SOCIALE VERANDERING
TABLE OF CONTENTS
1 INLEIDING: SOCIOLOGIE, SOCIALE PROBLEMEN EN MODERNITEIT ..........................................................4
1.1 VERLICHTING , SOCIOLOGIE EN POSITIVISME ................................................................................................. 5
1.1.1 Auguste Comte ........................................................................................................................ 5
1.1.2 Karl Marx ................................................................................................................................ 6
1.1.3 Emile Durkheim ....................................................................................................................... 6
1.2 MODERNISERING ALS INDUSTRIALISERING ................................................................................................... 7
1.2.1 Een ‘industrialistische’ of ‘sociaal-economische’ bias in de sociologie ....................................... 7
1.3 DE VERLICHTING EN DE MODERNE POLITIEKE IDEOLOGIEËN .............................................................................. 8
1.3.1 Het liberalisme ........................................................................................................................ 8
1.3.2 Het Socialisme ......................................................................................................................... 8
1.3.3 Het Conservatisme .................................................................................................................. 8
1.3.4 De moderne politieke ideologieën over markt, staat en gemeenschap ...................................... 9
1.3.5 Sociologie, sociale problemen en de drie moderne politieke ideologieën ................................. 10
2 MODERNISERING I: MERITOCRATISERING ............................................................................................. 11
2.1 DE VOOR-MODERNE STANDENSAMENLEVING ............................................................................................ 11
2.2 CLAUDE-HENRI DE SAINT-SIMON ........................................................................................................... 12
2.3 MERITOCRATIE .................................................................................................................................. 12
2.3.1 Meritocratie, sociale stratificatie en sociale mobiliteit ............................................................ 16
3 DRIE EXAMENVRAGEN OP BASIS VAN WERKCOLLEGE 1 ........................................................................ 20
3.1 MERITOCRATIE: EXAMENVRAAG 1 .......................................................................................................... 20
3.2 SAINT-SIMON, MARX, DURKHEIM: EXAMENVRAAG 2 .................................................................................. 20
3.3 POLITIEK-IDEOLOGISCHE VERHOUDINGEN IN MODERNE SAMENLEVINGEN: EXAMENVRAAG 3 .................................. 20
4 MODERNISERING II: SECULARISERING ................................................................................................... 21
4.1 BRYAN WILSON: WAT IS SECULARISERING? ............................................................................................... 21
4.2 KAREL DOBBELAERE: SECULARISERING OP 3 NIVEAUS ................................................................................... 22
4.2.1 Secularisering op macroniveau .............................................................................................. 22
4.2.2 Secularising op mesoniveau ................................................................................................... 23
4.2.3 ‘Laïcisering’ en ‘Professionalisering’ ....................................................................................... 24
4.2.4 sECULARISERING OP MICRONIVEAU ...................................................................................... 25
4.3 CONCLUSIES ...................................................................................................................................... 26
5 MODERNISERING III: RATIONALISERING ................................................................................................ 27
5.1 RATIONALISERING ............................................................................................................................... 27
5.1.1 Formele versus substantiële rationaliteit ................................................................................ 27
5.2 RATIONALISERING EN MCDONALDISERING ................................................................................................ 28
5.3 RATIONALISERING VAN ARBEIDSORGANISATIES ........................................................................................... 29
5.3.1 Automatisering en robotisering ............................................................................................. 30
5.4 RATIONALISERING VAN ARBEIDSORGANISATIES EN RATIONALISERING VAN STAAT EN RECHT .................................... 30
5.5 RATIONALISERING VAN VERZORGING: DE VERZORGINGSSTAAT ........................................................................ 31
5.5.1 Substantiële rationaliteit van de verzorgingsstaat .................................................................. 32
