Proefdierkunde
6/12/2023
Een proefdier is ieder levend gewerveld dier, dat wordt gebruikt of voorbestemd is voor proefdoeleinden.
(inclusief alle vrij levende en of zich voortplantende larvale vormen vb. kikkervis)
Speciaal gekweekt, alle dieren van straat zijn geen proefdieren, mensapen ook verboden. Niet menselijke
primaten enkel toegelaten binnen bepaalde toepassingsgebieden. Uitzonderingen ku aangevraagd worden
Vele dieren enkel gekweekt en opgeofferd, wegens overschot
Een dierproef is het gebruik van een proefdier voor experimenten, bepaalde wetenschappelijke doeleinde
waarbij het dier ongerief kan ondervinden. Elk handeling die men doet in een labo om te komen tot een genetisch
gemanipuleerd dier. Als men ziet dat na die genetische wijziging, het dier een bepaald fenotype ontwikkelt dat
pijnlijk is of leidt tot ongemak, de behoud van het kweken van deze dieren met een pijnlijk fenotype is een
dierproef.
EXA wat is en dierproef? 3 puntjes geven
Octopus is ongewerveld, maar kan pijn ervaren en wordt dus uitzonderlijk gezien als proefdier
DIERPROEVEN ENKEL ALS ER GEEN ALTERNATIEVEN ZIJN
WAT IS ONGERIEF?
- Minimale pijndrempel = prikken van een naald
- Meer dan pijn alleen
- Ook stress, alleen zijn, angst, ziekte, speciale voeding
- Schaal 1-4:
o P1: beperkt lijden bv. Geneesmiddel injecteren
o P2: matig bv. Dier ziek maken, infectie veroorzaken of virus toedienen
o P3: ernstig bv. Beroerte veroorzaken, myocard infarct veroorzaken, half verlammen
o terminaal (dierproef volledig onder verdoving, dier in slaap doen voor de proef en proef
uitvoeren als dier in slaap is en het dier zal het experiment niet bewust meemaken. Het dier
wordt opgeofferd in zijn slaap, niet voor het ontwaken)
- onderzoekers verplicht zo weinig mogelijk leed en ongerief te beperken
WAAROM DIERPROEVEN?
- Fundamenteel en toegepast wetenschappelijk onderzoek
o Stel nieuw virus ontdekt en weet niet wat het doet, kan aan proefdier toedienen en zien wat
geïnfecteerd wordt, welke ziekte ontstaat, hoe gaat virus binnen in cellen van dieren à
FUNDAMENTEEL
o Stel vaccin gemaakt tegen virus en willen testen of het werkt à TOEGEPAST er is een directe
wetenschappelijke toepassing
o Voor beiden proefdieren nodig
- Reglementair en routineproductie
o Veel geneesmiddelen worden gemaakt, nieuwe geneesmiddelen moeten eerst getest worden
in routinematige tests en daarvoor veel proefdieren nodig
- Onderwijs
1
, o Stel een arts wil een nieuwe techniek uitproberen of andere opleiden, dan worden proefdieren
gebruikt
PROEFDIEREN IN FARMA- INDUSTRIE
Proefdieren worden gebruikt om de veiligheid van nieuwe geneesmiddelen te testen
ALGEMENE TOXICOLOGIE
- Een enkele dosis van geneesmiddel geven (single dose)
o Proberen maximale tolereerbare dosis te bepalen (MTD)
o 2 manieren van toediening uitproberen
§ Verschil in toxiciteit kan bv zijn het via mond toedienen of injecteren
o Minstens twee verschillende proefdieren, meestal kiezen voor een knaagdier en een niet-
knaagdier
- Aan zelfde dier meerdere keren na elkaar hetzelfde geneesmiddeln: Repeated dose
o Subchronisch: dagen, tot 3 maanden
o Chronisch: 6-12 maanden
- Opvolging
o Mortaliteit?
o (sub)chronische toxiciteit: meerdere keren na elkaar geneesmiddel toedienen, kijken of het
geneesmiddel in het lichaam van dier zich gaat opstapelen en pas na verloop van tijd toxisch
worden
o Klinisch observeren: bv dier wil niet eten of drinken
o Lichaamsgewicht (!) volgen: vanaf dat het gewicht zakt met 10% wordt het gezien als een slecht
geneesmiddel = toxisch effect!
