LEVENSLOOPPSYCHOLOGIE
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
DOELSTELLINGEN EN BEGRIPPEN
1.1 EEN ORIËNTATIE OP DE LEVENSLOOPPSYCHOLOGIE
Ontwikkelingspsychologen hebben aandacht naar de periode waarin veranderingen elkaar het snelste opvolgen
à Van de geboorte tot aan adolescentie
EEN DEFINITIE VAN LEVENSLOOPPSYCHOLOGIE
Levenslooppsychologie = de wetenschappelijke studie naar de patronen van groei, verandering en stabiliteit
die zich voortdoen bij toenemende leeftijd, dus van conceptie tot aan de dood
BESTUDEREN GROEI, VERANDERING EN STABILITEIT à wetenschappelijke benadering
- Hypothese over aard en verloop van menselijke ontwikkeling aftoetsen met behulp van
wetenschappelijke bewijzen
- Methodische, wetenschappelijke technieken gebruiken om juistheid van theorie en systematisch aan
te tonen
GERICHT OP MENSELIJKE ONTWIKKELING
- Universele ontwikkelingsprincipes doorgronden
- Kijken naar de invloed van culturele, raciale en etnische verschillen in de ontwikkeling
- Inzicht krijgen in unieke aspecten van individuen
ð Ontwikkeling binnen de jeugd en adolescentie beschouwen als continu proces
ONTWIKKELING BEGINT BIJ CONCEPTIE EN EINDIGT BIJ DOOD
- In elke periode mogelijkheid tot groei én verval bevat + hele leven groeien en veranderen
- Gedrag blijft in bepaalde opzichten stabiel maar in andere opzichten blijven ze heel hun leven groeien
en veranderen
WAT IS ONTWIKKELING?
Ontwikkelen = Het veranderen van een aanwezige structuur, de aanwezige structuur ontwikkelt, ont-vouwt,
ont-plooit zicht gedurende de hele levenscyclus.
- Gedragsveranderingen van begin tot einde van het leven (winst-verlies)
- Levenslang proces à geleidelijke verandering
- Voortgang: ontwikkeling is niet herhaalbaar
1
,ACTUELE VRAAGSTUKKEN EN ONDERWERPEN IN DE LEVENSLOOPPSYCHOLOGIE
CONTINUE VERANDERING VERSUS DISCONTINUE VERANDERING
Continue verandering = de ontwikkeling is geleidelijk aan en vloeien de prestaties op een bepaald niveau voort
uit die van de vorige niveau
- Kwantitatief
- Aard van verandering blijft gelijk
- De veranderingen voltrekken zicht stapsgewijs
- Voorbeeld:
o Groeien
o Toenemende woordenschat
Discontinue verandering = vindt plaats in de aparte stappen of stadia. Elk stadium levert gedrag, gevoelens of
gedachten op die kwalitatief anders zijn dan gedrag, gevoelens of gedachten in eerdere stadia.
- Ontwikkelen is als het beklimmen van een trap à elke stap komt overeen met een rijpere of meer
georganiseerde manier van functioneren
- In fasen
- Voorbeeld:
o Van stappen naar kruipen naar rechtstaan
ð Ze staan beide naast elkaar
KRITIEKE EN GEVOELIGE PERIODEN
Kritieke periode = specifieke periode in de ontwikkeling waarin een bepaalde gebeurtenis de grootste
consequenties heeft
- Bepaalde soorten omgevingsstimuli aanwezig die noodzakelijk zijn voor normale ontwikkeling
- Er zijn meer aanwijzingen dat kinderen latere ervaringen kunnen gebruiken om eerdere achterstanden
in te halen
- Voorbeeld:
o Geen veilige hechting (Lorenz experiment ganzen)
o Infectieziekten
Gevoelige perioden = de organismen zijn extra ontvankelijk voor bepaalde soorten stimuli in hun omgeving.
