Mens en maatschappij: begrippenlijst
Agency Agency is het vermogen om iets te veranderen of ergens invloed op uit te oefenen. Het
betekent dat je als persoon, ding of plek iets in beweging kunt zetten. Agency
ontstaat nooit uit het niets. Het is altijd het gevolg van een samenwerking of interactie
tussen mensen en andere elementen zoals objecten, ruimtes of levende wezens. Het is
iets dat ontstaat in de relatie tussen dingen.
“De grigri amuletten hebben de agency om de metselaars te beschermen van
accidenten.”
Alledaags Alledaags betekent iets wat gewoon, vertrouwd of typisch is voor het dagelijks leven.
Het gaat om het routineuze dat ze na verloop van tijd zo vanzelfsprekend wordt voor
de insiders van een cultuur dat we er vaak niet meer bij stilstaan en er zelfs blind voor
worden.
“Een conflict of bijzondere gebeurtenis kan er toch voor zorgen dat die alledaagse
betekenissen en manieren van handelen voelbaar, versterkt of aangevochten worden.”
ANT ANT is een onderzoeksmethode van onder meer socioloog Latour die stelt dat kennis
(Actor Network Theory) ontstaat in een netwerk tussen mensen, maar ook door contacten en omgang met
dingen en plaatsen.
“Volgens Actor Network Theory is technologie zoals een smartphone niet neutraal,
maar een actor die mee vormgeeft aan hoe mensen communiceren.”
Antropologen Antropologen zijn wetenschappers die mensen en samenlevingen bestuderen. Ze
proberen te begrijpen hoe mensen leven, denken, voelen, werken, geloven en met
elkaar omgaan – vaak over verschillende tijden en culturen heen. Antropologen kijken
niet alleen naar grote historische gebeurtenissen of opvallende tradities, maar juist ook
naar het alledaagse leven: hoe mensen koken, hoe ze omgaan met familie, hoe ze
rituelen uitvoeren, wat ze belangrijk vinden. Ze doen dit vaak via veldwerk: dat
betekent dat ze een tijd lang in een gemeenschap wonen en meedoen in het dagelijks
leven van de mensen die ze bestuderen, om hen echt van binnenuit te begrijpen.
Soms gaat het over verre, onbekende culturen, maar antropologen werken ook in
steden, bedrijven, ziekenhuizen of online gemeenschappen.
“Antropologen tonen aan dat wat ergens normaal is, ergens anders vreemd kan lijken
– en dat cultuur alles te maken heeft met perspectief.”
Architectuur Architectuur is de kunst en wetenschap van het ontwerpen en bouwen van
gebouwen, bruggen, pleinen en andere ruimtes waarin mensen leven, werken en zich
bewegen. Maar architectuur gaat niet alleen over hoe iets eruitziet – het gaat ook over
hoe een ruimte werkt, wat die ruimte doet met mensen, en hoe die past in de
omgeving.
“De architectuur van de stad weerspiegelt haar geschiedenis, met oude gebouwen
naast strakke nieuwbouw.”
Authentiek Authentiek is iets dat ‘oprecht’ of ‘natuurlijk’ lijkt te zijn.
“De inwoners moeten een rol spelen volgens het traditionele authentieke leven.”
Backstage & frontstage Deze theorie van Goffman is geïnspireerd van de theaterwereld.
In de backstage handelen mensen zonder de aanwezigheid van een publiek waarvan
ze zichzelf bewust moeten zijn.
In de frontstage kunnen ze minder zichzelf zijn, omdat ze bepaalde sociale rollen
moeten opnemen.
“Sociale media zijn typisch frontstage: mensen laten er vaak alleen de mooie,
succesvolle kanten van zichzelf zien.”
, Betekenisgeving Betekenisgeving is het proces waarbij mensen inhoud toekennen aan dingen,
gebeurtenissen, ervaringen of woorden. Het gaat erom hoe wij iets interpreteren en
begrijpen. Dit hangt af van de sociale en culturele context waarin we ons bevinden en
waarin we zijn opgegroeid.
“Er is een verschil in betekenisgeving tussen de massamadia en de ‘downtown’
bewoners.”
Casestudy Een synoniem voor casestudy is gevalstudie. In kwalitatief onderzoek wordt er vaak
een casus uitgekozen: een bepaalde groep, ervaring, praktijk, concept,… om een groter
fenomeen of proces te begrijpen.
“De antropoloog gebruikte een casestudy van een klein dorp om bredere culturele
patronen te begrijpen.”
Commodificatie Een synoniem voor commodificatie is vermarkting. Het betekent dat iets wat eigenlijk
niet bedoeld is om te verkopen, toch wordt veranderd in een product of handelswaar –
iets waar je geld mee kunt verdienen. Het gaat om het omzetten van iets met
symbolische, emotionele of sociale waarde in iets met economische waarde.