SAFETY PHARMACOLOGY
Testen op verschillende orgaansystemen
Zien of er effecten zijn op orgaanstelsels: Centraal zenuwstelsel, cardiovasculair systeem, ademhaling – en
spijsverteringsstelsel
- Centraal zenuwstelsel
o Testen van sensorische functies en reflexen
§ Reflexen zijn heel nauw gelinkt aan een goedwerkend CZ
§ Visual placing reflex: dieren hebben als reflex het oppervlak te grijpen als het erboven
hangt
§ Eyeblink reflex: zachtjes oog aanraken en oogleden moeten knipperen als dit niet
gebeurd dan is er iets mis
§ Pinch reflex: vooral gebruikt om te zien of een dier al dan niet in slaap is. Zal in de
pootjes knijpen en het dier moet normaal gezien de poot terugtrekken
§ Hindlimp extension reflex: als je een muis via de staart omhoog houdt dan zou
normaal gesproken het dier de achterpoten uit elkaar strekken, als het dier gewoon
de poten op het lichaam houdt dan is er ook iets mis met CZ
o Testen van spierkacht
§ Bepaald door spiermassa, maar spiermassa ook aangestuurd door zenuwen. Als iets
mis met CZ dan kan ook geen spierkracht ontwikkelen
2
, § Meting grijpkracht: rat vastgehouden aan de staart en met voorpoten laat het dier
een rooster vasthouden dat verbonden is aan meettoestel en vervolgens zachtjes aan
staart trekken waardoor dier zich steviger moet vasthouden aan roosterje
§ Wire suspension test: dier met voorpoten aan draad laat hangen. Zien hoe lang het
dier zich aan die draad kan vasthouden, houdt het dier aan de staart vast, niet de
bedoeling dat het dier valt en zich bezeert
o Testen van motorcoördinatie, evenwicht, behendigheid, ataxie (= ongecontroleerde
bewegingen van de ledematen, spieren die niet meer gecoördineerd bewegen)
§ (accelerating) rotarod: centrale as waarop dieren zetten en die centrale as draait rond.
De dieren moet erop kunnen blijven zitten. Door tussenschijven erop te zetten kan je
meer dieren tegelijk testen en op de staaf laten lopen. As draait rond en volgen op of
dieren erop kunnen blijven zitten en er niet afvallen. Bij bepaalde rotarods laat men
die staaf niet alleen ronddraaien, maar laat de staaf ook sneller en sneller ronddraaien
(= accelerating)
§ Stationary beam test: dier laten lopen over een lange staaf. Beam die niet ronddraait.
Dier langs ene kant op staaf brengen en aan andere kant bevindt zich een donker
holletjes waar het dier zich in kan verstoppen. Dieren hebben instinctief de neiging
om zich te verstoppen in een donker holletje. Je kan meten hoe lang het duurt om
over die staaf te wandelen tot het holletje. Ook wordt er geregistreerd hoe vaak het
van die staaf valt
§ Treadmill: loopband, dieren opzetten en de dieren gaan moeten lopen. Op einde van
loopband zit een roostertje dat onder stroom staat. Als het dier niet wil lopen komt
het automatisch op het roostertje en voelt het een licht shock dat het dier zal
aanzetten om toch te lopen bij protest. De loopband kan ook sneller gezet worden
§ Stap analyse: men gaat het dier laten lopen over een strook van papier, daarvoor gaat
men de voetzolen van het dier insmeren met inkt of een kleurstof, zodanig dat het
voetstapjes zet op het strookje papier en op het einde van het papier zit een goal box
= donker holletje waar het dier wederom instinctief naar toe zal lopen om zich te
verstoppen
§ Catwalk: uitgebreidere versie van een stap analyse. Soort buis, tunnel, met op bodem
van tunnel een glasplaat. Waarop het dier moet lopen. Door op die glasplaat te lopen
en de pootafdrukken kunnen geregistreerd worden. Glasplaat is verbonden met
computer. Nadien kunnen heel veel parameters eruit afgeleid worden, de hoek van
de poten wordt berekend, spreiding van tenen, afstand voor en achterpoot berekend.
Krijgt zeer grondige analyse van het stappatroon van het dier
o Testen van cognitieve functies (denkproces, geheugen)
§ Testen = leerprocessen gebaseerd op:
• Positieve versterking: handeling aanleren door aan het dier een beloning te
geven
• Negatieve versterking: als het dier niet doet wat je vraagt wordt het dier
gestraft door bv elektrische puls te geven
§ Skinner box = klassieke test, men plaatst het dier in een kooi en in die box bevindt zich
een luidspreker en lampjes om ook een lichtsignaal geven. Je leert aan het dier als het
een geluid of lichtsignaal hoort, dan leer je het dier om aan de hendel te duwen en
het dier krijgt voedsel à positieve versterking
§ Negatieve: sommige skinner boxen zijn voorzien van een rooster onderaan dat
elektrisch shocks kan geven en daarom doet het dier wat je wilt
§ Als je dan het geneesmiddel geeft en merkt afwijkingen dan weet je dat er iets mis is
met het geheugen
3
6/12/2023
Een proefdier is ieder levend gewerveld dier, dat wordt gebruikt of voorbestemd is voor proefdoeleinden.
