Economisch en financieel recht
INLEIDING
BELANG EN IMPACT
- Belang van Economisch en Financieel Recht: Reguleert/organiseert economische activiteit (bv. naar de
winkel gaan) en financiële markten (bv. markten waarbij financiële active verhandeld worden bv.
munten, grondstoffen, obligaties,beurs) om stabiliteit en transparantie te garanderen.
- Toepassingsgebieden: Bevat regels voor ondernemingen, consumenten en financiële instellingen
(banken, verzekeringsmaatschappijen en beurzen)
- Relevantie voor België en EU: Belgisch recht wordt sterk beïnvloed door Europese regelgeving en
internationale verdragen
WAT IS… KERNPUNTEN
… ECONOMISCH RECHT?
Regulering van economische activiteit in België en de EU
- Ordening van economische activiteit = vaak privaatrechtelijke regelingen
o Wetgeving schept een juridisch kader waarin ondernemingen concurreren en consumenten
beschermd worden → wetgeving zorgt dat eerlijke concurrentie mogelijk is en consument
beschermd blijft
- Sturing van de markt = vaak publiekrechtelijke regelingen
o Regulering kan korte termijn = conjunctureel interventies (bv. prijscontroles) of
langetermijnbeleid = structureel (bv. mededingingsregels) omvatten → overheid komt tussen
om te zorgen dat alles goed georganiseerd blijft
- Belangrijke wetgeving
o Het WER en Europese verordeningen en Europese richtlijnen vormen de kern van de
regelgeving
… FINANCIEEL RECHT
Regulering van financiële markten en instellingen
- Publiek financieel recht: Regelt toezicht op banken, verzekeraars en financiële markten door
autoriteiten zoals de FSMA = strenge controle, kan zelf activiteiten schorsen/NBB = vanuit de overheid
- Privaat financieel recht: Behandelt contracten tussen banken en consumenten, beleggersbescherming
en kredietregulering bv. bankrekeningen
- Nieuwe wetgeving en trends: In 2024 strengere regulering rond cryptomunten (MiCA), duurzaam
investeren → wordt heel sterk op ingezet (ESG), en digitale betalingsdiensten
HISTORISCHE EVOLUTIE EN INVLOEDEN
ECONOMISCH RECHT, BASIS LIGT BIJ NAPOLEON
Van het Wetboek van Koophandel tot het Wetboek van Economisch Recht
- 1807 - Wetboek van Koophandel. Ingevoerd door Napoleon, basis voor economisch recht in België.
- 19e - 20e eeuw - Industriële Revoluties. Stapsgewijze hervormingen om de economische regelgeving
aan te passen aan de industrialisatie. (eerste revolutie: textiel, tweede revolutie: meer werken met
massaproductie, meer innovatie, alles over patenten, arbeidregeling
- 2013 - Wetboek van Economisch Recht. Modernisering en integratie van economische wetgeving in één
wetboek.
- 2018 - Hervorming ondernemingsbegrip. Vervanging van ‘handelaar’ door ‘onderneming’ voor bredere
toepassing
1
,Economisch en financieel recht
FINANCIEEL RECHT
Belangrijke gebeurtenissen en regulering in België
- 19e eeuw - Ontstaan moderne banken. De eerste gereguleerde (regels ervoor maken) financiële
instellingen en bankwetten ontstonden
- 1929 - Beurscrash en crisis. De Wall Street Crash leidde tot wereldwijde financiële hervormingen →
aandelenbeurs zakte in elkaar
- 2008 - Financiële crisis en hervormingen. Nieuwe regelgeving rond kapitaalbuffers, toezicht en
consumentenbescherming. → beleggingen waren bv. niks meer waard
→ hierna wou de overheid sterk optreden
Illustratie
Hoe de financiële crisis van 2008 leidde tot strengere regelgeving
Bekijk: Voor u uitgelegd: 10 jaar financiële crisis (De Tijd – tijd.be)
- Strengere kapitaalvereisten: Banken moesten hogere kapitaalbuffers aanhouden (BaselIII)., banken
moeten bepaald kapitaal bij hun houden zodat mensen die geld ophalen het altijd ter beschikking is
voor hun
- Verhoogd toezicht: FSMA en ECB kregen meer bevoegdheden om financiële instellingen te controleren.
