Plantenbiologie
Les 1
Planten metabolieten
• Primaire metabolieten;
o Zijn essentieel voor de overleving van de plant
o Suikers, lipiden, eiwitten en aminozuren
Secundaire metabolieten
• zijn vaak biologisch werkzame stoffen en zijn daarom van groot belang voor mensen.
Sommige zijn gunstig en anderen kunnen giftig zijn
• Werden ooit als afvalproducten
beschouwd
• Niet direct betrokken:
o Bij de groei van cellen
o Bij de ontwikkeling
o Bij de reproductie van een
organisme.
• Planten hebben ze toch nodig!!
Alkaloïden
• Groep van natuurlijke stikstof bevattende,
meestal basisch reagerende stoffen
• Zijn vaak bittere stoffen (giftig)
• Functies voor de plant:
o Bescherming tegen insecten
o Bescherming tegen andere planten die ernaast groeien.
• Gebruik door mensen:
o Voedsel
o Medicijnen
Terpenoïden
• Bevatten isopreen groepen & zit in alle planten
• Vormen grootste groep secundaire metabolieten & zijn zeer vluchtig (verdampen snel)
• Bijv etherische oliën
o Kunnen planten beschermen tegen hitte
• Functies voor de plant:
o Bescherming tegen hitte en bij beschadiging
o Aantrekken van bestuivers
o Afvalstoffen
• Gebruik door mensen:
o Medicijn (taxol)
o Rubber
o Parfum
o Aromatherapie
Fenolen
, • Hebben een hydroxylgroep (-OH) gekoppeld aan een aromatische ring
• Komen vrijwel in alle delen van de plant voor en in bijna elke plant ter wereld
• Flavonoïden: Anthocyanen, flavonen en flavanolen.
o Anthocyanen : Bevindt zich in veel voedsel (kleur) & werken tegen reactieve
radicalen
• Functies voor de plant:
o Antioxidanten
o Aantrekken van bestuivers
o Bescherming in stressomstandigheden
• Gebruik door mensen:
o Voedsel
o Medicijnen
o Kleurstoffen
Plantstructuur
Planten hebben een hiërarchische structuur bestaande uit organen, weefsel en cellen
Wortelsysteem
• Functies van een wortel:
o Verankering van de plant
o Absorberen van mineralen en water
o Opslag van koolhydraten
▪ In de vorm van zetmeel
• De primaire wortel is de eerste wortel die te
voorschijn komt
• Vanuit de primaire wortel groeien:
o zijwortels, die zorgen voor verankering en
wateropname verbeteren
• Penwortel (taproot)
o Ontwikkelt zich uit de primaire wortel
o Absorptie van water aan uiteinde penwortel
o Laterale wortels groeien ook uit de penwortel
• Bijwortels
Groeien uit stengels of bladeren
• Wortelharen
o Bevinden zich nabij de worteltop
, o Zorgt voor oppervlakte vergroting → efficiënte water- en mineraal opname
Aanpassing van de wortels:
• Magrove
o Groeien in het water
Scheutsysteem
• Een scheut is een orgaan dat bestaat uit:
• Knooppunten (nodes)
o Is afwisselend & zijn de punten waar de bladeren zijn bevestigd
• Internodiën (internodes)
o de stengeldelen tussen knooppunten
• De groeiende top van de stengel, of apicale knop (apical bud)
o zorgt voor verlenging van een jonge scheut
o onderdrukt ontwikkeling van de andere knopen
• Een okselknop (axillary bud)
o is een structuur die de potentie heeft om een zijtak, doorn of bloem te worden
Aanpaste stengels
• rizoom: wortelstok
o ondergrondse, meestal horizontaal lopende, al of niet opgezwollen stengel
• Knol
o is het opgezwollen deel van de stengel of het hypocotyl.
• Stolon
o horizontale verbindingen tussen organismen; bijv bij aardbeien
Bladeren
• De bladsteel (petiole)
• De bladschijf (lamina)
• Functie:
o Fotosynthese
▪ Energie productie
▪ CHO productie
o Gasuitwisseling
o Transpiratie
o Verdediging van herbivoren en pathogenen→ met haar of trichoom
• Structuur van een blad:
, • Samengesteld blad bestaat uit meerdere bladeren
• Verschil zit in de okselknoppen
Aangepaste bladeren:
• Stekels (spines)
o Planten in de woestijn (cactus)
o Beschermen tegen waterverlies
• Ranken (tendrils)
o Klimplanten
• Reproductieve bladeren
o Vegetatieve reproductie
• Opslag bladeren
Plantenweefsels
• Dekweefsel = epidermis (“huid” van de
plant)
o enkele laag cellen die de plant
bedekt en beschermt (cuticula)
• Vaatweefsel
o transportsysteem in stengel en
wortel
o houtvaten en bastvaten
• Grondweefsel
o Meest voorkomend weefsel
o fotosynthese, opslag
Kruidachtige planten:
▪ bestaat het dekweefsel uit de opperhuid
(epidermis)
▪ Een wasachtige laag (cuticula)
▪ beschermt de onderliggende lagen tegen uitdroging en beschadiging
▪ Bij de houtige planten in oudere gedeelten van stengel en wortel vervangt het periderm de
epidermis.
▪ Een haar of trichoom van een plant
▪ is een uitgroeisel van de epidermis
▪ reductie van waterverdamping
▪ bescherming tegen de insecten
Vaatweefsel
• Vaatbundels (vascular tissue system)
o Transport van water, mineralen, suikers
o Stevigheid
• Xyleem (houtvaten):
o Transport van water & mineralen vanuit de wortel naar stengel
• Floëem (bastvaten):
o Transport van voedingsstoffen door de plant
• Centrale cilinder (stele)
Les 1
Planten metabolieten
• Primaire metabolieten;
o Zijn essentieel voor de overleving van de plant
o Suikers, lipiden, eiwitten en aminozuren
Secundaire metabolieten
• zijn vaak biologisch werkzame stoffen en zijn daarom van groot belang voor mensen.