“Het gaat over de commodificatie van de cultuur, namelijk de stad Djenné met zijn
kleihuizen en moskee, zou je kunnen zeggen.”
Comparatief Een synoniem voor comparatief is vergelijkend. Het verwijst naar iets dat je onderzoekt
of beschrijft door twee of meer dingen met elkaar te vergelijken. Het is een groot
onderdeel van de antropologische blik, samen met holistisch, descriptief en
cultuurrelativistisch.
“Comparatief onderzoek toont dat opvoedingsstijlen sterk verschillen tussen culturen,
maar ook verrassende gelijkenissen vertonen.”
Consumptie Een synoniem van consumptie is gebruik. Het gaat over hoe wij, als gebruikers, inhoud
geven aan en gebruik maken van objecten die ons omringen.
“Van Der Hoorn zegt zo dat er over de relatie tussen consumptie en de zelfpresentatie
van die identiteit al heel wat geschreven is door verschillende onderzoekers.”
Context Context is het kader of de omgeving waarin iets gebeurt of begrepen moet worden.
Het kan gaan over de fysieke plek, de tijd, de sociale of culturele omstandigheden, of
zelfs de persoonlijke situatie van iemand. Zonder context begrijpen we vaak niet goed
wat iets betekent. Een woord, een gedrag of een gebeurtenis kan er heel anders
uitzien, afhankelijk van de situatie waarin het plaatsvindt.
“Wat zowel UNESCO als The Aga Khan Foundation doet, zijn vormen van globalisering:
het idee van bewaring, dat je los moet maken van de context van het gebouw.”
Contingentie Een synoniem voor contingentie is toevalligheid. Het gaat over het onvoorspelbare, het
bijzondere, het toevallige en soms ook het afwijkende.
“De uitkomst van het project hing af van veel contingente factoren, zoals het weer en
de beschikbaarheid van materialen.”
Cultuur Cultuur gaat over hoe mensen hun omgeving vormgeven en betekenis geven, vooral
door wat ze doen en hoe ze met elkaar omgaan. Dit gebeurt niet zomaar, maar door
symbolische handelingen – dat zijn dingen die méér betekenen dan alleen wat je ziet,
zoals rituelen, taal, kunst, gewoontes en tradities.
“Elke samenleving heeft zijn eigen cultuur, die zich ontwikkelt door de tijd heen.”
Agency Agency is het vermogen om iets te veranderen of ergens invloed op uit te oefenen. Het
betekent dat je als persoon, ding of plek iets in beweging kunt zetten. Agency
ontstaat nooit uit het niets. Het is altijd het gevolg van een samenwerking of interactie
tussen mensen en andere elementen zoals objecten, ruimtes of levende wezens. Het is
iets dat ontstaat in de relatie tussen dingen.
“De grigri amuletten hebben de agency om de metselaars te beschermen van
accidenten.”
Alledaags Alledaags betekent iets wat gewoon, vertrouwd of typisch is voor het dagelijks leven.
Het gaat om het routineuze dat ze na verloop van tijd zo vanzelfsprekend wordt voor
de insiders van een cultuur dat we er vaak niet meer bij stilstaan en er zelfs blind voor
worden.
“Een conflict of bijzondere gebeurtenis kan er toch voor zorgen dat die alledaagse
betekenissen en manieren van handelen voelbaar, versterkt of aangevochten worden.”
ANT ANT is een onderzoeksmethode van onder meer socioloog Latour die stelt dat kennis
(Actor Network Theory) ontstaat in een netwerk tussen mensen, maar ook door contacten en omgang met
dingen en plaatsen.
“Volgens Actor Network Theory is technologie zoals een smartphone niet neutraal,
maar een actor die mee vormgeeft aan hoe mensen communiceren.”
Antropologen Antropologen zijn wetenschappers die mensen en samenlevingen bestuderen. Ze
proberen te begrijpen hoe mensen leven, denken, voelen, werken, geloven en met
elkaar omgaan – vaak over verschillende tijden en culturen heen. Antropologen kijken
niet alleen naar grote historische gebeurtenissen of opvallende tradities, maar juist ook
naar het alledaagse leven: hoe mensen koken, hoe ze omgaan met familie, hoe ze
rituelen uitvoeren, wat ze belangrijk vinden. Ze doen dit vaak via veldwerk: dat
betekent dat ze een tijd lang in een gemeenschap wonen en meedoen in het dagelijks
leven van de mensen die ze bestuderen, om hen echt van binnenuit te begrijpen.
Soms gaat het over verre, onbekende culturen, maar antropologen werken ook in
steden, bedrijven, ziekenhuizen of online gemeenschappen.
