Week 3: Getraumatiseerde slachtoffers
BEWIJS GELEVERD . MEDISCH STEUNBEWIJS EN MEDISCHE BEPERKINGEN IN ASIEL. D OOR
BLOEMEN, E., & KOLLEN, M. (2015).
1: Inleiding.
- In de laatste vijf jaar zijn medische aspecten steeds meer een rol gaan spelen bij
de beoordeling van asielaanvragen.
o Eerst was het standpunt in het Nederlandse asielbeleid dat medische
aspecten in beginsel geen rol spelen bij de beoordeling van een
asielaanvraag omdat er medisch gezien (meestal) geen zekere uitspraken
zijn te doen over de oorzaak van medische klachten en/of littekens.
o Nu is het beleid dat het forensisch medisch onderzoek (FMO) primair
gericht is op waarheidsvinding, en dat het daarom als instrument kan
worden ingezet om een bijdrage te leveren aan de
geloofwaardigheidsbeoordeling bij een aanvraag voor een asielaanvraag.
2: Medische causaliteit.
- Medisch steunbewijs in de asielprocedure gaat over de causale relatie tussen
medische bevindingen en gestelde martelingen.
- Medische causaliteit = de veronderstelling dat medische verschijnselen
plaatsvinden als gevolg van bepaalde gebeurtenissen die daaraan vooraf zijn
gegaan.
- Bij een forensisch medisch onderzoek redeneert de deskundige terug vanuit een
medische bevinding naar mogelijke oorzaken, gebruikmakend van beschikbare
kennis en de inschatting van kansen.
o De mogelijke wijze van ontstaan van een litteken of symptoom wordt
gereconstrueerd, rekening houdend met onzekerheden.
o Bij de beoordeling spelen onder andere kennis over wondgenezing en
over oorzaken van lichamelijke afwijkingen als gevolg van verschillende
typen marteling een rol. Voor psychische symptomen moet ook gekeken
worden naar de context en betekenis van ervaringen, met weging van
factoren als karakter, veerkracht en andere stressfacturen.
o Absoluut (forensisch) bewijs, wordt bij het onderzoek van slachtoffers
van martelingen zelden gevonden.
3: Istanbul Protcol.
- Het Istanbul Protocol van de Verenigde Naties wordt gebruikt als richtlijn bij het
onderzoek naar personen die (zeggen) gemarteld (te) zijn en bij het vastleggen
van de bevindingen uit dat onderzoek.
, - De gestelde medische gevolgen van de marteling worden vastgesteld door een
uitgebreid lichamelijk, psychiatrisch en/of psychologisch onderzoek. Het
onderzoek door een deskundige ordent de subjectieve informatie die is verstrekt
door de asielzoeker, en komt dan tot een objectief medisch oordeel of diagnose.
o De deskundige houdt daarbij rekening met persoonlijke, sociale, politieke
en culturele factoren.
- Naast het medisch onderzoek, is ook het relaas over het gestelde ondergane
geweld cruciaal. Doorvragen op essentiële details levert vaak nuttige informatie
op.
- Het is wel belangrijk om te beseffen dat de afwezigheid van medische
bevindingen niet per se betekent dat er geen marteling heeft plaatsgevonden.
o Sommige martelmethoden laten bijvoorbeeld geen restverschijnselen
achter, zoals het toedienen van elektrische schokken.
- Het iMMO (Instituut voor Mensenrechten en Medisch Onderzoek) werkt volgens
de richtlijnen van het Istanbul Protocol.
o Volgens het Istanbul Protocol moet het iMMO ook alert zijn op de
mogelijkheid van een verzonnen relaas of gesimuleerde klachten.
4: Het deskundigenoordeel.
