THEORIE VAN HET STADSONTWERP
0. Opzet cursus
➔ Link begrijpen tussen ruimtelijke figuren , vorm en maatschappelijke
intentionaliteit.
Welke pol, soc ec intenties die maatschappelijke vorm beïnvloeden
➔ Link tussen maatschappelijk doel en ruimtelijke vorm staat centraal
➔ We proberen het concept te volgen naar materialisatie en dan ook effecten
Samengevat: We bestuderen de ontwikkeling vd stedenbouw als discipline, op zoek naar
ruimtelijke oplossingen voor soc-eco en pol-strat problemen/vragen.
Examen/ schriftelijk:
- 1 kennis vraag: concept plaatsen in geschiedenis;
- 1 vergelijkende vraag: 2 cocnepten, voorbeelden of figuren in 2 verschillende
periodes die we tegen elkaar moeten afzetten, beschrijven in hoeverre die 2
verschillen in maatschappelijke, politieke intenties. BV Grieks raster vergelijken
met 19e eeuws raster
1. Stadstudies
Stad en verstedelijking
Stad/steden: concentratiepunten van economische, soc, pol en cult activiteiten die
aanleiding geven tot een omvangrijke bevolking, hoge woondichtheid en compacte
bebouwingswijze en een eigen inwonersmentaliteit.
- Analytische dimensie
Beter begrip stedelijke conditie vandaag.
- Agency vd stad
projectieve dimensie: ontwikkeling vd stad heeft invloed op ontwikkeling vd
samenleving
- Tegelijk: urban theory in crisis → waar begint en eindigt de stad?
Dia 20: the city as an egg. : anekdotisch omgaan met geschiednis
Boiled egg: ancient
Fried egg: 17-19 century
Scrambled egg: modern
Of door schilderijen
, Transformaties: schaalvergroting, regionalisering, van steden in de tweede ronde van de
eco groei (tot circa 1970)
Ontwerpwetenschappen: nood aan kritische reflectie en opnieuw verbinden van ruimte
met maatschappelijke context en motief/macht → geschiedenis als noodzakelijk
referentiekader
New Urbanism: (snel over gegaan)
= inperken van sprawl en injecteren van centraliteit
Urban history
➔ Ontwerp en stedenbouw blijven onderbelicht
➔ Weinig tot geen engagement met urban theory (case overstijgen/hedendaagse
vraagstelling)
Antieke beschaving
1. het grid
= veelzijdig in toepassing
Grieken: land eerlijk verdelen zonder landeigendom
NY: vastgoedmachine om land makkelijk te commercialiseren en verkopen. Maar grid
lijkt wel op dat van de Grieken
1. **Het gridpatroon als algemeen stadsontwerp**: Het grid of dambordpatroon is het
meest voorkomende ontwerp voor geplande steden wereldwijd en door de geschiedenis
heen. Het biedt een praktische structuur voor het verdelen van land en het verkopen van
onroerend goed en wordt vaak ingezet voor verschillende stedelijke omgevingen.
2. **Toepassing in gecontroleerde omgevingen**: Naast steden wordt het gridpatroon
ook gebruikt in situaties waarin toezicht op mensen belangrijk is, zoals in vluchtelingen-
en gevangenkampen, omdat het overzichtelijkheid en eenvoud biedt.
3. **Misverstanden over het gridpatroon**: Ondanks zijn wijdverspreide gebruik wordt
het grid vaak verkeerd begrepen. Men beschouwt het vaak als één onveranderlijke en
eenvoudige vorm, terwijl het ontwerp juist nuances en variaties kent die niet altijd
worden erkend.
