Economie samenvatting Samenwerken en Onderhandelen
1.1 Speltheorie
Speltheorie: theorie over de manier waarop mensen beslissingen nemen, waarbij ze rekening houden met
de mogelijke uitkomst van keuzes van anderen.
De speltheorie gaat ervan uit dat de spelers rationeel beslissen.
Je hebt twee soorten spellen:
Simultaan spel: gelijktijdig beslissingen nemen in een spelsituatie.
Sequentieel spel: een spel waarbij de spelers na elkaar een beslissing nemen.
Het spel kan één of meerdere rondes hebben:
Eenmalig spel: spel met slechts één ronde.
Herhaald spel: spel met meerdere rondes waarbij de acties van de spelers bij voorgaande rondes van
invloed kunnen zijn op de te volgen strategie.
Er kunnen afspraken of geen afspraken worden gemaakt:
Coöperatief spel: de spelers zijn in staat afspraken te maken om hun strategieën te coördineren.
Niet-coöperatief spel: iedere speler kiest zijn eigen beste strategie, gegeven de strategie van de
anderen.
Opbrengstenmatrix/ pay-off-matrix: tabel met
uitkomsten van een spel uit de speltheorie.
Vanuit de opbrengstenmatrix kun je de oplossing
van het spel bepalen, en daarmee de beste
strategie voor beide spelers.
Om het evenwicht te bepalen gebruik je de best
response-methode: je bepaalt voor iedere speler
zijn beste actie.
Nash-evenwicht: die combinatie van strategieën
van de spelers die leidt tot een resultaat waarbij
geen van de spelers een reden heeft om van
strategie te veranderen.
Gevangenendilemma: een situatie of spel waarin een evenwicht ontstaat waarbij de uitkomst voor beiden
niet optimaal is.
Dominante strategie: de keuze die een partij maakt, ongeacht de keuze die de ander maakt.
Gedomineerde strategie: een strategie die een slechter resultaat oplevert dan de andere mogelijke
strategieën.
Individuele belang: het vooropstellen van het eigenbelang in een dilemma.
Gezamenlijk belang: het vooropstellen van het gezamenlijk belang in een dilemma.
Optimale uitkomst: een uitkomst van een spel met het beste collectieve resultaat.
Niet-optimale uitkomst: een uitkomst van een spel die mogelijk voor beide partijen beter zou kunnen.
1.2 Strategie in een prijzenoorlog
Collectieve belang: het kiezen voor een gezamenlijk belang om een betere uitkomst voor alle partijen
samen te krijgen.
In de speltheorie is er een onderscheid in:
Nul-som-spel: een spel waarbij alle opgetelde uitkomsten van het spel steeds een constante waarde
is.
Niet nul-som-spel: een spel waarbij de opgetelde uitkomsten van het spel geen constante waarde
vormen.
Een niet nul-som-spel biedt meer ruimte voor afspraken en overleg om de gezamenlijke
opbrengst te vergroten.
Contract: een document waarin de gemaakte afspraken zijn vastgelegd.
Beide partijen kunnen de optimale situatie realiseren als ze gaan samenwerken en afspraken maken.
Met een contract kun je het collectief belang boven het eigenbelang stellen om een gevangenendilemma
te doorbreken.
1
, Tit for tat principe: als je je niet aan een
afspraak houdt, kun je ervan uitgaan dat de
andere partij de afspraak ook zal schenden.
Zelfbinding: een van beide partijen maakt zijn
keuze vooraf bekend, ongeacht de keuze die
een ander zal maken.
Prijzenoorlog: strijd tussen concurrenten op basis van prijsverlagingen.
Het idee is om door prijsverlagingen het marktaandeel te vergroten en concurrenten van de markt te
verdrijven.
Sociale normen: ongeschreven regels over hoe je je hoort te gedragen.
Sociale normen kunnen ervoor zorgen dat mensen of bedrijven gaan samenwerken, waar ze dat vanuit het
individuele belang niet zouden doen.
1.3 Onderhandelen en samenwerken
Beslissingsboom: een chronologisch overzicht van de mogelijke uitkomsten in een sequentieel spel.
Verzonken kosten: kosten die gemaakt zijn ten
behoeve van de totstandkoming van een project en
niet zijn terug te verdienen wanneer het project
voortijdig stopt.
