SOCIALE GEOGRAFIE
Iason Jongepier
Laure Put
Uantwerpen, faculteit letteren en wijsbegeerte, departement geschiedenis
Academiejaar 2024-2025
,INHOUD
Hoofdstuk 1: Wat is sociale geografie? ..................................................................................................5
1. Wat bestudeert de geografie? ........................................................................................................5
1.1 Definitie ..............................................................................................................................5
1.2 Waar situeert de menselijke aardrijkskunde zich binnen het geheel van de geografie? .................6
1.2.1 Ontwikkeling geografie ......................................................................................................6
1.2.2 definitie en specialisatie ....................................................................................................9
2. Hoe werkt de geograaf? ............................................................................................................... 11
2.1 Geografische beschrijving ...................................................................................................... 11
2.2 Geografische verklaring ......................................................................................................... 12
2.3 Voorbeelden onderzoek ......................................................................................................... 12
Hoofdstuk 3: Historische en hedendaagse cartografie ......................................................................... 13
1. Inleiding cartografie.................................................................................................................... 13
2. Antieke en middeleeuwse cartografie........................................................................................... 16
3. Renaissance in de cartografie ...................................................................................................... 17
4. Vlaamse cartografie in de 16e eeuw ............................................................................................. 18
5. Gerard Mercator ......................................................................................................................... 19
6. “Gouden eeuw” in het Noorden ................................................................................................... 21
7. Wat met het Zuiden? ................................................................................................................... 22
8. Militaire kartering vanaf de 18e eeuw ........................................................................................... 23
8.1 Inleiding ................................................................................................................................ 23
8.2 Kabinetskaart van Ferraris...................................................................................................... 23
8.3 De Militaire Verkenningen in het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden ...................................... 25
8.4 Op de drempel van de Belgische onafhankelijkheid ................................................................. 26
8.5 De officiële Belgische cartografie ........................................................................................... 26
9. Hedendaagse (digitale) cartografische producten ......................................................................... 27
10. Manipulatie met kaarten ............................................................................................................ 28
Hoofdstuk 4: Site en Situatie ............................................................................................................... 29
1. Introductie stadsgeografie ........................................................................................................... 29
2. Site en situatie ............................................................................................................................ 30
3. Situatie waarin de Belgische steden ontstonden ........................................................................... 31
3.1 Verkeersgeografische ligging .................................................................................................. 31
3.2 Economische basis ............................................................................................................... 32
3.3 Natuurlijke omstandigheden .................................................................................................. 33
3.4 Politieke context .................................................................................................................... 34
4. Site en stadsplan ........................................................................................................................ 35
2
, 4.1 Site ....................................................................................................................................... 35
4.2 Stadsplan ............................................................................................................................. 36
Hoofdstuk 5: Stedelijke ontwikkeling – het Belgisch stedennet ............................................................. 38
1. Historische ontwikkeling van het stedennet .................................................................................. 38
2. Groei van de stedelijke bevolking (veralgemeende verstedelijking) ................................................. 39
3. Rank-size rule ............................................................................................................................. 40
4. Hiërarchische niveaus van verzorgingscentra ............................................................................... 41
4.1 Theorie van de centrale plaatsen (Christaller, 1933) ................................................................ 41
4.2 Hiërarchie van de Belgische steden ........................................................................................ 45
Hoofdstuk 6: Stadsgewesten .............................................................................................................. 50
1. Van stad tot stadsgewest ............................................................................................................ 50
2. Stadsgewesten: de stad in nieuwe vormen ................................................................................... 52
2.1 Stadsgewest definiëren.......................................................................................................... 52
2.2 Structuur van het stadsgewest ............................................................................................... 53
3. Agglomeratievoordelen en -nadelen ............................................................................................. 54
3.1 De agglomeratie en het bedrijf ................................................................................................ 54
3.2 De agglomeratie en haar inwoners .......................................................................................... 56
Hoofdstuk 7: Interne stadsdifferentiatie .............................................................................................. 58
1. Ruimtegebruik en bodemrente .................................................................................................... 58
1.1 Theorie van von Thünen (1826) ............................................................................................... 58