- Bescherming van consumenten: Nieuwe regels om burgers te beschermen tegen risicovolle financiële
producten bv. eerste 100 000 euro op een rekening zijn beschermd en mensen zijn goed geïnformeerd
ECONOMISCHE THEORIEËN
Van klassiek liberalisme tot duurzame economie
- Klassiek liberalisme: Adam Smith pleitte voor een vrije markt met minimale staatsinterventie → wetgeving
was zeer beperkt, weinig regels
- Keynesiaanse economie: Overheidsinterventie is nodig om economische stabiliteit te garanderen
- Marxistische theorie: Karl Marx benadrukte de rol van klassenstrijd en staatscontrole op kapitaal, privébezit
hoefde voor hem niet
- Neoliberalisme: Milton Friedman stelde dat minder regulering en vrije marktwerking economische groei
stimuleren
- vandaag: Duurzame en deeleconomie: Moderne regelgeving richt zich op circulaire economie en
verantwoord ondernemen
EUROPESE INVLOED
De impact van EU-wetgeving op Belgische regelgeving
- Harmonisatie van regelgeving
o De EU stelt richtlijnen en verordeningen op om nationale wetten op elkaar af te stemmen, over
Europa heen de regels hetzelfde laten gelden
- toezicht op mededinging
o Europese Commissie handhaaft concurrentieregels en voorkomt kartelvorming
- financiële regulering
o ECB en ESMA (=FSMA op Europees niveau) bepalen toezicht op banken en financiële markten
2
,Economisch en financieel recht
CASESTUDY
DE VERSCHUIVING NAAR EN IMPACT VAN VERANTWOORD ONDERNEMEN
- CSRD-richtlijn: Corporate Sustainability Reporting Directive verplicht bedrijven tot
duurzaamheidsrapportage (op vlak van ecologie, sociaal en goed beleid: ESG), richtlijn is reeds al
omgezet
- ESG-criteria: Environmental, Social & Governance: normen voor duurzaam en ethisch ondernemen
(ecologie, sociaal, bestuur)
- Groene financiering: Banken en investeerders richten zich op duurzame projecten en verantwoorde
investeringen
COVID-19 STEUNMAATREGELEN
hier zijn er veel economische maatregelen genomen + bepalingen uitvaardigen om ondernemingen die hierdoor
in gevaar kwamen te helpen
OORLOG RUSLAND-OEKRAÏNE
energiesector werd grote ‘winnaar’ door de winsten die ze maakte, overheid heeft dan maatregelen
uitgevaardigd omdat de winst echt te veel was dus ze kwamen tussen
UITDAGINGEN: TOEKOMSTIGE TRENDS
DIGITALE ECONOMIE EN FINTECH-REGULERING
Nieuwe wetgeving voor digitale financiële markten
- Open banking: EU-wetgeving PSD2 verplicht banken om data te delen met fintech-bedrijven bv.
PayConic is geen echte bank
- Digitale betalingen: De FSMA en ECB controleren digitale betaalsystemen zoals e-wallets
- Cryptomunten: De EU-regulering MiCA(2024) stelt regels voor crypto-activa en platforms bv. bitcoins
Regelgeving moet zich voortdurend aanpassen aan een veranderende wereld
- AI en automatisering: Nieuwe wetten nodig voor AI-gebruik in economie en financiële markten.
- Duurzaam bankieren: Groene investeringen en strengere ESG-rapportage worden de norm.
- Digitale valuta: Centrale banken experimenteren met digitale euro en crypto-integratie.
CONCLUSIE: BELANGRIJKE INZICHTEN
- Regelgeving beïnvloedt economie - Wetten bepalen hoe bedrijven opereren en consumenten
beschermd worden. Juridische kaders zorgen voor stabiliteit en bescherming in economie en financiën.
- EU speelt een grote rol - Europese richtlijnen en toezicht zijn cruciaal voor België.
- Dynamiek van verandering en toekomstige uitdagingen - Wetgeving evolueert voortdurend.