Grieks en Romeins grid:
Zie tekst dia
,2. Tijdlijn:
Grieks: 776 – 500 BC: Archaic period
De agora: hoe Kleiner de stad, hoe kleiner de agora
- Het hart van de nieuwe stad was een open plein, een agora
- Duurzame materialen
- Geëlaboreerde gebouwen
- Hoge comfort
- Veel geld/tijd in gestoken
- Veel schaduw
- Symbool van democratie
- Gesprekplaats
- Publieke ruimte
- De stad wordt gedacht als ‘publieke’ in de zin van politieke en als ethsche ruimte,
als plan van collectieve beslissingen en het goede samenleven
Verschillen tussen staatsvorme
Sparta → only property owners could engage in government
Corinth → only a small group of people rules
Zie Dia 11, 12 en 13 nog
3. Eerste steden
Athene <-> Priene
, Eerste lijn: organische groei, geleidelijk aan van groei, vaak vrij onregelmatig
Tweede lijn: heel geometrisch, sterk verband tussen intentie en materialisatie
Eerste steden zoals: Athene, Sparta en Syracuse
Ontstaan rond 7e eeuw vc – grote groei in klassieke periode 500 – 336 VC
- Geografie
- Acropolis → agora (centrum verplaatst zich geleidelijk aan) scheiding niet
absoluut, ook tempels in de stad
- Permanent → vergankelijk
- Geleidelijke groei, volgens sociale dynamiek
3.1 ATHENE (GRIEKEN)
Schijnbaar ongepland maar:
- Zichtlijnen in grote assemblage van Acropolis en Agora
- Panthenaïsche weg als ordenend principe
Kenmerken:
- De stad zelf is vrij organisch, ongestructureerd, zeer vergankelijk, constante
reconstructie heropbouwen
- Woningen opgetrokken in vergankelijke materialen, best klein
<-> tov agora waar veel enrgie insteekt, duurzame materialen,…
- Volgt de topografie , gaat mee met topografie, geen superpositie
- Stadsmuur: verdedigende functie bij Grieken
Acropolis
- …
Agora
- Belangrijkste trefpunt vd stad
- Kern van pol, rel en comm activiteiten
- Zetel van rechtspraak
- Kreeg vorm omstreeks 500 vC
- Naast panataenaïsche weg, bron
- Stoa met brede portieken, vooral gebruikt door
kooplieden
- 3e eeuw VC wordt meer omkaderd door openbare
gebouwen en vervolledigen het plein
- 5 eeuwen later was athene overbevolkt en de agora lag overbeladen en chaotisch
0. Opzet cursus
➔ Link begrijpen tussen ruimtelijke figuren , vorm en maatschappelijke
intentionaliteit.
Welke pol, soc ec intenties die maatschappelijke vorm beïnvloeden
➔ Link tussen maatschappelijk doel en ruimtelijke vorm staat centraal
➔ We proberen het concept te volgen naar materialisatie en dan ook effecten
Samengevat: We bestuderen de ontwikkeling vd stedenbouw als discipline, op zoek naar
ruimtelijke oplossingen voor soc-eco en pol-strat problemen/vragen.
Examen/ schriftelijk:
- 1 kennis vraag: concept plaatsen in geschiedenis;
- 1 vergelijkende vraag: 2 cocnepten, voorbeelden of figuren in 2 verschillende
periodes die we tegen elkaar moeten afzetten, beschrijven in hoeverre die 2
verschillen in maatschappelijke, politieke intenties. BV Grieks raster vergelijken
met 19e eeuws raster
1. Stadstudies
Stad en verstedelijking
Stad/steden: concentratiepunten van economische, soc, pol en cult activiteiten die
aanleiding geven tot een omvangrijke bevolking, hoge woondichtheid en compacte
bebouwingswijze en een eigen inwonersmentaliteit.
- Analytische dimensie
Beter begrip stedelijke conditie vandaag.
- Agency vd stad
projectieve dimensie: ontwikkeling vd stad heeft invloed op ontwikkeling vd
samenleving
- Tegelijk: urban theory in crisis → waar begint en eindigt de stad?