1.2 Von Thünen en verstedelijking: Alonso-Muth model ................................................................. 60
2. Interne stadsdifferentiatie ........................................................................................................... 61
2.1 Stadsmodel van Burgess ........................................................................................................ 61
2.2 De stedelijke structuur volgens H. Hoyt .................................................................................. 63
2.3 Stedelijke structuur volgens Harris en Ullman ......................................................................... 64
2.4 Overzicht stedelijke structuren ............................................................................................... 65
3. Woonmilieu-differentiatie in Belgische steden .............................................................................. 67
3.1 Factoriële ecologie ................................................................................................................ 67
3.2 De processen van residentiële differentiatie............................................................................ 68
Hoofdstuk 8: Landelijke nederzettingsgeografie ................................................................................... 69
Inleiding ......................................................................................................................................... 69
1. Ontstaan van landschappen in België (excurs.) ............................................................................. 70
1.1 Paleozoïsche sokkel .............................................................................................................. 70
1.2 Tertiaire deklagen .................................................................................................................. 71
1.3 quartaire mantel .................................................................................................................... 71
2. Erfgoed van de traditionele landschappen in België ...................................................................... 72
2.1 Landelijke bewoning ............................................................................................................. 73
3
, 2.2 Landelijke percelering ............................................................................................................ 73
3. Traditionele landelijke bewoningsvormen in België ....................................................................... 74
3.1 Bewoningspatronen............................................................................................................... 74
3.2 Percelen ............................................................................................................................... 77
Hoofdstuk 9: Inleiding tot het Vlaams ruimtelijk beleid ......................................................................... 79
Inleiding ......................................................................................................................................... 79
1. Vlaanderen en ruimte .................................................................................................................. 80
1.1 Ruimtelijke structuur van Vlaanderen ..................................................................................... 80
1.2 Conflicten door ruimtegebruik ................................................................................................ 81
1.3 Ruimtelijke plannen vanuit de overheid ................................................................................... 82
2. planologie en stedenbouw: Omgevingsvergunningen .................................................................... 84
4
Iason Jongepier
Laure Put
Uantwerpen, faculteit letteren en wijsbegeerte, departement geschiedenis
Academiejaar 2024-2025
,INHOUD
Hoofdstuk 1: Wat is sociale geografie? ..................................................................................................5
1. Wat bestudeert de geografie? ........................................................................................................5
1.1 Definitie ..............................................................................................................................5
1.2 Waar situeert de menselijke aardrijkskunde zich binnen het geheel van de geografie? .................6
1.2.1 Ontwikkeling geografie ......................................................................................................6
1.2.2 definitie en specialisatie ....................................................................................................9
2. Hoe werkt de geograaf? ............................................................................................................... 11
2.1 Geografische beschrijving ...................................................................................................... 11
2.2 Geografische verklaring ......................................................................................................... 12
2.3 Voorbeelden onderzoek ......................................................................................................... 12
Hoofdstuk 3: Historische en hedendaagse cartografie ......................................................................... 13
1. Inleiding cartografie.................................................................................................................... 13
2. Antieke en middeleeuwse cartografie........................................................................................... 16
3. Renaissance in de cartografie ...................................................................................................... 17
4. Vlaamse cartografie in de 16e eeuw ............................................................................................. 18
5. Gerard Mercator ......................................................................................................................... 19
6. “Gouden eeuw” in het Noorden ................................................................................................... 21
7. Wat met het Zuiden? ................................................................................................................... 22
8. Militaire kartering vanaf de 18e eeuw ........................................................................................... 23
8.1 Inleiding ................................................................................................................................ 23
8.2 Kabinetskaart van Ferraris...................................................................................................... 23
8.3 De Militaire Verkenningen in het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden ...................................... 25
8.4 Op de drempel van de Belgische onafhankelijkheid ................................................................. 26
8.5 De officiële Belgische cartografie ........................................................................................... 26
9. Hedendaagse (digitale) cartografische producten ......................................................................... 27
10. Manipulatie met kaarten ............................................................................................................ 28
Hoofdstuk 4: Site en Situatie ............................................................................................................... 29