5.5.2 Formele en substantiële rationaliteit van de verzorgingsstaat ................................................ 32
6 WERKCOLLEGE 2 .................................................................................................................................... 34
6.1 SECULARISERING: EXAMENVRAAG 1 ........................................................................................................ 35
1
, 6.2 RATIONALISERING ALGEMEEN: EXAMENVRAAG 2 ........................................................................................ 35
6.3 RATIONALISERING VAN ARBEID EN STAAT: EXAMENVRAAG 3 .......................................................................... 35
7 MODERNISERING IV: ONTTOVERING ..................................................................................................... 37
7.1 WEBERS VERKLARING VAN RATIONALISERING ............................................................................................. 37
7.2 EXTERNE RATIONALISERING: OPKOMST VAN HET MODERNE, GERATIONALISEERDE KAPITALISME............................... 37
7.2.1 Rationalisering van het Recht ................................................................................................ 38
7.2.2 Rationalisering van het overheidsbestuur............................................................................... 40
7.3 INTERNE RATIONALISERING: DE PROTESTANTSE REFORMATIE, 16DE EEUW ......................................................... 40
7.4 DE PROTESTANTSE REFORMATIE EN DE ONTTOVERING VAN DE WERELD ............................................................ 41
7.4.1 Onttovering van de wereld door religie en wetenschap .......................................................... 43
7.4.2 Het ‘waardenprobleem’ en de wetenschap ............................................................................ 44
7.5 CONCLUSIE: WEBER OVER ONTTOVERING, WETENSCHAP EN RELIGIE ................................................................ 45
8 VAN MODERNISERING NAAR POSTMODERNISERING ............................................................................ 47
8.1 DE RENAISSANCE (15DE-16DE EEUW) ....................................................................................................... 47
8.1.1 Renaissance volgens Bauman ................................................................................................ 50
8.2 VAN RENAISSANCE NAAR VERLICHTING ..................................................................................................... 50
8.2.1 Moderniteit volgens Bauman: sociale orde als menselijke opdracht ........................................ 51
8.2.2 Zygmunt Bauman: van modernisering naar postmodernisering .............................................. 52
8.2.3 Ronald Inglehart: van modernisering naar postmodernisering ................................................ 52
8.3 POSTMODERNISERING ......................................................................................................................... 53
8.4 MODERNITEIT EN POSTMODERNITEIT ....................................................................................................... 54
8.4.1 Morele evaluaties van modernisering .................................................................................... 54
8.5 POSTMODERNE SOCIOLOGIE .................................................................................................................. 54
9 WERKCOLLEGE 3 .................................................................................................................................... 56
9.1 RATIONALISERING : EXAMENVRAAG 1 ...................................................................................................... 57
9.2 ONTTOVERING: EXAMENVRAAG 2 .......................................................................................................... 58
9.3 MODERNITEIT EN POSTMODERNITEIT: EXAMENVRAAG 3 .............................................................................. 58
10 DE TEGENCULTUUR VAN DE 1960S .................................................................................................... 59
10.1 MAX WEBER EN HET MODERNE CULTURELE ONBEHAGEN .............................................................................. 59
10.2 DE TEGENCULTUUR VAN DE 1960S ......................................................................................................... 60
10.2.1 De tegencultuur: Theodore Roszak als kroongetuige .............................................................. 60
10.2.2 De tegencultuur en de technocratie ....................................................................................... 60
10.2.3 Van tegencultuur naar culturele hoofdstroom ........................................................................ 61
10.2.4 Romantisch onbehagen over moderniteit............................................................................... 62
10.2.5 De ‘systeemparanoia’ van de Frankfurter Schule .................................................................... 62
10.2.6 ‘Systeemparanoia’ in de populaire cultuur sinds de 1960s ...................................................... 63
10.2.7 Mythen en verbeelding in de tegencultuur: ‘De verbeelding aan de macht’............................. 64