Digitalisering, duurzaamheid en financiële stabiliteit blijven aandachtspunten
3
, Economisch en financieel recht
ECONOMISCH RECHT
1. ALGEMEEN – BEGRIPPEN EN RECHTSBRONNEN
1. RECHTSBRONNEN
- Belangrijkste rechtsbronnen ven het economisch recht
- Wisselwerking met het Burgerlijk Wetboek
overzicht rechtsbronnen:
- Geschreven rechtsbronnen: Omvat wetgeving (WER, bijzondere wetten), internationale verdragen en
Europese regelgeving
- Ongeschreven rechtsbronnen: Bevat handelsgebruiken, algemene rechtsbeginselen en rechtsleer
- Belang van rechtspraak: Interpretaties van het Hof van Cassatie en het HvJ-EU bepalen hoe regels worden
toegepast
GESCHREVEN RECHTSBRONNEN
- Wetgeving: Het WER vormt de kern, aangevuld met bijzondere wetten zoals het Wetboek van Vennootschappen en de
KMO-financieringswet
- Internationale verdragen: Belangrijke handelsverdragen zoals het WTO-verdrag en het Weens Koopverdrag regelen
internationale transacties
- Europese regelgeving: EU-verordeningen zijn rechtstreeks van toepassing, terwijl richtlijnen nationale omzetting vereisen
ONGESCHREVEN BRONNEN
- Handelsgebruiken: Bepaalde gebruiken zijn algemeen aanvaard binnen commerciële transacties en hebben juridische
waarde
- Algemene rechtsbeginselen: Concepten zoals contractvrijheid en goede trouw sturen de toepassing van het economisch
recht
- Rol van de doctrine: Academische analyses en juridische publicaties helpen bij de interpretatie en evolutie van het recht
WISSELWERKING WER EN BW
essentie:
- Het BW als algemene basis: Het Burgerlijk Wetboek regelt fundamentele principes zoals contracten en aansprakelijkheid
- Specifieke economische regels: Het WER wijkt af van het BW om consumenten en markten beter te reguleren
- Wanneer geldt het BW? Als het WER geen specifieke regels biedt, wordt teruggevallen op het BW
Specifieke economische regels in het economisch recht, o.a.:
- Consumentenbescherming: Het WER introduceert afwijkende regels zoals herroepingsrecht en bescherming tegen
misleidende praktijken.
- Mededingingsregels: Het WER beperkt contractvrijheid om eerlijke concurrentie te waarborgen en kartelvorming tegen te
gaan.
- Strengere betalingstermijnen: In B2B-transacties legt het WER kortere betalingstermijnen op dan het BW
aanvullende werking van het BW:
CONCLUSIE: BELANGRIJKE INZICHTEN
- Het economisch recht combineert geschreven en ongeschreven bronnen en evolueert voortdurend.
- Belang WER voor ondernemingen: Het WER biedt een duidelijk juridisch kader voor bedrijven en consumenten.
- WER en BW vullen elkaar aan: Het WER regelt specifieke economische aspecten, terwijl het BW als basisrecht blijft gelden
- Internationale en Europese invloed: Het economisch recht wordt sterk beïnvloed door EU-regels en internationale
verdragen
- Dynamisch rechtsgebied: Wetten evolueren om in te spelen op marktontwikkelingen en technologische vooruitgang
4
INLEIDING
BELANG EN IMPACT
- Belang van Economisch en Financieel Recht: Reguleert/organiseert economische activiteit (bv. naar de
winkel gaan) en financiële markten (bv. markten waarbij financiële active verhandeld worden bv.
munten, grondstoffen, obligaties,beurs) om stabiliteit en transparantie te garanderen.
- Toepassingsgebieden: Bevat regels voor ondernemingen, consumenten en financiële instellingen
(banken, verzekeringsmaatschappijen en beurzen)
- Relevantie voor België en EU: Belgisch recht wordt sterk beïnvloed door Europese regelgeving en
internationale verdragen
WAT IS… KERNPUNTEN
… ECONOMISCH RECHT?
Regulering van economische activiteit in België en de EU
- Ordening van economische activiteit = vaak privaatrechtelijke regelingen
o Wetgeving schept een juridisch kader waarin ondernemingen concurreren en consumenten
beschermd worden → wetgeving zorgt dat eerlijke concurrentie mogelijk is en consument
beschermd blijft
- Sturing van de markt = vaak publiekrechtelijke regelingen
o Regulering kan korte termijn = conjunctureel interventies (bv. prijscontroles) of
langetermijnbeleid = structureel (bv. mededingingsregels) omvatten → overheid komt tussen
om te zorgen dat alles goed georganiseerd blijft
- Belangrijke wetgeving
o Het WER en Europese verordeningen en Europese richtlijnen vormen de kern van de
regelgeving
… FINANCIEEL RECHT
Regulering van financiële markten en instellingen
- Publiek financieel recht: Regelt toezicht op banken, verzekeraars en financiële markten door
autoriteiten zoals de FSMA = strenge controle, kan zelf activiteiten schorsen/NBB = vanuit de overheid
- Privaat financieel recht: Behandelt contracten tussen banken en consumenten, beleggersbescherming
en kredietregulering bv. bankrekeningen
- Nieuwe wetgeving en trends: In 2024 strengere regulering rond cryptomunten (MiCA), duurzaam
investeren → wordt heel sterk op ingezet (ESG), en digitale betalingsdiensten
HISTORISCHE EVOLUTIE EN INVLOEDEN
ECONOMISCH RECHT, BASIS LIGT BIJ NAPOLEON
Van het Wetboek van Koophandel tot het Wetboek van Economisch Recht
- 1807 - Wetboek van Koophandel. Ingevoerd door Napoleon, basis voor economisch recht in België.