Staat voor de periode waarin bepaalde vermogens optimaal naar voor komen
- Afwezigheid van stimuli zorgt niet altijd voor onomkeerbare consequenties
- Voorbeeld:
o Het aanleren van taal gaat gemakkelijker op een jonge leeftijd
NATURE – NURTURE DISCUSSIE
Nature à eigenschappen, vermogens en capaciteiten geërfd van ouders, genetische informatie
- Voorbeeld:
o Gender
o Lichaamslengte
2
,Nurture à omgevingsinvloeden die bepalend zijn voor ons gedrag, van biologische en sociale aard + soms
resultaat van maatschappelijke factoren
- Voorbeeld:
o Sociaal: manier waarop ouders hun kinderen opvoeden
LEVENSLOOP PERSPECTIEF VERSUS FOCUS OP SPECIFIEKE PERIODEN
- Richten op babytijd en adolescentie volgens ontwikkelingspsychologen
- Tegenwoordig naar totale levensloop kijken
o Groei en verandering komt in elke levensfase voor
o Belangrijk deel van iemands ontwikkeling wordt door sociale omgeving en culturele context
bepaalt
HET LEVENSLOOP PERSPECTIEF: UITGANGSPUNTEN
ONTWIKKELING IS EEN LEVENSLANG PROCES
- In elke levensfase zijn er belangrijke ontwikkelingen
- Eerdere ontwikkelingen kunnen ook een invloed hebben op latere ontwikkelingen
- In elke levensfase kan er verandering optreden op verschillende domeinen
- In elke levensfase zijn er verschillende ontwikkelingstaken die we moeten vervullen
ONTWIKKELING IS MULTI-DIMENSIONEEL EN MULTI-DIRECTIONEEL
Multi-dimensioneel:
- Ontwikkeling op verschillende domeinen
- Heel vaak interactie tussen deze domeinen
- Vooruitgang in bepaald domein heeft invloed op andere domeinen
Multi-directioneel:
- Vaardigheden ontwikkelen niet oneindig
- Toename en afname van vaardigheden en kennis op verschillende domeinen in elke levensfase
ð Mensen kunnen op elke leeftijd hun mogelijkheden verbeteren en nieuwe vaardigheden ontwikkelen.
ONTWIKKELING IS PLASTISCH
Plastisch = veranderbaar of ‘kneedbaar’
- Ontwikkeling is plastisch in elke leeftijdsfase
- Het wordt minder plastisch als mogelijkheden en kansen voor verandering afnemen
- Er zijn grote individuele verschillen tussen personen
- Opvoeders kunnen ontwikkeling stimuleren en bevorderen
- Het is rekbaar, oefenen à hoger niveau bereiken
ONTWIKKELING WORDT BEÏNVLOED DOOR MEERDERE, INTERAGERENDE FACTOREN
Cohort = een groep mensen die rond dezelfde tijd en op dezelfde plek is geboren
- Ontwikkeling en ouder worden à historisch-culturele context die zelf voortdurend verandert
3
, - Belangrijke sociale gebeurtenissen hebben een bepaalde invloed op alle leden van een cohort bv.
Oorlogen, epidemieën
Normatieve gebeurtenissen = gebeurtenissen die zich voor de meeste individuen binnen een groep op
dezelfde manier voltrekken. Ze kunnen biologisch, historisch, sociaal of cultureel bepaald zijn. (in grote groep)
- Verschillende soorten:
o Historische bepaalde invloeden: biologische en omgevingsinvloeden die gemeenschappelijk
zijn voor mensen van een bepaalde generatie omwille van historische omstandigheden.
o Leeftijdsgebonden invloeden: biologische en omgevingsinvloeden die gelijk zijn voor mensen
in een bepaalde leeftijdsperiode.
o Socio-cultureel bepaalde invloeden: etnische afkomst, sociale klasse, lidmaatschap van
subcultuur
Niet-normatieve gebeurtenissen = specifieke, atypische gebeurtenissen die plaatsvinden in het leven van een
specifiek persoon op een tijdstip dat zulke gebeurtenissen de meeste andere mensen niet overkomen.
(individueel)
- Grotere invloed op ontwikkeling dan normatieve gebeurtenissen
- Verschillende mogelijke paden en resultaten benadrukken
- Na explosieve groei: ontwikkelingen en veranderingen die
invloed hebben op het menselijke gedrag.
o Sociale, culturele en historische invloeden
- Levensloop – en ontwikkelingspsychologie richten zich op
ontwikkeling en zijn complementair.
