Operatieverpleegkunde
1. Het denkproces van de operatieverpleegkundige
- Stap 1: patiëntenvoorstelling: casus, diagnose, (on)geplande ingreep
- Stap 2: voorbereiding materiaal, zaal, anesthesie, patiënt zelf
- Stap 3: installatie en opvang van operatiepatiënt in operatiezaal
- Stap 4: onder anesthesie brengen (lokaal, locoregionaal, algemeen)
- Stap 5: positionering
- Stap 6: desinfecteren van operatiegebied
- Stap 7: steriel afdekken van operatiepatiënt, operatiegebied, operatielampen…
- Stap 8: start ingreep
- Stap 9: einde ingreep
- Stap 10: transfer, installatie en overdracht van operatiepatiënt naar ontwaakzaal
2. Taken van anesthesieverpleegkundige
2.1. Voorbereiden van de operatiezaal
Materiaal klaarleggen en werking ervan controleren voor intubatie. Hulpmiddel hierbij is
SCOMLADIT
- Suction: suctie klaar voor gebruik? Nieuwe aspiratieslang voorzien?
- Circuit: beademingsslangen in orde, alles vernieuwd? Bacteriefilter en capnogram
aanwezig? Zelftest van anesthesietoestel uitgevoerd?
- Oxygen: O2 uitvaltest? Extra tank O2 uit de muur?
- Monitoring: kan pt gemonitord worden? Liggen alle kabels voor gebruik klaar?
- Laryngoscope: laryngoscoop beschikbaar? Nieuw blad voorzien? Verschillende maten in
zaal beschikbaar? Lichtbron getest? Evt voorzien van videolaryngoscoop?
- Airway: ligt alle materiaal voor intubatie klaar?
o Knelband, perifeer veneuze katheter, fixatiemateriaal
o Zuurstofmasker
o Laryngoscoop + blad, evt. videolaryngoscoop
o Endotracheale tube evt. in verschillende maten
o Evt. glijmiddel
o Spuit om de cuff om te blazen
o Evt. mayocanule
o Aspiratiesonde die gebruiksklaar is en getest werd
o Evt. temperatuursonde
o Evt. Bear Hugger/warmtedeken
o Kleefpleister
o Oogzalf
- Drug: ligt medicatie om te induceren klaar? Ligt noodmedicatie klaar of opgetrokken?
- Infusion: is er een IV toegang die goed doorgankelijk is?
- Temperature/tape: evt temperatuursonde voorzien? Maatregelen genomen om
peroperatief de normothermie zoveel als mogelijk te behouden? Is tape of kleefpleister in
omgeving voor fixatie van endotracheale tube en zo nodig het dichtkleven van de ogen?
2.2. Onthaal en opvang in OK
Operatiepatiënt ophalen bij aankomst in OK
- Zichzelf voorstellen en noodzakelijke documenten overlopen
- Belangrijk om juiste vragen te stellen op juiste moment (geplande of ongeplande ingreep)
- Belangrijke vragen
o Naam en geboortedatum
o Welke arts/chirurg
o Welke kant/zijde wordt geopereerd
o Laatste inname eten en drank, gekende allergieën
o Gebitsprothese of loszittende tanden…
Pre-operatieve nuchterheid
, - Belangrijk om na te gaan bij acute operatiepatiënt taak anesthesieverpleegkunde
omdat die assisteert bij het onder algehele anesthesie brengen van operatiepatiënt
- 2u voor ingreep heldere dranken
- 6u voor ingreep lichte maaltijd
- Doel: maag is leeg ter preventie van mogelijke aspiratie door braken omdat hoest- en
slikreflex wegvallen tijdens algemene anesthesie
ERAS protocol (uitzondering op preoperatieve nuchterheid)
- Enhanced Recovery After Surgery = FAST programma’s
- Klinisch pad die wordt toegepast bij colorectale chirurgie, vaatheelkunde, thoraxchirurgie
en urologie
- Doel: snel en verbeterd herstel na chirurgie inzetten op belangrijkste factoren die
het herstel en de toestand van pt na operatie kunnen beïnvloeden
o Zo klein mogelijke insnijding door chirurg
o Optimale pijnbestrijding niet alleen pijn, maar ook de nadelige effecten van
pijnbestrijding minimaliseren
o Zo kort mogelijke periode van bedrust verlies spierkracht beperken
o Zo kort mogelijke periode van voedselonthouding gewichtsverlies tegengaan
- Focus op volgende zaken
o Preoperatieve consultatie
o Pre- en postoperatieve voedingsinname
o Tegengaan van peroperatief vasten en de inname van suikerrijke heldere dranken tot
2u voor ingreep (vb appelsap)
o Standaard pijnstillen en anesthesie (PCEA, geen opioïden)
o Vroegtijdige mobilisatie
- Voordelen: minder postoperatieve complicaties, verkorte hospitalisatieduur, verbeterde
cardiopulmonaire functie, sneller herstel van darmtransit en vroegtijdig hervatten van
ADL.