1. Introductie stadsgeografie ........................................................................................................... 29
2. Site en situatie ............................................................................................................................ 30
3. Situatie waarin de Belgische steden ontstonden ........................................................................... 31
3.1 Verkeersgeografische ligging .................................................................................................. 31
3.2 Economische basis ............................................................................................................... 32
3.3 Natuurlijke omstandigheden .................................................................................................. 33
3.4 Politieke context .................................................................................................................... 34
4. Site en stadsplan ........................................................................................................................ 35
2
, 4.1 Site ....................................................................................................................................... 35
4.2 Stadsplan ............................................................................................................................. 36
Hoofdstuk 5: Stedelijke ontwikkeling – het Belgisch stedennet ............................................................. 38
1. Historische ontwikkeling van het stedennet .................................................................................. 38
2. Groei van de stedelijke bevolking (veralgemeende verstedelijking) ................................................. 39
3. Rank-size rule ............................................................................................................................. 40
4. Hiërarchische niveaus van verzorgingscentra ............................................................................... 41
4.1 Theorie van de centrale plaatsen (Christaller, 1933) ................................................................ 41
4.2 Hiërarchie van de Belgische steden ........................................................................................ 45
Hoofdstuk 6: Stadsgewesten .............................................................................................................. 50
1. Van stad tot stadsgewest ............................................................................................................ 50
2. Stadsgewesten: de stad in nieuwe vormen ................................................................................... 52
2.1 Stadsgewest definiëren.......................................................................................................... 52
2.2 Structuur van het stadsgewest ............................................................................................... 53
3. Agglomeratievoordelen en -nadelen ............................................................................................. 54
3.1 De agglomeratie en het bedrijf ................................................................................................ 54
3.2 De agglomeratie en haar inwoners .......................................................................................... 56
Hoofdstuk 7: Interne stadsdifferentiatie .............................................................................................. 58
1. Ruimtegebruik en bodemrente .................................................................................................... 58
1.1 Theorie van von Thünen (1826) ............................................................................................... 58
1.2 Von Thünen en verstedelijking: Alonso-Muth model ................................................................. 60
2. Interne stadsdifferentiatie ........................................................................................................... 61
2.1 Stadsmodel van Burgess ........................................................................................................ 61
2.2 De stedelijke structuur volgens H. Hoyt .................................................................................. 63
2.3 Stedelijke structuur volgens Harris en Ullman ......................................................................... 64
2.4 Overzicht stedelijke structuren ............................................................................................... 65
3. Woonmilieu-differentiatie in Belgische steden .............................................................................. 67
3.1 Factoriële ecologie ................................................................................................................ 67
3.2 De processen van residentiële differentiatie............................................................................ 68
Hoofdstuk 8: Landelijke nederzettingsgeografie ................................................................................... 69
Inleiding ......................................................................................................................................... 69
1. Ontstaan van landschappen in België (excurs.) ............................................................................. 70
1.1 Paleozoïsche sokkel .............................................................................................................. 70
1.2 Tertiaire deklagen .................................................................................................................. 71
1.3 quartaire mantel .................................................................................................................... 71
2. Erfgoed van de traditionele landschappen in België ...................................................................... 72
2.1 Landelijke bewoning ............................................................................................................. 73
3
, 2.2 Landelijke percelering ............................................................................................................ 73
3. Traditionele landelijke bewoningsvormen in België ....................................................................... 74
3.1 Bewoningspatronen............................................................................................................... 74
3.2 Percelen ............................................................................................................................... 77
Hoofdstuk 9: Inleiding tot het Vlaams ruimtelijk beleid ......................................................................... 79
Inleiding ......................................................................................................................................... 79
1. Vlaanderen en ruimte .................................................................................................................. 80
1.1 Ruimtelijke structuur van Vlaanderen ..................................................................................... 80
1.2 Conflicten door ruimtegebruik ................................................................................................ 81
1.3 Ruimtelijke plannen vanuit de overheid ................................................................................... 82
2. planologie en stedenbouw: Omgevingsvergunningen .................................................................... 84
4