- Het Istanbul Protocol kent vijf gradaties voor het beschrijven van de causale
relatie tussen de bevindingen en het relaas over de gestelde oorzaak.
o Niet consistent = het litteken of de medische klacht kan niet zijn
veroorzaakt door de gebeurtenis die de betrokkene beschrijft.
o Consistent = het litteken of de klacht kan zijn veroorzaakt door de
gebeurtenis die de betrokkene beschrijft, maar er zijn veel andere
oorzaken mogelijk.
o Zeer consistent = het litteken of de klacht kan zijn veroorzaakt door de
gebeurtenis die de betrokkene beschrijft, en er zijn een aantal andere
mogelijke oorzaken.
o Typerend = deze verschijnselen worden meestal waargenomen bij dit type
gebeurtenis, maar er zijn andere mogelijke oorzaken.
o Kenmerkend = de verschijnselen kunnen niet op een andere wijze zijn
ontstaan dan op de manier zoals de betrokkene die beschrijft.
- Deze gradaties geven een oplopende causale relatie weer, en de bewijskracht
wordt dus ook steeds sterker, omdat er steeds minder alternatieve oorzaken
mogelijk zijn.
o Deskundigen komen zelden tot het oordeel ‘kenmerkend’, want dat is
absoluut medisch bewijs.
o Het IND haalt regelmatig aan dat in iMMO-rapportages het medisch
steunbewijs andere mogelijke oorzaken niet volledig kan uitsluiten. Het is
echter onterecht om van medisch steunbewijs 100% zekerheid te
eisen/verwachten. Het is daarnaast ook niet in lijn met de wijze van
onderzoek die het Istanbul Protocol voorschrijft.
, 5: Effect inbreng medisch steunbewijs.
- Uit onderzoek blijkt dat het effect van forensisch medisch onderzoek op de
uitkomst van asielprocedures zeer aanzienlijk is.
o In zaken waar medisch steunbewijs wordt ingebracht, leidt dat veel vaker
tot een toekenning van een verblijfsvergunning dan in zaken zonder
medische rapportage.
6: Belang medische beperkingen.
- Het Istanbul Protocol benoemt het belang van medische beperkingen die een
negatieve invloed hebben op geheugen, denken en concentratie.
o Het kan zowel gaan om beperkingen door de gevolgen van fysiek geweld
(bijvoorbeeld klappen tegen het hoofd), maar ook om psychische
problematiek zoals PTSS. PTSS kan onder andere zorgen voor vermijding
van alles wat de traumatische herinneringen kan oproepen, vermoeidheid
door verhoogde waakzaamheid, prikkelbaarheid en verslechterde
concentratie.
- Uit onderzoek blijkt dat trauma en geloofwaardigheid sterk kunnen interfereren.
Dit kan voor de beoordeling van de asielaanvraag van een getraumatiseerde
asielzoeker nadelig zijn.
o Geheugenproblemen kunnen bijvoorbeeld leiden tot incomplete
herinneringen over martelingen, waardoor inconsistenties in het
asielrelaas ontstaan. Als de IND dat niet beschouwt als een aspect van
traumatisering, kan het leiden tot het oordeel dat het relaas
ongeloofwaardig is.
o Ook richt de IND zich vaak op randherinneringen, in plaats van op de kern
van de traumatische gebeurtenis. Maar door traumatisering worden de
centrale details vaak beter herinnerd dan de randherinneringen.
- Het meerdere keren vertellen over een traumatische gebeurtenis leidt tot een
betere herinnering. Dit heet hypermnesie.
o Dat levert een completer asielrelaas op, maar leidt ook automatisch tot
inconsistenties.
- Geheugenproblemen leiden bijna nooit tot een volledige afwezigheid van
herinneringen, maar wel tot gedeeltelijke en incomplete herinneringen.
o Dit kan bijvoorbeeld zo zijn als de asielzoeker tijdens de traumatische
ervaring gedissocieerd raakt. Dissociatie is het psychologische proces
waarbij gedachten, emoties, waarnemingen of herinneringen buiten het
bewustzijn worden geplaatst, een psychologisch mechanisme ter
bescherming tegen te heftige emoties.
o Een ervaring tijdens dissociatie wordt niet goed in het geheugen
opgeslagen, dus herinneringen kunnen later ook slecht worden
opgeroepen.
- Uit onderzoek blijkt ook dat PTSS-klachten ervoor zorgen dat asielzoekers meer
moeite hebben met het onthullen van gevoelige en emotioneel beladen
informatie tijdens een asielgehoor. Dit komt door vermijding, een van de
kernsymptomen van PTSS.