RSII = Rapis Sequence Induction and Intubation crushinductie om aspiratie te
voorkomen
- Doel: de tijd tussen het wegvallen van de ademhalingsreflex en het plaatsen van een
endotracheale tube zo klein mogelijk te houden
- Stappen
o Preoxygeneren met 100% O2 via zuurstofmasker voor 3 minuten
o Toediening snelwerkende IV med: sterk opioïd, narcoticum, curare
o Cricoïddruk (Sellick-manoevre) slokdarm zacht dichtdrukken zodat risico op
terugvloei van maaginhoud met aspiratie beperkt blijft + stembanden worden beter
zichtbaar waardoor intubatie makkelijker is (kan ook door omloopvpk)
o Niet balloneren voordat endotracheale tube geplaatst wordt en cuff opgeblazen is
anders lucht blazen in luchtwegen en maag kans op optreden van regurgitatie en
aspiratie
2.3. Installatie in de operatiezaal
- OK-zaal startklaar + noodzakelijke info van pt pt naar OK brengen en aan de monitor
leggen (ECG, O2-saturatie en bloeddruk)
- Pt onder algemene anesthesie gebracht helpen positioneren van pt
- Tijdens ingreep medeverantwoordelijk voor continue monitoring en observatie van pt
tijdens ingreep
- Na ingreep helpen uitleiden van anesthesie
- Pt naar ontwaakzaal brengen overdracht aan vpk ontwaakzaal + pt correct installeren
3. Taken van de omloopverpleegkundige
, 3.1. Hulp aan de anesthesist en anesthesistverpleegkundige
3.1.1. Voorbereiden van de operatiezaal
Omloopvpk staat nooit steriel draagt omlooppak om besmetting van en naar pt te
voorkomen
- Verzamelen van correcte materiaal (correcte operatieblad, hulpstukken positionering,
hulpmiddelen om te steunen, noodzakelijke apparatuur)
- Controle benodigdheden in de zaal (ontsmettingsborstels, dekens, beschermhoezen…)
- Samen met anesthesieverpleegkundige installeren, voorbereiden, informeren en
positioneren van patiënt
- Correct aanbrengen diathermieplaat, instellen diathermietoestel, bedienen andere
apparatuur
- Operatiestreek voorbereiden evt ontharen, ontvetten, desinfecteren
- Chirurgische administratie in ziekenhuisinformatiesysteem
3.1.2. Positionering van operatiepatiënt: specifieke houdingen
1) Gynaecologische houding = steensnedeligging
Toegepast bij gynaecologische en urologische operaties
Specifieke aandachtspunten betreffende de houding (rugligging en benen gespreid in
beensteun)
- Beide benen tegelijk in en uit de beensteunen leggen
o Benen in beensteun leggen meer bloed in centrale circulatie waardoor er een
verhoogde veneuze retour en cardiac output is
o Benen uit positie brengen redistributie van bloed wat kan resulteren in hypotensie
o Langzaam en tegelijk in en uit positie brengen zodat circulatie de gelegenheid
krijgt zich geleidelijk aan te passen aan de verplaatsing van bloedvolume +
voorkomen van heupluxatie en overrekking van spieren
- Spreid benen niet te ver en forceer niet anatomische mogelijkheid is individueel
o Bij weerstand de beensteunen aanpassen en niet de stand van de benen
- Pt moet met stuit op rand van operatietafel liggen sacrum goed ondersteunen (hoge
druk)
- Let op n. peroneus bij positioneren van benen laterale zijde knie mag niet tegen het
beensteun rusten evt bescherming ertussen plaatsen
