen/d).
Kans op spontaan miskraam en laag geboortegewicht.
Overgewicht, Overgewicht: gewicht verliezen voor ZWS (↓ vruchtbaarheid)
obesitas, Obesitas: gewicht verliezen en anticonceptie tot doelgewicht (↓
ondergewicht vruchtbaarheid)
Ondergewicht: menstruatiecyclus ontregeld of uitgebleven. Gewicht
aankomen op gezonde en evenwichtige manier
V > 35j en M > Negatieve invloed op vruchtbaarheid, vooral bij vrouwen.
45j
T°-verhoging bij Sauna, strak ondergoed, langdurig zitten en laptopgebruik ↓
man kwaliteit van sperma en mannelijke vruchtbaarheid. Preventie: teveel
warmte vermijden.
Stress- Relationele, financiële problemen, intra familiaal geweld, problemen
gerelateerde huisvestiging
factoren
Werkomstandigh Informeer bij arbeidsgeneesheer voor potentiële risico’s.
eden Aandachtspunten:
- Werksituaties (schadelijke factoren), cosmetica, verf,
röntgenstralen…