o Levensloop: onderzoek naar algemene
ontwikkelingsmechanismen
o Ontwikkeling: bijzondere in ontwikkeling van een
individu
- Voorbeeld:
o Borstkanker krijgen, winnen van een wedstrijd
1.2 DE REIKWIJDTE VAN HET VAKGEBIED
- Vrij uiteenlopende onderwerpen
- Domeinen en fases zijn verbonden met elkaar en je kan ze combineren
- Op 2 manieren specialiseren: leeftijdscategorie en ontwikkelingsthema
ONTWIKKELINGSFASEN EN -DOMEINEN
!!! Ontwikkelingsfasen:
• Prenatale ontwikkeling
• Geboorte en pasgeboren
• Babytijd (eerste levensjaar)
• Peutertijd (1-3j)
• Kleutertijd (3-6j)
• Lagere schooltijd (6-12j)
4
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
DOELSTELLINGEN EN BEGRIPPEN
1.1 EEN ORIËNTATIE OP DE LEVENSLOOPPSYCHOLOGIE
Ontwikkelingspsychologen hebben aandacht naar de periode waarin veranderingen elkaar het snelste opvolgen
à Van de geboorte tot aan adolescentie
EEN DEFINITIE VAN LEVENSLOOPPSYCHOLOGIE
Levenslooppsychologie = de wetenschappelijke studie naar de patronen van groei, verandering en stabiliteit
die zich voortdoen bij toenemende leeftijd, dus van conceptie tot aan de dood
BESTUDEREN GROEI, VERANDERING EN STABILITEIT à wetenschappelijke benadering
- Hypothese over aard en verloop van menselijke ontwikkeling aftoetsen met behulp van
wetenschappelijke bewijzen
- Methodische, wetenschappelijke technieken gebruiken om juistheid van theorie en systematisch aan
te tonen
GERICHT OP MENSELIJKE ONTWIKKELING
- Universele ontwikkelingsprincipes doorgronden
- Kijken naar de invloed van culturele, raciale en etnische verschillen in de ontwikkeling
- Inzicht krijgen in unieke aspecten van individuen
ð Ontwikkeling binnen de jeugd en adolescentie beschouwen als continu proces
ONTWIKKELING BEGINT BIJ CONCEPTIE EN EINDIGT BIJ DOOD
- In elke periode mogelijkheid tot groei én verval bevat + hele leven groeien en veranderen
- Gedrag blijft in bepaalde opzichten stabiel maar in andere opzichten blijven ze heel hun leven groeien
en veranderen
WAT IS ONTWIKKELING?
Ontwikkelen = Het veranderen van een aanwezige structuur, de aanwezige structuur ontwikkelt, ont-vouwt,
ont-plooit zicht gedurende de hele levenscyclus.
- Gedragsveranderingen van begin tot einde van het leven (winst-verlies)
- Levenslang proces à geleidelijke verandering
- Voortgang: ontwikkeling is niet herhaalbaar
1
,ACTUELE VRAAGSTUKKEN EN ONDERWERPEN IN DE LEVENSLOOPPSYCHOLOGIE
CONTINUE VERANDERING VERSUS DISCONTINUE VERANDERING
Continue verandering = de ontwikkeling is geleidelijk aan en vloeien de prestaties op een bepaald niveau voort
uit die van de vorige niveau
- Kwantitatief
- Aard van verandering blijft gelijk
- De veranderingen voltrekken zicht stapsgewijs
- Voorbeeld:
o Groeien
o Toenemende woordenschat
Discontinue verandering = vindt plaats in de aparte stappen of stadia. Elk stadium levert gedrag, gevoelens of
gedachten op die kwalitatief anders zijn dan gedrag, gevoelens of gedachten in eerdere stadia.
- Ontwikkelen is als het beklimmen van een trap à elke stap komt overeen met een rijpere of meer
georganiseerde manier van functioneren
- In fasen
- Voorbeeld:
o Van stappen naar kruipen naar rechtstaan
ð Ze staan beide naast elkaar
KRITIEKE EN GEVOELIGE PERIODEN
Kritieke periode = specifieke periode in de ontwikkeling waarin een bepaalde gebeurtenis de grootste
consequenties heeft
- Bepaalde soorten omgevingsstimuli aanwezig die noodzakelijk zijn voor normale ontwikkeling
- Er zijn meer aanwijzingen dat kinderen latere ervaringen kunnen gebruiken om eerdere achterstanden
in te halen
- Voorbeeld:
o Geen veilige hechting (Lorenz experiment ganzen)
o Infectieziekten
Gevoelige perioden = de organismen zijn extra ontvankelijk voor bepaalde soorten stimuli in hun omgeving.