- Benen moeten volledig rusten in beensteunen + gehele lengte van beensteunen
gebruiken gewicht over hele kuit worden verdeeld
- Fixeer benen in beensteun met gesp of beenband
- Hoek van heupen en OL mag niet meer zijn dan 90° te hoge abdominale druk en druk
op diafragma vermijden respiratoire functie optimaal behouden
- Terugleggen van benen melden aan anesthesist rekening kunnen houden met
bloeddrukveranderingen
- Armen op armsteunen of indien chirurgisch noodzakelijk langs lichaam positioneren
langs het lichaam aandacht voor schade aan vingers
- Duur positionering zo kort mogelijk
2) Trendelenburgpositie
Operatietafel wordt gekanteld met hoofdeinde naar beneden en voeteinde omhoog.
Wordt gebruikt bij: abdominale laparoscopische chirurgie in onderbuik en door
anesthesie bij hemodynamisch instabiele patiënten.
Specifieke aandachtspunten:
- Schoudersteunen plaatsen bij uitgesproken trendelenburghouding en wanneer onderlaag
niet vastligt of glad is grote kans op wegglijden vermijden + nagaan als trendelenburg
noodzakelijk is omdat schoudersteunen letsels kunnen toebrengen.
- Pt langzaam uit positie brengen zodat lichaam kans krijgt om zich aan te passen aan de
fysiologische veranderingen zoals arteriële drukstijging in hersenen, veneuze drukstijging
tgv antizwaartekrachtflow en gehinderde gasuitwisseling thv longen door druk op
abdominale organen en weefsels op beweging van diafragma
1. Het denkproces van de operatieverpleegkundige
- Stap 1: patiëntenvoorstelling: casus, diagnose, (on)geplande ingreep
- Stap 2: voorbereiding materiaal, zaal, anesthesie, patiënt zelf
- Stap 3: installatie en opvang van operatiepatiënt in operatiezaal
- Stap 4: onder anesthesie brengen (lokaal, locoregionaal, algemeen)
- Stap 5: positionering
- Stap 6: desinfecteren van operatiegebied
- Stap 7: steriel afdekken van operatiepatiënt, operatiegebied, operatielampen…
- Stap 8: start ingreep
- Stap 9: einde ingreep
- Stap 10: transfer, installatie en overdracht van operatiepatiënt naar ontwaakzaal
2. Taken van anesthesieverpleegkundige
2.1. Voorbereiden van de operatiezaal
Materiaal klaarleggen en werking ervan controleren voor intubatie. Hulpmiddel hierbij is
SCOMLADIT
- Suction: suctie klaar voor gebruik? Nieuwe aspiratieslang voorzien?
- Circuit: beademingsslangen in orde, alles vernieuwd? Bacteriefilter en capnogram
aanwezig? Zelftest van anesthesietoestel uitgevoerd?
- Oxygen: O2 uitvaltest? Extra tank O2 uit de muur?
- Monitoring: kan pt gemonitord worden? Liggen alle kabels voor gebruik klaar?
- Laryngoscope: laryngoscoop beschikbaar? Nieuw blad voorzien? Verschillende maten in
zaal beschikbaar? Lichtbron getest? Evt voorzien van videolaryngoscoop?
- Airway: ligt alle materiaal voor intubatie klaar?
o Knelband, perifeer veneuze katheter, fixatiemateriaal
o Zuurstofmasker
o Laryngoscoop + blad, evt. videolaryngoscoop
o Endotracheale tube evt. in verschillende maten
o Evt. glijmiddel
o Spuit om de cuff om te blazen
o Evt. mayocanule
o Aspiratiesonde die gebruiksklaar is en getest werd
o Evt. temperatuursonde
o Evt. Bear Hugger/warmtedeken
o Kleefpleister
o Oogzalf
- Drug: ligt medicatie om te induceren klaar? Ligt noodmedicatie klaar of opgetrokken?