Bijvoorbeeld een voetbalclub die een nieuw
stadion laat bouwen, maar de supporters zijn niet
blij met de locatie en daarom gaat de bouw niet
door. Alle al gemaakte kosten zijn verzonken
kosten.
Berovingsprobleem: verzwakking van de onderhandelingspositie van een speler doordat hij verzonken
kosten heeft gemaakt.
Als een speler merkt dat een andere speler verzonken kosten heeft gemaakt, kan hij deze informatie
uitbuiten.
Reputatieschade: verstoring van een relatie tussen spelers in toekomstige onderhandelingen als gevolg
van een eenzijdige afwijking van gemaakte afspraken.
Bijvoorbeeld wanneer er een artiest was uitgenodigd, maar dit niet door ging. Artiesten zullen na zo’n
actie minder snel bereid zijn om nogmaals te komen optreden.
Bij herhaalde spelsituaties is reputatieschade onwenselijk.
1.4 De overheid en niet-optimale uitkomsten
Extern effect: gevolgen van productie en gebruik van goederen en diensten die niet in de prijs worden
doorberekend.
Positief extern effect: extern effect met een positieve invloed.
Bijvoorbeeld: gratis gebruik maken van de tuin rond een bedrijfsgebouw.
Negatief extern effect: extern effect met een negatieve invloed.
Bijvoorbeeld: geluidsoverlast.
Maatschappelijke kosten of opbrengsten: kosten of opbrengsten als gevolg van externe effecten, die
worden afgewenteld op of ten goede komen aan de maatschappij.
De overheid probeert dit soort kosten te voorkomen, vooral met wet- en regelgeving.
De overheid probeert de opbrengsten te stimuleren (bijvoorbeeld door boetes).
Ook sociale normen zijn een vorm van collectieve dwang die kan worden ingezet om negatieve externe
effecten te voorkomen.
(Zuiver) collectieve goederen: goederen die de overheid voortbrengt, omdat de goederen niet in
individuele eenheden te splitsen zijn en geen prijs voor het goed bij de gebruiker in rekening kan worden
gebracht.
Bijvoorbeeld: straatverlichting.
2
1.1 Speltheorie
Speltheorie: theorie over de manier waarop mensen beslissingen nemen, waarbij ze rekening houden met
de mogelijke uitkomst van keuzes van anderen.
De speltheorie gaat ervan uit dat de spelers rationeel beslissen.
Je hebt twee soorten spellen:
Simultaan spel: gelijktijdig beslissingen nemen in een spelsituatie.
Sequentieel spel: een spel waarbij de spelers na elkaar een beslissing nemen.
Het spel kan één of meerdere rondes hebben:
Eenmalig spel: spel met slechts één ronde.
Herhaald spel: spel met meerdere rondes waarbij de acties van de spelers bij voorgaande rondes van
invloed kunnen zijn op de te volgen strategie.
Er kunnen afspraken of geen afspraken worden gemaakt:
Coöperatief spel: de spelers zijn in staat afspraken te maken om hun strategieën te coördineren.
Niet-coöperatief spel: iedere speler kiest zijn eigen beste strategie, gegeven de strategie van de
anderen.
Opbrengstenmatrix/ pay-off-matrix: tabel met
uitkomsten van een spel uit de speltheorie.
Vanuit de opbrengstenmatrix kun je de oplossing
van het spel bepalen, en daarmee de beste
strategie voor beide spelers.
Om het evenwicht te bepalen gebruik je de best
response-methode: je bepaalt voor iedere speler
zijn beste actie.
Nash-evenwicht: die combinatie van strategieën
van de spelers die leidt tot een resultaat waarbij
geen van de spelers een reden heeft om van
strategie te veranderen.
Gevangenendilemma: een situatie of spel waarin een evenwicht ontstaat waarbij de uitkomst voor beiden
niet optimaal is.
Dominante strategie: de keuze die een partij maakt, ongeacht de keuze die de ander maakt.
Gedomineerde strategie: een strategie die een slechter resultaat oplevert dan de andere mogelijke
strategieën.
Individuele belang: het vooropstellen van het eigenbelang in een dilemma.
Gezamenlijk belang: het vooropstellen van het gezamenlijk belang in een dilemma.