- 19e - 20e eeuw - Industriële Revoluties. Stapsgewijze hervormingen om de economische regelgeving
aan te passen aan de industrialisatie. (eerste revolutie: textiel, tweede revolutie: meer werken met
massaproductie, meer innovatie, alles over patenten, arbeidregeling
- 2013 - Wetboek van Economisch Recht. Modernisering en integratie van economische wetgeving in één
wetboek.
- 2018 - Hervorming ondernemingsbegrip. Vervanging van ‘handelaar’ door ‘onderneming’ voor bredere
toepassing
1
,Economisch en financieel recht
FINANCIEEL RECHT
Belangrijke gebeurtenissen en regulering in België
- 19e eeuw - Ontstaan moderne banken. De eerste gereguleerde (regels ervoor maken) financiële
instellingen en bankwetten ontstonden
- 1929 - Beurscrash en crisis. De Wall Street Crash leidde tot wereldwijde financiële hervormingen →
aandelenbeurs zakte in elkaar
- 2008 - Financiële crisis en hervormingen. Nieuwe regelgeving rond kapitaalbuffers, toezicht en
consumentenbescherming. → beleggingen waren bv. niks meer waard
→ hierna wou de overheid sterk optreden
Illustratie
Hoe de financiële crisis van 2008 leidde tot strengere regelgeving
Bekijk: Voor u uitgelegd: 10 jaar financiële crisis (De Tijd – tijd.be)
- Strengere kapitaalvereisten: Banken moesten hogere kapitaalbuffers aanhouden (BaselIII)., banken
moeten bepaald kapitaal bij hun houden zodat mensen die geld ophalen het altijd ter beschikking is
voor hun
- Verhoogd toezicht: FSMA en ECB kregen meer bevoegdheden om financiële instellingen te controleren.
- Bescherming van consumenten: Nieuwe regels om burgers te beschermen tegen risicovolle financiële
producten bv. eerste 100 000 euro op een rekening zijn beschermd en mensen zijn goed geïnformeerd
ECONOMISCHE THEORIEËN
Van klassiek liberalisme tot duurzame economie
- Klassiek liberalisme: Adam Smith pleitte voor een vrije markt met minimale staatsinterventie → wetgeving
was zeer beperkt, weinig regels
- Keynesiaanse economie: Overheidsinterventie is nodig om economische stabiliteit te garanderen
- Marxistische theorie: Karl Marx benadrukte de rol van klassenstrijd en staatscontrole op kapitaal, privébezit
hoefde voor hem niet
- Neoliberalisme: Milton Friedman stelde dat minder regulering en vrije marktwerking economische groei
stimuleren
- vandaag: Duurzame en deeleconomie: Moderne regelgeving richt zich op circulaire economie en
verantwoord ondernemen
EUROPESE INVLOED
De impact van EU-wetgeving op Belgische regelgeving
- Harmonisatie van regelgeving
o De EU stelt richtlijnen en verordeningen op om nationale wetten op elkaar af te stemmen, over
Europa heen de regels hetzelfde laten gelden
- toezicht op mededinging
o Europese Commissie handhaaft concurrentieregels en voorkomt kartelvorming
- financiële regulering
o ECB en ESMA (=FSMA op Europees niveau) bepalen toezicht op banken en financiële markten
2
,Economisch en financieel recht
CASESTUDY
DE VERSCHUIVING NAAR EN IMPACT VAN VERANTWOORD ONDERNEMEN
- CSRD-richtlijn: Corporate Sustainability Reporting Directive verplicht bedrijven tot
duurzaamheidsrapportage (op vlak van ecologie, sociaal en goed beleid: ESG), richtlijn is reeds al
omgezet
- ESG-criteria: Environmental, Social & Governance: normen voor duurzaam en ethisch ondernemen
(ecologie, sociaal, bestuur)
- Groene financiering: Banken en investeerders richten zich op duurzame projecten en verantwoorde
investeringen
COVID-19 STEUNMAATREGELEN
hier zijn er veel economische maatregelen genomen + bepalingen uitvaardigen om ondernemingen die hierdoor
in gevaar kwamen te helpen
OORLOG RUSLAND-OEKRAÏNE
energiesector werd grote ‘winnaar’ door de winsten die ze maakte, overheid heeft dan maatregelen
uitgevaardigd omdat de winst echt te veel was dus ze kwamen tussen
UITDAGINGEN: TOEKOMSTIGE TRENDS
DIGITALE ECONOMIE EN FINTECH-REGULERING
Nieuwe wetgeving voor digitale financiële markten
- Open banking: EU-wetgeving PSD2 verplicht banken om data te delen met fintech-bedrijven bv.