BEWIJS GELEVERD . MEDISCH STEUNBEWIJS EN MEDISCHE BEPERKINGEN IN ASIEL. D OOR
BLOEMEN, E., & KOLLEN, M. (2015).
1: Inleiding.
- In de laatste vijf jaar zijn medische aspecten steeds meer een rol gaan spelen bij
de beoordeling van asielaanvragen.
o Eerst was het standpunt in het Nederlandse asielbeleid dat medische
aspecten in beginsel geen rol spelen bij de beoordeling van een
asielaanvraag omdat er medisch gezien (meestal) geen zekere uitspraken
zijn te doen over de oorzaak van medische klachten en/of littekens.
o Nu is het beleid dat het forensisch medisch onderzoek (FMO) primair
gericht is op waarheidsvinding, en dat het daarom als instrument kan
worden ingezet om een bijdrage te leveren aan de
geloofwaardigheidsbeoordeling bij een aanvraag voor een asielaanvraag.
2: Medische causaliteit.
- Medisch steunbewijs in de asielprocedure gaat over de causale relatie tussen
medische bevindingen en gestelde martelingen.
- Medische causaliteit = de veronderstelling dat medische verschijnselen
plaatsvinden als gevolg van bepaalde gebeurtenissen die daaraan vooraf zijn
gegaan.
- Bij een forensisch medisch onderzoek redeneert de deskundige terug vanuit een
medische bevinding naar mogelijke oorzaken, gebruikmakend van beschikbare
kennis en de inschatting van kansen.
o De mogelijke wijze van ontstaan van een litteken of symptoom wordt
gereconstrueerd, rekening houdend met onzekerheden.
o Bij de beoordeling spelen onder andere kennis over wondgenezing en
over oorzaken van lichamelijke afwijkingen als gevolg van verschillende
typen marteling een rol. Voor psychische symptomen moet ook gekeken
worden naar de context en betekenis van ervaringen, met weging van
factoren als karakter, veerkracht en andere stressfacturen.
o Absoluut (forensisch) bewijs, wordt bij het onderzoek van slachtoffers
van martelingen zelden gevonden.
3: Istanbul Protcol.
- Het Istanbul Protocol van de Verenigde Naties wordt gebruikt als richtlijn bij het
onderzoek naar personen die (zeggen) gemarteld (te) zijn en bij het vastleggen
van de bevindingen uit dat onderzoek.
, - De gestelde medische gevolgen van de marteling worden vastgesteld door een
uitgebreid lichamelijk, psychiatrisch en/of psychologisch onderzoek. Het
onderzoek door een deskundige ordent de subjectieve informatie die is verstrekt
door de asielzoeker, en komt dan tot een objectief medisch oordeel of diagnose.
o De deskundige houdt daarbij rekening met persoonlijke, sociale, politieke
en culturele factoren.
- Naast het medisch onderzoek, is ook het relaas over het gestelde ondergane
geweld cruciaal. Doorvragen op essentiële details levert vaak nuttige informatie
op.
- Het is wel belangrijk om te beseffen dat de afwezigheid van medische
bevindingen niet per se betekent dat er geen marteling heeft plaatsgevonden.
o Sommige martelmethoden laten bijvoorbeeld geen restverschijnselen
achter, zoals het toedienen van elektrische schokken.
- Het iMMO (Instituut voor Mensenrechten en Medisch Onderzoek) werkt volgens
de richtlijnen van het Istanbul Protocol.
o Volgens het Istanbul Protocol moet het iMMO ook alert zijn op de
mogelijkheid van een verzonnen relaas of gesimuleerde klachten.
4: Het deskundigenoordeel.