“Antropologen tonen aan dat wat ergens normaal is, ergens anders vreemd kan lijken
– en dat cultuur alles te maken heeft met perspectief.”
Architectuur Architectuur is de kunst en wetenschap van het ontwerpen en bouwen van
gebouwen, bruggen, pleinen en andere ruimtes waarin mensen leven, werken en zich
bewegen. Maar architectuur gaat niet alleen over hoe iets eruitziet – het gaat ook over
hoe een ruimte werkt, wat die ruimte doet met mensen, en hoe die past in de
omgeving.
“De architectuur van de stad weerspiegelt haar geschiedenis, met oude gebouwen
naast strakke nieuwbouw.”
Authentiek Authentiek is iets dat ‘oprecht’ of ‘natuurlijk’ lijkt te zijn.
“De inwoners moeten een rol spelen volgens het traditionele authentieke leven.”
Backstage & frontstage Deze theorie van Goffman is geïnspireerd van de theaterwereld.
In de backstage handelen mensen zonder de aanwezigheid van een publiek waarvan
ze zichzelf bewust moeten zijn.
In de frontstage kunnen ze minder zichzelf zijn, omdat ze bepaalde sociale rollen
moeten opnemen.
“Sociale media zijn typisch frontstage: mensen laten er vaak alleen de mooie,
succesvolle kanten van zichzelf zien.”
, Betekenisgeving Betekenisgeving is het proces waarbij mensen inhoud toekennen aan dingen,
gebeurtenissen, ervaringen of woorden. Het gaat erom hoe wij iets interpreteren en
begrijpen. Dit hangt af van de sociale en culturele context waarin we ons bevinden en
waarin we zijn opgegroeid.
“Er is een verschil in betekenisgeving tussen de massamadia en de ‘downtown’
bewoners.”
Casestudy Een synoniem voor casestudy is gevalstudie. In kwalitatief onderzoek wordt er vaak
een casus uitgekozen: een bepaalde groep, ervaring, praktijk, concept,… om een groter
fenomeen of proces te begrijpen.
“De antropoloog gebruikte een casestudy van een klein dorp om bredere culturele
patronen te begrijpen.”
Commodificatie Een synoniem voor commodificatie is vermarkting. Het betekent dat iets wat eigenlijk
niet bedoeld is om te verkopen, toch wordt veranderd in een product of handelswaar –
iets waar je geld mee kunt verdienen. Het gaat om het omzetten van iets met
symbolische, emotionele of sociale waarde in iets met economische waarde.
“Het gaat over de commodificatie van de cultuur, namelijk de stad Djenné met zijn
kleihuizen en moskee, zou je kunnen zeggen.”
Comparatief Een synoniem voor comparatief is vergelijkend. Het verwijst naar iets dat je onderzoekt
of beschrijft door twee of meer dingen met elkaar te vergelijken. Het is een groot
onderdeel van de antropologische blik, samen met holistisch, descriptief en
cultuurrelativistisch.
“Comparatief onderzoek toont dat opvoedingsstijlen sterk verschillen tussen culturen,
maar ook verrassende gelijkenissen vertonen.”
Consumptie Een synoniem van consumptie is gebruik. Het gaat over hoe wij, als gebruikers, inhoud
geven aan en gebruik maken van objecten die ons omringen.
“Van Der Hoorn zegt zo dat er over de relatie tussen consumptie en de zelfpresentatie
van die identiteit al heel wat geschreven is door verschillende onderzoekers.”
Context Context is het kader of de omgeving waarin iets gebeurt of begrepen moet worden.
Het kan gaan over de fysieke plek, de tijd, de sociale of culturele omstandigheden, of
zelfs de persoonlijke situatie van iemand. Zonder context begrijpen we vaak niet goed
wat iets betekent. Een woord, een gedrag of een gebeurtenis kan er heel anders
uitzien, afhankelijk van de situatie waarin het plaatsvindt.
“Wat zowel UNESCO als The Aga Khan Foundation doet, zijn vormen van globalisering:
het idee van bewaring, dat je los moet maken van de context van het gebouw.”
Contingentie Een synoniem voor contingentie is toevalligheid. Het gaat over het onvoorspelbare, het
bijzondere, het toevallige en soms ook het afwijkende.
“De uitkomst van het project hing af van veel contingente factoren, zoals het weer en
de beschikbaarheid van materialen.”
Cultuur Cultuur gaat over hoe mensen hun omgeving vormgeven en betekenis geven, vooral
door wat ze doen en hoe ze met elkaar omgaan. Dit gebeurt niet zomaar, maar door
symbolische handelingen – dat zijn dingen die méér betekenen dan alleen wat je ziet,
zoals rituelen, taal, kunst, gewoontes en tradities.
“Elke samenleving heeft zijn eigen cultuur, die zich ontwikkelt door de tijd heen.”