- Infusion: is er een IV toegang die goed doorgankelijk is?
- Temperature/tape: evt temperatuursonde voorzien? Maatregelen genomen om
peroperatief de normothermie zoveel als mogelijk te behouden? Is tape of kleefpleister in
omgeving voor fixatie van endotracheale tube en zo nodig het dichtkleven van de ogen?
2.2. Onthaal en opvang in OK
Operatiepatiënt ophalen bij aankomst in OK
- Zichzelf voorstellen en noodzakelijke documenten overlopen
- Belangrijk om juiste vragen te stellen op juiste moment (geplande of ongeplande ingreep)
- Belangrijke vragen
o Naam en geboortedatum
o Welke arts/chirurg
o Welke kant/zijde wordt geopereerd
o Laatste inname eten en drank, gekende allergieën
o Gebitsprothese of loszittende tanden…
Pre-operatieve nuchterheid
, - Belangrijk om na te gaan bij acute operatiepatiënt taak anesthesieverpleegkunde
omdat die assisteert bij het onder algehele anesthesie brengen van operatiepatiënt
- 2u voor ingreep heldere dranken
- 6u voor ingreep lichte maaltijd
- Doel: maag is leeg ter preventie van mogelijke aspiratie door braken omdat hoest- en
slikreflex wegvallen tijdens algemene anesthesie
ERAS protocol (uitzondering op preoperatieve nuchterheid)
- Enhanced Recovery After Surgery = FAST programma’s
- Klinisch pad die wordt toegepast bij colorectale chirurgie, vaatheelkunde, thoraxchirurgie
en urologie
- Doel: snel en verbeterd herstel na chirurgie inzetten op belangrijkste factoren die
het herstel en de toestand van pt na operatie kunnen beïnvloeden
o Zo klein mogelijke insnijding door chirurg
o Optimale pijnbestrijding niet alleen pijn, maar ook de nadelige effecten van
pijnbestrijding minimaliseren
o Zo kort mogelijke periode van bedrust verlies spierkracht beperken
o Zo kort mogelijke periode van voedselonthouding gewichtsverlies tegengaan
- Focus op volgende zaken
o Preoperatieve consultatie
o Pre- en postoperatieve voedingsinname
o Tegengaan van peroperatief vasten en de inname van suikerrijke heldere dranken tot
2u voor ingreep (vb appelsap)
o Standaard pijnstillen en anesthesie (PCEA, geen opioïden)
o Vroegtijdige mobilisatie
- Voordelen: minder postoperatieve complicaties, verkorte hospitalisatieduur, verbeterde
cardiopulmonaire functie, sneller herstel van darmtransit en vroegtijdig hervatten van
ADL.