10.3 POSTMODERNISERING SINDS DE TEGENCULTUUR VAN DE 1960S..................................................................... 65
11 POSTMODERNISERING I: WETENSCHAP ............................................................................................ 67
11.1 POSTMODERNISERING: AFNEMEND GEZAG VAN DE WETENSCHAP .................................................................... 67
11.1.1 Wat zijn ‘sociale problemen’ .................................................................................................. 68
11.1.2 Sociale problemen: twee sociologische benaderingen ............................................................ 69
11.2 SOCIALE PROBLEMEN TUSSEN FORMELE EN SUBSTANTIËLE RATIONALITEIT .......................................................... 70
11.2.1 Het gezag van de wetenschap in positivisme en constructivisme ............................................ 70
11.3 POSTMODERNISERING EN AFNEMEND GEZAG VAN DE WETENSCHAP: DE 1960S .................................................. 71
11.3.1 Postmoderne complottheorieën: afnemend gezag van de wetenschap ................................... 71
12 WERKCOLLEGE 4................................................................................................................................ 75
12.1 MODERN CULTUREEL ONBEHAGEN, TEGENCULTUUR EN ROMANTIEK: EXAMENVRAAG 1 ....................................... 75
12.2 COMPLOTTHEORIEËN: EXAMENVRAAG 2 .................................................................................................. 75
12.3 POSITIVISME EN CONSTRUCTIVISME IN DE SOCIOLOGIE: EXAMENVRAAG 3 ........................................................ 76
2
,13 POSTMODERNISERING II: RELIGIE ..................................................................................................... 77
13.1 RELIGIEUZE VERANDERING IN WEST-EUROPA SINDS DE 1960S ...................................................................... 77
13.1.1 Religieuze verandering in West-Europa: geworteld in tegencultuur 1960S .............................. 77
13.2 OPKOMST VAN ‘NIEUWE SPIRITUALITEIT’ IN DE CONTEXT VAN DE TEGENCULTUUR (1960S).................................... 78
13.2.1 ‘Nieuwe’ of ‘post-christelijke’ spiritualiteit als ‘geprivatiseerde’ religie ................................... 79
13.2.2 Max Weber: twee ideaaltypen van religie .............................................................................. 80
13.2.3 Tegenargument 1: geen algemeen aanvaarde doctrines?! ..................................................... 81
13.2.4 Tegenargument 2: geen betekenis in het publieke domein?! .................................................. 83
14 POSTMODERNISERING III: ARBEID EN ORGANISATIE......................................................................... 85
14.1 DE 1960S: TEGENCULTURELE KRITIEK OP HET BUREAUCRATISCHE ORGANISATIEMODEL ......................................... 85
14.1.1 Robert Bellah: expressief individualisme................................................................................. 87
14.1.2 Een nieuwe arbeidsethiek sinds de 1960s? ............................................................................. 87
14.2 DE NIEUWE GEEST VAN HET KAPITALISME .................................................................................................. 88
14.2.1 Heelas: ‘New age capitalism’ ................................................................................................. 90
14.2.2 Publieke betekenis van spiritualiteit ....................................................................................... 90
14.3 CONCLUSIE ....................................................................................................................................... 91
15 WERKCOLLEGE 5................................................................................................................................ 93
15.1 EXPRESSIEF INDIVIDUALISME EN SPIRITUALITEIT: EXAMENVRAAG 1 .................................................................. 93
15.2 SECULARISERING EN RELIGIEUZE VERANDERING: EXAMENVRAAG 2................................................................... 93
15.3 VERANDERINGEN IN HET DOMEIN VAN ARBEID & ORGANISATIE: EXAMENVRAAG 3 ............................................... 94
16 POSTMODERNISERING IV: POLITIEK .................................................................................................. 95
16.1 DE TEGENCULTUUR VAN DE 1960S EN HET POLITIEKE SYSTEEM ...................................................................... 95
16.1.1 Populistische afkeer van het politieke systeem ....................................................................... 95
16.1.2 De populistische driehoek (Rudi Laermans) ............................................................................ 96
16.1.3 ‘Het zuivere volk’ en ‘de verdorven elite’ ................................................................................ 97
16.1.4 Hedendaags rechts populisme in Europa ................................................................................ 97
16.1.5 Links populisme ..................................................................................................................... 98