(inclusief alle vrij levende en of zich voortplantende larvale vormen vb. kikkervis)
Speciaal gekweekt, alle dieren van straat zijn geen proefdieren, mensapen ook verboden. Niet menselijke
primaten enkel toegelaten binnen bepaalde toepassingsgebieden. Uitzonderingen ku aangevraagd worden
Vele dieren enkel gekweekt en opgeofferd, wegens overschot
Een dierproef is het gebruik van een proefdier voor experimenten, bepaalde wetenschappelijke doeleinde
waarbij het dier ongerief kan ondervinden. Elk handeling die men doet in een labo om te komen tot een genetisch
gemanipuleerd dier. Als men ziet dat na die genetische wijziging, het dier een bepaald fenotype ontwikkelt dat
pijnlijk is of leidt tot ongemak, de behoud van het kweken van deze dieren met een pijnlijk fenotype is een
dierproef.
EXA wat is en dierproef? 3 puntjes geven
Octopus is ongewerveld, maar kan pijn ervaren en wordt dus uitzonderlijk gezien als proefdier
DIERPROEVEN ENKEL ALS ER GEEN ALTERNATIEVEN ZIJN
WAT IS ONGERIEF?
- Minimale pijndrempel = prikken van een naald
- Meer dan pijn alleen
- Ook stress, alleen zijn, angst, ziekte, speciale voeding
- Schaal 1-4:
o P1: beperkt lijden bv. Geneesmiddel injecteren
o P2: matig bv. Dier ziek maken, infectie veroorzaken of virus toedienen
o P3: ernstig bv. Beroerte veroorzaken, myocard infarct veroorzaken, half verlammen
o terminaal (dierproef volledig onder verdoving, dier in slaap doen voor de proef en proef
uitvoeren als dier in slaap is en het dier zal het experiment niet bewust meemaken. Het dier
wordt opgeofferd in zijn slaap, niet voor het ontwaken)
- onderzoekers verplicht zo weinig mogelijk leed en ongerief te beperken
WAAROM DIERPROEVEN?
- Fundamenteel en toegepast wetenschappelijk onderzoek
o Stel nieuw virus ontdekt en weet niet wat het doet, kan aan proefdier toedienen en zien wat
geïnfecteerd wordt, welke ziekte ontstaat, hoe gaat virus binnen in cellen van dieren à
FUNDAMENTEEL
o Stel vaccin gemaakt tegen virus en willen testen of het werkt à TOEGEPAST er is een directe
wetenschappelijke toepassing
o Voor beiden proefdieren nodig
- Reglementair en routineproductie
o Veel geneesmiddelen worden gemaakt, nieuwe geneesmiddelen moeten eerst getest worden
in routinematige tests en daarvoor veel proefdieren nodig
- Onderwijs
1
, o Stel een arts wil een nieuwe techniek uitproberen of andere opleiden, dan worden proefdieren
gebruikt
PROEFDIEREN IN FARMA- INDUSTRIE
Proefdieren worden gebruikt om de veiligheid van nieuwe geneesmiddelen te testen
ALGEMENE TOXICOLOGIE
- Een enkele dosis van geneesmiddel geven (single dose)
o Proberen maximale tolereerbare dosis te bepalen (MTD)
o 2 manieren van toediening uitproberen
§ Verschil in toxiciteit kan bv zijn het via mond toedienen of injecteren
o Minstens twee verschillende proefdieren, meestal kiezen voor een knaagdier en een niet-
knaagdier
- Aan zelfde dier meerdere keren na elkaar hetzelfde geneesmiddeln: Repeated dose
o Subchronisch: dagen, tot 3 maanden
o Chronisch: 6-12 maanden
- Opvolging
o Mortaliteit?
o (sub)chronische toxiciteit: meerdere keren na elkaar geneesmiddel toedienen, kijken of het
geneesmiddel in het lichaam van dier zich gaat opstapelen en pas na verloop van tijd toxisch
worden
o Klinisch observeren: bv dier wil niet eten of drinken
o Lichaamsgewicht (!) volgen: vanaf dat het gewicht zakt met 10% wordt het gezien als een slecht
geneesmiddel = toxisch effect!