PayConic is geen echte bank
- Digitale betalingen: De FSMA en ECB controleren digitale betaalsystemen zoals e-wallets
- Cryptomunten: De EU-regulering MiCA(2024) stelt regels voor crypto-activa en platforms bv. bitcoins
Regelgeving moet zich voortdurend aanpassen aan een veranderende wereld
- AI en automatisering: Nieuwe wetten nodig voor AI-gebruik in economie en financiële markten.
- Duurzaam bankieren: Groene investeringen en strengere ESG-rapportage worden de norm.
- Digitale valuta: Centrale banken experimenteren met digitale euro en crypto-integratie.
CONCLUSIE: BELANGRIJKE INZICHTEN
- Regelgeving beïnvloedt economie - Wetten bepalen hoe bedrijven opereren en consumenten
beschermd worden. Juridische kaders zorgen voor stabiliteit en bescherming in economie en financiën.
- EU speelt een grote rol - Europese richtlijnen en toezicht zijn cruciaal voor België.
- Dynamiek van verandering en toekomstige uitdagingen - Wetgeving evolueert voortdurend.
Digitalisering, duurzaamheid en financiële stabiliteit blijven aandachtspunten
3
, Economisch en financieel recht
ECONOMISCH RECHT
1. ALGEMEEN – BEGRIPPEN EN RECHTSBRONNEN
1. RECHTSBRONNEN
- Belangrijkste rechtsbronnen ven het economisch recht
- Wisselwerking met het Burgerlijk Wetboek
overzicht rechtsbronnen:
- Geschreven rechtsbronnen: Omvat wetgeving (WER, bijzondere wetten), internationale verdragen en
Europese regelgeving
- Ongeschreven rechtsbronnen: Bevat handelsgebruiken, algemene rechtsbeginselen en rechtsleer
- Belang van rechtspraak: Interpretaties van het Hof van Cassatie en het HvJ-EU bepalen hoe regels worden
toegepast
GESCHREVEN RECHTSBRONNEN
- Wetgeving: Het WER vormt de kern, aangevuld met bijzondere wetten zoals het Wetboek van Vennootschappen en de
KMO-financieringswet
- Internationale verdragen: Belangrijke handelsverdragen zoals het WTO-verdrag en het Weens Koopverdrag regelen
internationale transacties
- Europese regelgeving: EU-verordeningen zijn rechtstreeks van toepassing, terwijl richtlijnen nationale omzetting vereisen
ONGESCHREVEN BRONNEN
- Handelsgebruiken: Bepaalde gebruiken zijn algemeen aanvaard binnen commerciële transacties en hebben juridische
waarde
- Algemene rechtsbeginselen: Concepten zoals contractvrijheid en goede trouw sturen de toepassing van het economisch
recht
- Rol van de doctrine: Academische analyses en juridische publicaties helpen bij de interpretatie en evolutie van het recht
WISSELWERKING WER EN BW
essentie:
- Het BW als algemene basis: Het Burgerlijk Wetboek regelt fundamentele principes zoals contracten en aansprakelijkheid
- Specifieke economische regels: Het WER wijkt af van het BW om consumenten en markten beter te reguleren
- Wanneer geldt het BW? Als het WER geen specifieke regels biedt, wordt teruggevallen op het BW
Specifieke economische regels in het economisch recht, o.a.:
- Consumentenbescherming: Het WER introduceert afwijkende regels zoals herroepingsrecht en bescherming tegen
misleidende praktijken.
- Mededingingsregels: Het WER beperkt contractvrijheid om eerlijke concurrentie te waarborgen en kartelvorming tegen te
gaan.
- Strengere betalingstermijnen: In B2B-transacties legt het WER kortere betalingstermijnen op dan het BW
aanvullende werking van het BW:
CONCLUSIE: BELANGRIJKE INZICHTEN
- Het economisch recht combineert geschreven en ongeschreven bronnen en evolueert voortdurend.
- Belang WER voor ondernemingen: Het WER biedt een duidelijk juridisch kader voor bedrijven en consumenten.
- WER en BW vullen elkaar aan: Het WER regelt specifieke economische aspecten, terwijl het BW als basisrecht blijft gelden
- Internationale en Europese invloed: Het economisch recht wordt sterk beïnvloed door EU-regels en internationale
verdragen
- Dynamisch rechtsgebied: Wetten evolueren om in te spelen op marktontwikkelingen en technologische vooruitgang
4