16.1.6 Volkssoevereiniteit en democratie ......................................................................................... 99
16.1.7 Populisme als ‘buitengewone’ politiek ................................................................................. 100
16.2 PERSONALISERING VAN DE POLITIEK....................................................................................................... 101
16.2.1 Personalisering en mediatisering ......................................................................................... 102
16.3 POSTMODERNISERING / ROMANTISERING VAN DE POLITIEK ......................................................................... 104
3
, 1 INLEIDING: SOCIOLOGIE, SOCIALE PROBLEMEN EN
MODERNITEIT
Prof. Dick Houtman
Doelen van het vak
Twee doelen:
Verwerven van empirisch en theoretisch inzicht in maatschappelijke veranderingen in
westerse samenlevingen, met name sinds 1960s
Verbinden van deze veranderingen aan de klassieke sociologisch-theoretische erfenis, met
name die van Karl Marx, Max Weber en Emile Durkheim
Opzet van het vak
Het vak omvat twaalf hoorcolleges en zes werkcolleges
De hoorcolleges behandelen de literatuur, maar kunnen die niet vervangen, net zomin als de
literatuur de hoorcolleges kan vervangen: beiden zijnexamenstof
In de werkcolleges worden vragen van studenten over de stof van de twee voorafgaande
hoorcolleges besproken, mede aan de hand van twee door elke student in te leveren
opdrachten (zie Toledo / Ultra)
De literatuur omvat 20 gedigitaliseerde hoofdstukken en artikelen, beschikbaar via Toledo /
Ultra
Het examen in juni is schriftelijk (gesloten boek) en omvat zes open vragen over de literatuur
en de stof van de hoorcolleges
Twee van de zes vragen worden ontleend aan door studenten zelf aangedragen vragen in de
vorm van opdrachten (besproken tijdens de werkcolleges)
Studenten die hebben voldaan aan hun twee opdrachten, verwerven daarmee het recht om
naar keuze één van de zes examenvragen over te slaan
Opdrachten
Iedere student levert via Toledo / Ultra tweemaal een drieledige (!) examenvraag in conform
het schema in het document “Werkcolleges en opdrachten” (zie Toledo / Ultra)
De ingeleverde opdrachten dienen als input voor het eerstvolgende werkcollege en
verschaffen een vrijstelling voor 1 van de 6 vragen op het examen
Nota bene: de eerste deadline is op zaterdag 15 februari, 23:59 uur, voor studentnummers
eindigend op 00 t/m 33
Opdracht: voorbeeld van examenvraag met drie samenhangende deelvragen
Drie samenhangende deelvragen
Vandaag drie vragen:
Hoe heeft het programma van de Verlichting de klassieke en de moderne sociologie
beïnvloed?
4
TABLE OF CONTENTS
1 INLEIDING: SOCIOLOGIE, SOCIALE PROBLEMEN EN MODERNITEIT ..........................................................4
1.1 VERLICHTING , SOCIOLOGIE EN POSITIVISME ................................................................................................. 5
1.1.1 Auguste Comte ........................................................................................................................ 5
1.1.2 Karl Marx ................................................................................................................................ 6
1.1.3 Emile Durkheim ....................................................................................................................... 6
1.2 MODERNISERING ALS INDUSTRIALISERING ................................................................................................... 7
1.2.1 Een ‘industrialistische’ of ‘sociaal-economische’ bias in de sociologie ....................................... 7
1.3 DE VERLICHTING EN DE MODERNE POLITIEKE IDEOLOGIEËN .............................................................................. 8
1.3.1 Het liberalisme ........................................................................................................................ 8
1.3.2 Het Socialisme ......................................................................................................................... 8
1.3.3 Het Conservatisme .................................................................................................................. 8
1.3.4 De moderne politieke ideologieën over markt, staat en gemeenschap ...................................... 9
1.3.5 Sociologie, sociale problemen en de drie moderne politieke ideologieën ................................. 10
2 MODERNISERING I: MERITOCRATISERING ............................................................................................. 11
2.1 DE VOOR-MODERNE STANDENSAMENLEVING ............................................................................................ 11
2.2 CLAUDE-HENRI DE SAINT-SIMON ........................................................................................................... 12
2.3 MERITOCRATIE .................................................................................................................................. 12
2.3.1 Meritocratie, sociale stratificatie en sociale mobiliteit ............................................................ 16
3 DRIE EXAMENVRAGEN OP BASIS VAN WERKCOLLEGE 1 ........................................................................ 20