Sommige zijn gunstig en anderen kunnen giftig zijn
• Werden ooit als afvalproducten
beschouwd
• Niet direct betrokken:
o Bij de groei van cellen
o Bij de ontwikkeling
o Bij de reproductie van een
organisme.
• Planten hebben ze toch nodig!!
Alkaloïden
• Groep van natuurlijke stikstof bevattende,
meestal basisch reagerende stoffen
• Zijn vaak bittere stoffen (giftig)
• Functies voor de plant:
o Bescherming tegen insecten
o Bescherming tegen andere planten die ernaast groeien.
• Gebruik door mensen:
o Voedsel
o Medicijnen
Terpenoïden
• Bevatten isopreen groepen & zit in alle planten
• Vormen grootste groep secundaire metabolieten & zijn zeer vluchtig (verdampen snel)
• Bijv etherische oliën
o Kunnen planten beschermen tegen hitte
• Functies voor de plant:
o Bescherming tegen hitte en bij beschadiging
o Aantrekken van bestuivers
o Afvalstoffen
• Gebruik door mensen:
o Medicijn (taxol)
o Rubber
o Parfum
o Aromatherapie
Fenolen
, • Hebben een hydroxylgroep (-OH) gekoppeld aan een aromatische ring
• Komen vrijwel in alle delen van de plant voor en in bijna elke plant ter wereld
• Flavonoïden: Anthocyanen, flavonen en flavanolen.
o Anthocyanen : Bevindt zich in veel voedsel (kleur) & werken tegen reactieve
radicalen
• Functies voor de plant:
o Antioxidanten
o Aantrekken van bestuivers
o Bescherming in stressomstandigheden
• Gebruik door mensen:
o Voedsel
o Medicijnen
o Kleurstoffen
Plantstructuur
Planten hebben een hiërarchische structuur bestaande uit organen, weefsel en cellen
Wortelsysteem
• Functies van een wortel:
o Verankering van de plant
o Absorberen van mineralen en water
o Opslag van koolhydraten
▪ In de vorm van zetmeel
• De primaire wortel is de eerste wortel die te
voorschijn komt
• Vanuit de primaire wortel groeien:
o zijwortels, die zorgen voor verankering en
wateropname verbeteren
• Penwortel (taproot)
o Ontwikkelt zich uit de primaire wortel
o Absorptie van water aan uiteinde penwortel
o Laterale wortels groeien ook uit de penwortel
• Bijwortels
Groeien uit stengels of bladeren
• Wortelharen
o Bevinden zich nabij de worteltop
, o Zorgt voor oppervlakte vergroting → efficiënte water- en mineraal opname
Aanpassing van de wortels:
• Magrove
o Groeien in het water
Scheutsysteem
• Een scheut is een orgaan dat bestaat uit:
• Knooppunten (nodes)
o Is afwisselend & zijn de punten waar de bladeren zijn bevestigd
• Internodiën (internodes)
o de stengeldelen tussen knooppunten
• De groeiende top van de stengel, of apicale knop (apical bud)
o zorgt voor verlenging van een jonge scheut
o onderdrukt ontwikkeling van de andere knopen
• Een okselknop (axillary bud)
o is een structuur die de potentie heeft om een zijtak, doorn of bloem te worden
Aanpaste stengels
• rizoom: wortelstok
o ondergrondse, meestal horizontaal lopende, al of niet opgezwollen stengel
• Knol
o is het opgezwollen deel van de stengel of het hypocotyl.
• Stolon
o horizontale verbindingen tussen organismen; bijv bij aardbeien
Bladeren
• De bladsteel (petiole)
• De bladschijf (lamina)
• Functie:
o Fotosynthese
▪ Energie productie
▪ CHO productie
o Gasuitwisseling
o Transpiratie
o Verdediging van herbivoren en pathogenen→ met haar of trichoom
• Structuur van een blad:
, • Samengesteld blad bestaat uit meerdere bladeren
• Verschil zit in de okselknoppen
Aangepaste bladeren:
• Stekels (spines)
o Planten in de woestijn (cactus)
o Beschermen tegen waterverlies
• Ranken (tendrils)
o Klimplanten
• Reproductieve bladeren
o Vegetatieve reproductie
• Opslag bladeren
Plantenweefsels
• Dekweefsel = epidermis (“huid” van de
plant)
o enkele laag cellen die de plant
bedekt en beschermt (cuticula)
• Vaatweefsel
o transportsysteem in stengel en
wortel
o houtvaten en bastvaten
• Grondweefsel
o Meest voorkomend weefsel
o fotosynthese, opslag
Kruidachtige planten:
▪ bestaat het dekweefsel uit de opperhuid
(epidermis)
▪ Een wasachtige laag (cuticula)
▪ beschermt de onderliggende lagen tegen uitdroging en beschadiging
▪ Bij de houtige planten in oudere gedeelten van stengel en wortel vervangt het periderm de
epidermis.
▪ Een haar of trichoom van een plant
▪ is een uitgroeisel van de epidermis
▪ reductie van waterverdamping
▪ bescherming tegen de insecten
Vaatweefsel
• Vaatbundels (vascular tissue system)
o Transport van water, mineralen, suikers
o Stevigheid
• Xyleem (houtvaten):
o Transport van water & mineralen vanuit de wortel naar stengel
• Floëem (bastvaten):
o Transport van voedingsstoffen door de plant
• Centrale cilinder (stele)