SAFETY PHARMACOLOGY
Testen op verschillende orgaansystemen
Zien of er effecten zijn op orgaanstelsels: Centraal zenuwstelsel, cardiovasculair systeem, ademhaling – en
spijsverteringsstelsel
- Centraal zenuwstelsel
o Testen van sensorische functies en reflexen
§ Reflexen zijn heel nauw gelinkt aan een goedwerkend CZ
§ Visual placing reflex: dieren hebben als reflex het oppervlak te grijpen als het erboven
hangt
§ Eyeblink reflex: zachtjes oog aanraken en oogleden moeten knipperen als dit niet
gebeurd dan is er iets mis
§ Pinch reflex: vooral gebruikt om te zien of een dier al dan niet in slaap is. Zal in de
pootjes knijpen en het dier moet normaal gezien de poot terugtrekken
§ Hindlimp extension reflex: als je een muis via de staart omhoog houdt dan zou
normaal gesproken het dier de achterpoten uit elkaar strekken, als het dier gewoon
de poten op het lichaam houdt dan is er ook iets mis met CZ
o Testen van spierkacht
§ Bepaald door spiermassa, maar spiermassa ook aangestuurd door zenuwen. Als iets
mis met CZ dan kan ook geen spierkracht ontwikkelen
2
, § Meting grijpkracht: rat vastgehouden aan de staart en met voorpoten laat het dier
een rooster vasthouden dat verbonden is aan meettoestel en vervolgens zachtjes aan
staart trekken waardoor dier zich steviger moet vasthouden aan roosterje
§ Wire suspension test: dier met voorpoten aan draad laat hangen. Zien hoe lang het
dier zich aan die draad kan vasthouden, houdt het dier aan de staart vast, niet de
bedoeling dat het dier valt en zich bezeert
o Testen van motorcoördinatie, evenwicht, behendigheid, ataxie (= ongecontroleerde
bewegingen van de ledematen, spieren die niet meer gecoördineerd bewegen)
§ (accelerating) rotarod: centrale as waarop dieren zetten en die centrale as draait rond.
De dieren moet erop kunnen blijven zitten. Door tussenschijven erop te zetten kan je
meer dieren tegelijk testen en op de staaf laten lopen. As draait rond en volgen op of
dieren erop kunnen blijven zitten en er niet afvallen. Bij bepaalde rotarods laat men
die staaf niet alleen ronddraaien, maar laat de staaf ook sneller en sneller ronddraaien
(= accelerating)
§ Stationary beam test: dier laten lopen over een lange staaf. Beam die niet ronddraait.
Dier langs ene kant op staaf brengen en aan andere kant bevindt zich een donker
holletjes waar het dier zich in kan verstoppen. Dieren hebben instinctief de neiging
om zich te verstoppen in een donker holletje. Je kan meten hoe lang het duurt om
over die staaf te wandelen tot het holletje. Ook wordt er geregistreerd hoe vaak het
van die staaf valt
§ Treadmill: loopband, dieren opzetten en de dieren gaan moeten lopen. Op einde van
loopband zit een roostertje dat onder stroom staat. Als het dier niet wil lopen komt
het automatisch op het roostertje en voelt het een licht shock dat het dier zal
aanzetten om toch te lopen bij protest. De loopband kan ook sneller gezet worden
§ Stap analyse: men gaat het dier laten lopen over een strook van papier, daarvoor gaat
men de voetzolen van het dier insmeren met inkt of een kleurstof, zodanig dat het
voetstapjes zet op het strookje papier en op het einde van het papier zit een goal box
= donker holletje waar het dier wederom instinctief naar toe zal lopen om zich te
verstoppen
§ Catwalk: uitgebreidere versie van een stap analyse. Soort buis, tunnel, met op bodem
van tunnel een glasplaat. Waarop het dier moet lopen. Door op die glasplaat te lopen
en de pootafdrukken kunnen geregistreerd worden. Glasplaat is verbonden met
computer. Nadien kunnen heel veel parameters eruit afgeleid worden, de hoek van
de poten wordt berekend, spreiding van tenen, afstand voor en achterpoot berekend.
Krijgt zeer grondige analyse van het stappatroon van het dier
o Testen van cognitieve functies (denkproces, geheugen)
§ Testen = leerprocessen gebaseerd op:
• Positieve versterking: handeling aanleren door aan het dier een beloning te
geven
• Negatieve versterking: als het dier niet doet wat je vraagt wordt het dier
gestraft door bv elektrische puls te geven
§ Skinner box = klassieke test, men plaatst het dier in een kooi en in die box bevindt zich
een luidspreker en lampjes om ook een lichtsignaal geven. Je leert aan het dier als het
een geluid of lichtsignaal hoort, dan leer je het dier om aan de hendel te duwen en
het dier krijgt voedsel à positieve versterking
§ Negatieve: sommige skinner boxen zijn voorzien van een rooster onderaan dat
elektrisch shocks kan geven en daarom doet het dier wat je wilt
§ Als je dan het geneesmiddel geeft en merkt afwijkingen dan weet je dat er iets mis is
met het geheugen
3