3.1 MERITOCRATIE: EXAMENVRAAG 1 .......................................................................................................... 20
3.2 SAINT-SIMON, MARX, DURKHEIM: EXAMENVRAAG 2 .................................................................................. 20
3.3 POLITIEK-IDEOLOGISCHE VERHOUDINGEN IN MODERNE SAMENLEVINGEN: EXAMENVRAAG 3 .................................. 20
4 MODERNISERING II: SECULARISERING ................................................................................................... 21
4.1 BRYAN WILSON: WAT IS SECULARISERING? ............................................................................................... 21
4.2 KAREL DOBBELAERE: SECULARISERING OP 3 NIVEAUS ................................................................................... 22
4.2.1 Secularisering op macroniveau .............................................................................................. 22
4.2.2 Secularising op mesoniveau ................................................................................................... 23
4.2.3 ‘Laïcisering’ en ‘Professionalisering’ ....................................................................................... 24
4.2.4 sECULARISERING OP MICRONIVEAU ...................................................................................... 25
4.3 CONCLUSIES ...................................................................................................................................... 26
5 MODERNISERING III: RATIONALISERING ................................................................................................ 27
5.1 RATIONALISERING ............................................................................................................................... 27
5.1.1 Formele versus substantiële rationaliteit ................................................................................ 27
5.2 RATIONALISERING EN MCDONALDISERING ................................................................................................ 28
5.3 RATIONALISERING VAN ARBEIDSORGANISATIES ........................................................................................... 29
5.3.1 Automatisering en robotisering ............................................................................................. 30
5.4 RATIONALISERING VAN ARBEIDSORGANISATIES EN RATIONALISERING VAN STAAT EN RECHT .................................... 30
5.5 RATIONALISERING VAN VERZORGING: DE VERZORGINGSSTAAT ........................................................................ 31
5.5.1 Substantiële rationaliteit van de verzorgingsstaat .................................................................. 32
5.5.2 Formele en substantiële rationaliteit van de verzorgingsstaat ................................................ 32
6 WERKCOLLEGE 2 .................................................................................................................................... 34
6.1 SECULARISERING: EXAMENVRAAG 1 ........................................................................................................ 35
1
, 6.2 RATIONALISERING ALGEMEEN: EXAMENVRAAG 2 ........................................................................................ 35
6.3 RATIONALISERING VAN ARBEID EN STAAT: EXAMENVRAAG 3 .......................................................................... 35
7 MODERNISERING IV: ONTTOVERING ..................................................................................................... 37
7.1 WEBERS VERKLARING VAN RATIONALISERING ............................................................................................. 37
7.2 EXTERNE RATIONALISERING: OPKOMST VAN HET MODERNE, GERATIONALISEERDE KAPITALISME............................... 37
7.2.1 Rationalisering van het Recht ................................................................................................ 38
7.2.2 Rationalisering van het overheidsbestuur............................................................................... 40
7.3 INTERNE RATIONALISERING: DE PROTESTANTSE REFORMATIE, 16DE EEUW ......................................................... 40
7.4 DE PROTESTANTSE REFORMATIE EN DE ONTTOVERING VAN DE WERELD ............................................................ 41
7.4.1 Onttovering van de wereld door religie en wetenschap .......................................................... 43
7.4.2 Het ‘waardenprobleem’ en de wetenschap ............................................................................ 44
7.5 CONCLUSIE: WEBER OVER ONTTOVERING, WETENSCHAP EN RELIGIE ................................................................ 45
8 VAN MODERNISERING NAAR POSTMODERNISERING ............................................................................ 47
8.1 DE RENAISSANCE (15DE-16DE EEUW) ....................................................................................................... 47
8.1.1 Renaissance volgens Bauman ................................................................................................ 50
8.2 VAN RENAISSANCE NAAR VERLICHTING ..................................................................................................... 50
8.2.1 Moderniteit volgens Bauman: sociale orde als menselijke opdracht ........................................ 51