Optimale uitkomst: een uitkomst van een spel met het beste collectieve resultaat.
Niet-optimale uitkomst: een uitkomst van een spel die mogelijk voor beide partijen beter zou kunnen.
1.2 Strategie in een prijzenoorlog
Collectieve belang: het kiezen voor een gezamenlijk belang om een betere uitkomst voor alle partijen
samen te krijgen.
In de speltheorie is er een onderscheid in:
Nul-som-spel: een spel waarbij alle opgetelde uitkomsten van het spel steeds een constante waarde
is.
Niet nul-som-spel: een spel waarbij de opgetelde uitkomsten van het spel geen constante waarde
vormen.
Een niet nul-som-spel biedt meer ruimte voor afspraken en overleg om de gezamenlijke
opbrengst te vergroten.
Contract: een document waarin de gemaakte afspraken zijn vastgelegd.
Beide partijen kunnen de optimale situatie realiseren als ze gaan samenwerken en afspraken maken.
Met een contract kun je het collectief belang boven het eigenbelang stellen om een gevangenendilemma
te doorbreken.
1
, Tit for tat principe: als je je niet aan een
afspraak houdt, kun je ervan uitgaan dat de
andere partij de afspraak ook zal schenden.
Zelfbinding: een van beide partijen maakt zijn
keuze vooraf bekend, ongeacht de keuze die
een ander zal maken.
Prijzenoorlog: strijd tussen concurrenten op basis van prijsverlagingen.
Het idee is om door prijsverlagingen het marktaandeel te vergroten en concurrenten van de markt te
verdrijven.
Sociale normen: ongeschreven regels over hoe je je hoort te gedragen.
Sociale normen kunnen ervoor zorgen dat mensen of bedrijven gaan samenwerken, waar ze dat vanuit het
individuele belang niet zouden doen.
1.3 Onderhandelen en samenwerken
Beslissingsboom: een chronologisch overzicht van de mogelijke uitkomsten in een sequentieel spel.
Verzonken kosten: kosten die gemaakt zijn ten
behoeve van de totstandkoming van een project en
niet zijn terug te verdienen wanneer het project
voortijdig stopt.
Bijvoorbeeld een voetbalclub die een nieuw
stadion laat bouwen, maar de supporters zijn niet
blij met de locatie en daarom gaat de bouw niet
door. Alle al gemaakte kosten zijn verzonken
kosten.
Berovingsprobleem: verzwakking van de onderhandelingspositie van een speler doordat hij verzonken
kosten heeft gemaakt.
Als een speler merkt dat een andere speler verzonken kosten heeft gemaakt, kan hij deze informatie
uitbuiten.
Reputatieschade: verstoring van een relatie tussen spelers in toekomstige onderhandelingen als gevolg
van een eenzijdige afwijking van gemaakte afspraken.
Bijvoorbeeld wanneer er een artiest was uitgenodigd, maar dit niet door ging. Artiesten zullen na zo’n
actie minder snel bereid zijn om nogmaals te komen optreden.
Bij herhaalde spelsituaties is reputatieschade onwenselijk.
1.4 De overheid en niet-optimale uitkomsten
Extern effect: gevolgen van productie en gebruik van goederen en diensten die niet in de prijs worden
doorberekend.
Positief extern effect: extern effect met een positieve invloed.
Bijvoorbeeld: gratis gebruik maken van de tuin rond een bedrijfsgebouw.
Negatief extern effect: extern effect met een negatieve invloed.
Bijvoorbeeld: geluidsoverlast.
Maatschappelijke kosten of opbrengsten: kosten of opbrengsten als gevolg van externe effecten, die
worden afgewenteld op of ten goede komen aan de maatschappij.
De overheid probeert dit soort kosten te voorkomen, vooral met wet- en regelgeving.
De overheid probeert de opbrengsten te stimuleren (bijvoorbeeld door boetes).
Ook sociale normen zijn een vorm van collectieve dwang die kan worden ingezet om negatieve externe
effecten te voorkomen.
(Zuiver) collectieve goederen: goederen die de overheid voortbrengt, omdat de goederen niet in
individuele eenheden te splitsen zijn en geen prijs voor het goed bij de gebruiker in rekening kan worden
gebracht.
Bijvoorbeeld: straatverlichting.
2