Dia 20: the city as an egg. : anekdotisch omgaan met geschiednis
Boiled egg: ancient
Fried egg: 17-19 century
Scrambled egg: modern
Of door schilderijen
, Transformaties: schaalvergroting, regionalisering, van steden in de tweede ronde van de
eco groei (tot circa 1970)
Ontwerpwetenschappen: nood aan kritische reflectie en opnieuw verbinden van ruimte
met maatschappelijke context en motief/macht → geschiedenis als noodzakelijk
referentiekader
New Urbanism: (snel over gegaan)
= inperken van sprawl en injecteren van centraliteit
Urban history
➔ Ontwerp en stedenbouw blijven onderbelicht
➔ Weinig tot geen engagement met urban theory (case overstijgen/hedendaagse
vraagstelling)
Antieke beschaving
1. het grid
= veelzijdig in toepassing
Grieken: land eerlijk verdelen zonder landeigendom
NY: vastgoedmachine om land makkelijk te commercialiseren en verkopen. Maar grid
lijkt wel op dat van de Grieken
1. **Het gridpatroon als algemeen stadsontwerp**: Het grid of dambordpatroon is het
meest voorkomende ontwerp voor geplande steden wereldwijd en door de geschiedenis
heen. Het biedt een praktische structuur voor het verdelen van land en het verkopen van
onroerend goed en wordt vaak ingezet voor verschillende stedelijke omgevingen.
2. **Toepassing in gecontroleerde omgevingen**: Naast steden wordt het gridpatroon
ook gebruikt in situaties waarin toezicht op mensen belangrijk is, zoals in vluchtelingen-
en gevangenkampen, omdat het overzichtelijkheid en eenvoud biedt.
3. **Misverstanden over het gridpatroon**: Ondanks zijn wijdverspreide gebruik wordt
het grid vaak verkeerd begrepen. Men beschouwt het vaak als één onveranderlijke en
eenvoudige vorm, terwijl het ontwerp juist nuances en variaties kent die niet altijd
worden erkend.
Grieks en Romeins grid:
Zie tekst dia
,2. Tijdlijn:
Grieks: 776 – 500 BC: Archaic period
De agora: hoe Kleiner de stad, hoe kleiner de agora
- Het hart van de nieuwe stad was een open plein, een agora
- Duurzame materialen
- Geëlaboreerde gebouwen
- Hoge comfort
- Veel geld/tijd in gestoken
- Veel schaduw
- Symbool van democratie
- Gesprekplaats
- Publieke ruimte
- De stad wordt gedacht als ‘publieke’ in de zin van politieke en als ethsche ruimte,
als plan van collectieve beslissingen en het goede samenleven
Verschillen tussen staatsvorme
Sparta → only property owners could engage in government
Corinth → only a small group of people rules
Zie Dia 11, 12 en 13 nog
3. Eerste steden
Athene <-> Priene
, Eerste lijn: organische groei, geleidelijk aan van groei, vaak vrij onregelmatig
Tweede lijn: heel geometrisch, sterk verband tussen intentie en materialisatie
Eerste steden zoals: Athene, Sparta en Syracuse
Ontstaan rond 7e eeuw vc – grote groei in klassieke periode 500 – 336 VC
- Geografie
- Acropolis → agora (centrum verplaatst zich geleidelijk aan) scheiding niet
absoluut, ook tempels in de stad
- Permanent → vergankelijk
- Geleidelijke groei, volgens sociale dynamiek
3.1 ATHENE (GRIEKEN)
Schijnbaar ongepland maar:
- Zichtlijnen in grote assemblage van Acropolis en Agora
- Panthenaïsche weg als ordenend principe
Kenmerken:
- De stad zelf is vrij organisch, ongestructureerd, zeer vergankelijk, constante
reconstructie heropbouwen
- Woningen opgetrokken in vergankelijke materialen, best klein
<-> tov agora waar veel enrgie insteekt, duurzame materialen,…
- Volgt de topografie , gaat mee met topografie, geen superpositie
- Stadsmuur: verdedigende functie bij Grieken
Acropolis
- …
Agora
- Belangrijkste trefpunt vd stad
- Kern van pol, rel en comm activiteiten
- Zetel van rechtspraak
- Kreeg vorm omstreeks 500 vC
- Naast panataenaïsche weg, bron
- Stoa met brede portieken, vooral gebruikt door
kooplieden
- 3e eeuw VC wordt meer omkaderd door openbare
gebouwen en vervolledigen het plein
- 5 eeuwen later was athene overbevolkt en de agora lag overbeladen en chaotisch