8.2.2 Zygmunt Bauman: van modernisering naar postmodernisering .............................................. 52
8.2.3 Ronald Inglehart: van modernisering naar postmodernisering ................................................ 52
8.3 POSTMODERNISERING ......................................................................................................................... 53
8.4 MODERNITEIT EN POSTMODERNITEIT ....................................................................................................... 54
8.4.1 Morele evaluaties van modernisering .................................................................................... 54
8.5 POSTMODERNE SOCIOLOGIE .................................................................................................................. 54
9 WERKCOLLEGE 3 .................................................................................................................................... 56
9.1 RATIONALISERING : EXAMENVRAAG 1 ...................................................................................................... 57
9.2 ONTTOVERING: EXAMENVRAAG 2 .......................................................................................................... 58
9.3 MODERNITEIT EN POSTMODERNITEIT: EXAMENVRAAG 3 .............................................................................. 58
10 DE TEGENCULTUUR VAN DE 1960S .................................................................................................... 59
10.1 MAX WEBER EN HET MODERNE CULTURELE ONBEHAGEN .............................................................................. 59
10.2 DE TEGENCULTUUR VAN DE 1960S ......................................................................................................... 60
10.2.1 De tegencultuur: Theodore Roszak als kroongetuige .............................................................. 60
10.2.2 De tegencultuur en de technocratie ....................................................................................... 60
10.2.3 Van tegencultuur naar culturele hoofdstroom ........................................................................ 61
10.2.4 Romantisch onbehagen over moderniteit............................................................................... 62
10.2.5 De ‘systeemparanoia’ van de Frankfurter Schule .................................................................... 62
10.2.6 ‘Systeemparanoia’ in de populaire cultuur sinds de 1960s ...................................................... 63
10.2.7 Mythen en verbeelding in de tegencultuur: ‘De verbeelding aan de macht’............................. 64
10.3 POSTMODERNISERING SINDS DE TEGENCULTUUR VAN DE 1960S..................................................................... 65
11 POSTMODERNISERING I: WETENSCHAP ............................................................................................ 67
11.1 POSTMODERNISERING: AFNEMEND GEZAG VAN DE WETENSCHAP .................................................................... 67
11.1.1 Wat zijn ‘sociale problemen’ .................................................................................................. 68
11.1.2 Sociale problemen: twee sociologische benaderingen ............................................................ 69
11.2 SOCIALE PROBLEMEN TUSSEN FORMELE EN SUBSTANTIËLE RATIONALITEIT .......................................................... 70
11.2.1 Het gezag van de wetenschap in positivisme en constructivisme ............................................ 70
11.3 POSTMODERNISERING EN AFNEMEND GEZAG VAN DE WETENSCHAP: DE 1960S .................................................. 71
11.3.1 Postmoderne complottheorieën: afnemend gezag van de wetenschap ................................... 71
12 WERKCOLLEGE 4................................................................................................................................ 75
12.1 MODERN CULTUREEL ONBEHAGEN, TEGENCULTUUR EN ROMANTIEK: EXAMENVRAAG 1 ....................................... 75
12.2 COMPLOTTHEORIEËN: EXAMENVRAAG 2 .................................................................................................. 75
12.3 POSITIVISME EN CONSTRUCTIVISME IN DE SOCIOLOGIE: EXAMENVRAAG 3 ........................................................ 76
2
,13 POSTMODERNISERING II: RELIGIE ..................................................................................................... 77
13.1 RELIGIEUZE VERANDERING IN WEST-EUROPA SINDS DE 1960S ...................................................................... 77
13.1.1 Religieuze verandering in West-Europa: geworteld in tegencultuur 1960S .............................. 77
13.2 OPKOMST VAN ‘NIEUWE SPIRITUALITEIT’ IN DE CONTEXT VAN DE TEGENCULTUUR (1960S).................................... 78
13.2.1 ‘Nieuwe’ of ‘post-christelijke’ spiritualiteit als ‘geprivatiseerde’ religie ................................... 79
13.2.2 Max Weber: twee ideaaltypen van religie .............................................................................. 80
13.2.3 Tegenargument 1: geen algemeen aanvaarde doctrines?! ..................................................... 81