- Het Istanbul Protocol kent vijf gradaties voor het beschrijven van de causale
relatie tussen de bevindingen en het relaas over de gestelde oorzaak.
o Niet consistent = het litteken of de medische klacht kan niet zijn
veroorzaakt door de gebeurtenis die de betrokkene beschrijft.
o Consistent = het litteken of de klacht kan zijn veroorzaakt door de
gebeurtenis die de betrokkene beschrijft, maar er zijn veel andere
oorzaken mogelijk.
o Zeer consistent = het litteken of de klacht kan zijn veroorzaakt door de
gebeurtenis die de betrokkene beschrijft, en er zijn een aantal andere
mogelijke oorzaken.
o Typerend = deze verschijnselen worden meestal waargenomen bij dit type
gebeurtenis, maar er zijn andere mogelijke oorzaken.
o Kenmerkend = de verschijnselen kunnen niet op een andere wijze zijn
ontstaan dan op de manier zoals de betrokkene die beschrijft.
- Deze gradaties geven een oplopende causale relatie weer, en de bewijskracht
wordt dus ook steeds sterker, omdat er steeds minder alternatieve oorzaken
mogelijk zijn.
o Deskundigen komen zelden tot het oordeel ‘kenmerkend’, want dat is
absoluut medisch bewijs.
o Het IND haalt regelmatig aan dat in iMMO-rapportages het medisch
steunbewijs andere mogelijke oorzaken niet volledig kan uitsluiten. Het is
echter onterecht om van medisch steunbewijs 100% zekerheid te
eisen/verwachten. Het is daarnaast ook niet in lijn met de wijze van
onderzoek die het Istanbul Protocol voorschrijft.
, 5: Effect inbreng medisch steunbewijs.
- Uit onderzoek blijkt dat het effect van forensisch medisch onderzoek op de
uitkomst van asielprocedures zeer aanzienlijk is.
o In zaken waar medisch steunbewijs wordt ingebracht, leidt dat veel vaker
tot een toekenning van een verblijfsvergunning dan in zaken zonder
medische rapportage.
6: Belang medische beperkingen.
- Het Istanbul Protocol benoemt het belang van medische beperkingen die een
negatieve invloed hebben op geheugen, denken en concentratie.
o Het kan zowel gaan om beperkingen door de gevolgen van fysiek geweld
(bijvoorbeeld klappen tegen het hoofd), maar ook om psychische
problematiek zoals PTSS. PTSS kan onder andere zorgen voor vermijding
van alles wat de traumatische herinneringen kan oproepen, vermoeidheid
door verhoogde waakzaamheid, prikkelbaarheid en verslechterde
concentratie.
- Uit onderzoek blijkt dat trauma en geloofwaardigheid sterk kunnen interfereren.
Dit kan voor de beoordeling van de asielaanvraag van een getraumatiseerde
asielzoeker nadelig zijn.
o Geheugenproblemen kunnen bijvoorbeeld leiden tot incomplete
herinneringen over martelingen, waardoor inconsistenties in het
asielrelaas ontstaan. Als de IND dat niet beschouwt als een aspect van
traumatisering, kan het leiden tot het oordeel dat het relaas
ongeloofwaardig is.
o Ook richt de IND zich vaak op randherinneringen, in plaats van op de kern
van de traumatische gebeurtenis. Maar door traumatisering worden de
centrale details vaak beter herinnerd dan de randherinneringen.
- Het meerdere keren vertellen over een traumatische gebeurtenis leidt tot een
betere herinnering. Dit heet hypermnesie.
o Dat levert een completer asielrelaas op, maar leidt ook automatisch tot
inconsistenties.
- Geheugenproblemen leiden bijna nooit tot een volledige afwezigheid van
herinneringen, maar wel tot gedeeltelijke en incomplete herinneringen.
o Dit kan bijvoorbeeld zo zijn als de asielzoeker tijdens de traumatische
ervaring gedissocieerd raakt. Dissociatie is het psychologische proces
waarbij gedachten, emoties, waarnemingen of herinneringen buiten het
bewustzijn worden geplaatst, een psychologisch mechanisme ter
bescherming tegen te heftige emoties.
o Een ervaring tijdens dissociatie wordt niet goed in het geheugen
opgeslagen, dus herinneringen kunnen later ook slecht worden
opgeroepen.
- Uit onderzoek blijkt ook dat PTSS-klachten ervoor zorgen dat asielzoekers meer
moeite hebben met het onthullen van gevoelige en emotioneel beladen
informatie tijdens een asielgehoor. Dit komt door vermijding, een van de
kernsymptomen van PTSS.