RSII = Rapis Sequence Induction and Intubation crushinductie om aspiratie te
voorkomen
- Doel: de tijd tussen het wegvallen van de ademhalingsreflex en het plaatsen van een
endotracheale tube zo klein mogelijk te houden
- Stappen
o Preoxygeneren met 100% O2 via zuurstofmasker voor 3 minuten
o Toediening snelwerkende IV med: sterk opioïd, narcoticum, curare
o Cricoïddruk (Sellick-manoevre) slokdarm zacht dichtdrukken zodat risico op
terugvloei van maaginhoud met aspiratie beperkt blijft + stembanden worden beter
zichtbaar waardoor intubatie makkelijker is (kan ook door omloopvpk)
o Niet balloneren voordat endotracheale tube geplaatst wordt en cuff opgeblazen is
anders lucht blazen in luchtwegen en maag kans op optreden van regurgitatie en
aspiratie
2.3. Installatie in de operatiezaal
- OK-zaal startklaar + noodzakelijke info van pt pt naar OK brengen en aan de monitor
leggen (ECG, O2-saturatie en bloeddruk)
- Pt onder algemene anesthesie gebracht helpen positioneren van pt
- Tijdens ingreep medeverantwoordelijk voor continue monitoring en observatie van pt
tijdens ingreep
- Na ingreep helpen uitleiden van anesthesie
- Pt naar ontwaakzaal brengen overdracht aan vpk ontwaakzaal + pt correct installeren
3. Taken van de omloopverpleegkundige
, 3.1. Hulp aan de anesthesist en anesthesistverpleegkundige
3.1.1. Voorbereiden van de operatiezaal
Omloopvpk staat nooit steriel draagt omlooppak om besmetting van en naar pt te
voorkomen
- Verzamelen van correcte materiaal (correcte operatieblad, hulpstukken positionering,
hulpmiddelen om te steunen, noodzakelijke apparatuur)
- Controle benodigdheden in de zaal (ontsmettingsborstels, dekens, beschermhoezen…)
- Samen met anesthesieverpleegkundige installeren, voorbereiden, informeren en
positioneren van patiënt
- Correct aanbrengen diathermieplaat, instellen diathermietoestel, bedienen andere
apparatuur
- Operatiestreek voorbereiden evt ontharen, ontvetten, desinfecteren
- Chirurgische administratie in ziekenhuisinformatiesysteem
3.1.2. Positionering van operatiepatiënt: specifieke houdingen
1) Gynaecologische houding = steensnedeligging
Toegepast bij gynaecologische en urologische operaties
Specifieke aandachtspunten betreffende de houding (rugligging en benen gespreid in
beensteun)
- Beide benen tegelijk in en uit de beensteunen leggen
o Benen in beensteun leggen meer bloed in centrale circulatie waardoor er een
verhoogde veneuze retour en cardiac output is
o Benen uit positie brengen redistributie van bloed wat kan resulteren in hypotensie
o Langzaam en tegelijk in en uit positie brengen zodat circulatie de gelegenheid
krijgt zich geleidelijk aan te passen aan de verplaatsing van bloedvolume +
voorkomen van heupluxatie en overrekking van spieren
- Spreid benen niet te ver en forceer niet anatomische mogelijkheid is individueel
o Bij weerstand de beensteunen aanpassen en niet de stand van de benen
- Pt moet met stuit op rand van operatietafel liggen sacrum goed ondersteunen (hoge
druk)
- Let op n. peroneus bij positioneren van benen laterale zijde knie mag niet tegen het
beensteun rusten evt bescherming ertussen plaatsen
- Benen moeten volledig rusten in beensteunen + gehele lengte van beensteunen
gebruiken gewicht over hele kuit worden verdeeld
- Fixeer benen in beensteun met gesp of beenband
- Hoek van heupen en OL mag niet meer zijn dan 90° te hoge abdominale druk en druk
op diafragma vermijden respiratoire functie optimaal behouden
- Terugleggen van benen melden aan anesthesist rekening kunnen houden met
bloeddrukveranderingen
- Armen op armsteunen of indien chirurgisch noodzakelijk langs lichaam positioneren
langs het lichaam aandacht voor schade aan vingers
- Duur positionering zo kort mogelijk
2) Trendelenburgpositie
Operatietafel wordt gekanteld met hoofdeinde naar beneden en voeteinde omhoog.
Wordt gebruikt bij: abdominale laparoscopische chirurgie in onderbuik en door
anesthesie bij hemodynamisch instabiele patiënten.
Specifieke aandachtspunten:
- Schoudersteunen plaatsen bij uitgesproken trendelenburghouding en wanneer onderlaag
niet vastligt of glad is grote kans op wegglijden vermijden + nagaan als trendelenburg
noodzakelijk is omdat schoudersteunen letsels kunnen toebrengen.
- Pt langzaam uit positie brengen zodat lichaam kans krijgt om zich aan te passen aan de
fysiologische veranderingen zoals arteriële drukstijging in hersenen, veneuze drukstijging
tgv antizwaartekrachtflow en gehinderde gasuitwisseling thv longen door druk op
abdominale organen en weefsels op beweging van diafragma