13.2.4 Tegenargument 2: geen betekenis in het publieke domein?! .................................................. 83
14 POSTMODERNISERING III: ARBEID EN ORGANISATIE......................................................................... 85
14.1 DE 1960S: TEGENCULTURELE KRITIEK OP HET BUREAUCRATISCHE ORGANISATIEMODEL ......................................... 85
14.1.1 Robert Bellah: expressief individualisme................................................................................. 87
14.1.2 Een nieuwe arbeidsethiek sinds de 1960s? ............................................................................. 87
14.2 DE NIEUWE GEEST VAN HET KAPITALISME .................................................................................................. 88
14.2.1 Heelas: ‘New age capitalism’ ................................................................................................. 90
14.2.2 Publieke betekenis van spiritualiteit ....................................................................................... 90
14.3 CONCLUSIE ....................................................................................................................................... 91
15 WERKCOLLEGE 5................................................................................................................................ 93
15.1 EXPRESSIEF INDIVIDUALISME EN SPIRITUALITEIT: EXAMENVRAAG 1 .................................................................. 93
15.2 SECULARISERING EN RELIGIEUZE VERANDERING: EXAMENVRAAG 2................................................................... 93
15.3 VERANDERINGEN IN HET DOMEIN VAN ARBEID & ORGANISATIE: EXAMENVRAAG 3 ............................................... 94
16 POSTMODERNISERING IV: POLITIEK .................................................................................................. 95
16.1 DE TEGENCULTUUR VAN DE 1960S EN HET POLITIEKE SYSTEEM ...................................................................... 95
16.1.1 Populistische afkeer van het politieke systeem ....................................................................... 95
16.1.2 De populistische driehoek (Rudi Laermans) ............................................................................ 96
16.1.3 ‘Het zuivere volk’ en ‘de verdorven elite’ ................................................................................ 97
16.1.4 Hedendaags rechts populisme in Europa ................................................................................ 97
16.1.5 Links populisme ..................................................................................................................... 98
16.1.6 Volkssoevereiniteit en democratie ......................................................................................... 99
16.1.7 Populisme als ‘buitengewone’ politiek ................................................................................. 100
16.2 PERSONALISERING VAN DE POLITIEK....................................................................................................... 101
16.2.1 Personalisering en mediatisering ......................................................................................... 102
16.3 POSTMODERNISERING / ROMANTISERING VAN DE POLITIEK ......................................................................... 104
3
, 1 INLEIDING: SOCIOLOGIE, SOCIALE PROBLEMEN EN
MODERNITEIT
Prof. Dick Houtman
Doelen van het vak
Twee doelen:
Verwerven van empirisch en theoretisch inzicht in maatschappelijke veranderingen in
westerse samenlevingen, met name sinds 1960s
Verbinden van deze veranderingen aan de klassieke sociologisch-theoretische erfenis, met
name die van Karl Marx, Max Weber en Emile Durkheim
Opzet van het vak
Het vak omvat twaalf hoorcolleges en zes werkcolleges
De hoorcolleges behandelen de literatuur, maar kunnen die niet vervangen, net zomin als de
literatuur de hoorcolleges kan vervangen: beiden zijnexamenstof
In de werkcolleges worden vragen van studenten over de stof van de twee voorafgaande
hoorcolleges besproken, mede aan de hand van twee door elke student in te leveren
opdrachten (zie Toledo / Ultra)
De literatuur omvat 20 gedigitaliseerde hoofdstukken en artikelen, beschikbaar via Toledo /
Ultra
Het examen in juni is schriftelijk (gesloten boek) en omvat zes open vragen over de literatuur
en de stof van de hoorcolleges
Twee van de zes vragen worden ontleend aan door studenten zelf aangedragen vragen in de
vorm van opdrachten (besproken tijdens de werkcolleges)
Studenten die hebben voldaan aan hun twee opdrachten, verwerven daarmee het recht om
naar keuze één van de zes examenvragen over te slaan
Opdrachten
Iedere student levert via Toledo / Ultra tweemaal een drieledige (!) examenvraag in conform
het schema in het document “Werkcolleges en opdrachten” (zie Toledo / Ultra)
De ingeleverde opdrachten dienen als input voor het eerstvolgende werkcollege en
verschaffen een vrijstelling voor 1 van de 6 vragen op het examen
Nota bene: de eerste deadline is op zaterdag 15 februari, 23:59 uur, voor studentnummers
eindigend op 00 t/m 33
Opdracht: voorbeeld van examenvraag met drie samenhangende deelvragen
Drie samenhangende deelvragen
Vandaag drie vragen:
Hoe heeft het programma van de Verlichting de klassieke en de moderne sociologie
beïnvloed?
4