Staat voor de periode waarin bepaalde vermogens optimaal naar voor komen
- Afwezigheid van stimuli zorgt niet altijd voor onomkeerbare consequenties
- Voorbeeld:
o Het aanleren van taal gaat gemakkelijker op een jonge leeftijd
NATURE – NURTURE DISCUSSIE
Nature à eigenschappen, vermogens en capaciteiten geërfd van ouders, genetische informatie
- Voorbeeld:
o Gender
o Lichaamslengte
2
,Nurture à omgevingsinvloeden die bepalend zijn voor ons gedrag, van biologische en sociale aard + soms
resultaat van maatschappelijke factoren
- Voorbeeld:
o Sociaal: manier waarop ouders hun kinderen opvoeden
LEVENSLOOP PERSPECTIEF VERSUS FOCUS OP SPECIFIEKE PERIODEN
- Richten op babytijd en adolescentie volgens ontwikkelingspsychologen
- Tegenwoordig naar totale levensloop kijken
o Groei en verandering komt in elke levensfase voor
o Belangrijk deel van iemands ontwikkeling wordt door sociale omgeving en culturele context
bepaalt
HET LEVENSLOOP PERSPECTIEF: UITGANGSPUNTEN
ONTWIKKELING IS EEN LEVENSLANG PROCES
- In elke levensfase zijn er belangrijke ontwikkelingen
- Eerdere ontwikkelingen kunnen ook een invloed hebben op latere ontwikkelingen
- In elke levensfase kan er verandering optreden op verschillende domeinen
- In elke levensfase zijn er verschillende ontwikkelingstaken die we moeten vervullen
ONTWIKKELING IS MULTI-DIMENSIONEEL EN MULTI-DIRECTIONEEL
Multi-dimensioneel:
- Ontwikkeling op verschillende domeinen
- Heel vaak interactie tussen deze domeinen
- Vooruitgang in bepaald domein heeft invloed op andere domeinen
Multi-directioneel:
- Vaardigheden ontwikkelen niet oneindig
- Toename en afname van vaardigheden en kennis op verschillende domeinen in elke levensfase
ð Mensen kunnen op elke leeftijd hun mogelijkheden verbeteren en nieuwe vaardigheden ontwikkelen.
ONTWIKKELING IS PLASTISCH
Plastisch = veranderbaar of ‘kneedbaar’
- Ontwikkeling is plastisch in elke leeftijdsfase
- Het wordt minder plastisch als mogelijkheden en kansen voor verandering afnemen
- Er zijn grote individuele verschillen tussen personen
- Opvoeders kunnen ontwikkeling stimuleren en bevorderen
- Het is rekbaar, oefenen à hoger niveau bereiken
ONTWIKKELING WORDT BEÏNVLOED DOOR MEERDERE, INTERAGERENDE FACTOREN
Cohort = een groep mensen die rond dezelfde tijd en op dezelfde plek is geboren
- Ontwikkeling en ouder worden à historisch-culturele context die zelf voortdurend verandert
3
, - Belangrijke sociale gebeurtenissen hebben een bepaalde invloed op alle leden van een cohort bv.
Oorlogen, epidemieën
Normatieve gebeurtenissen = gebeurtenissen die zich voor de meeste individuen binnen een groep op
dezelfde manier voltrekken. Ze kunnen biologisch, historisch, sociaal of cultureel bepaald zijn. (in grote groep)
- Verschillende soorten:
o Historische bepaalde invloeden: biologische en omgevingsinvloeden die gemeenschappelijk
zijn voor mensen van een bepaalde generatie omwille van historische omstandigheden.
o Leeftijdsgebonden invloeden: biologische en omgevingsinvloeden die gelijk zijn voor mensen
in een bepaalde leeftijdsperiode.
o Socio-cultureel bepaalde invloeden: etnische afkomst, sociale klasse, lidmaatschap van
subcultuur
Niet-normatieve gebeurtenissen = specifieke, atypische gebeurtenissen die plaatsvinden in het leven van een
specifiek persoon op een tijdstip dat zulke gebeurtenissen de meeste andere mensen niet overkomen.
(individueel)
- Grotere invloed op ontwikkeling dan normatieve gebeurtenissen
- Verschillende mogelijke paden en resultaten benadrukken
- Na explosieve groei: ontwikkelingen en veranderingen die
invloed hebben op het menselijke gedrag.
o Sociale, culturele en historische invloeden
- Levensloop – en ontwikkelingspsychologie richten zich op
ontwikkeling en zijn complementair.
o Levensloop: onderzoek naar algemene
ontwikkelingsmechanismen
o Ontwikkeling: bijzondere in ontwikkeling van een
individu
- Voorbeeld:
o Borstkanker krijgen, winnen van een wedstrijd
1.2 DE REIKWIJDTE VAN HET VAKGEBIED
- Vrij uiteenlopende onderwerpen
- Domeinen en fases zijn verbonden met elkaar en je kan ze combineren
- Op 2 manieren specialiseren: leeftijdscategorie en ontwikkelingsthema
ONTWIKKELINGSFASEN EN -DOMEINEN
!!! Ontwikkelingsfasen:
• Prenatale ontwikkeling
• Geboorte en pasgeboren
• Babytijd (eerste levensjaar)
• Peutertijd (1-3j)
• Kleutertijd (3-6j)
• Lagere schooltijd (6-12j)
4
