Samenvatting Historische Criminologie

Historische criminologie:

1. Inleiding:
1.1 Waarom en hoe het verleden bestuderen:

Verleden is niet Geschiedschrijving:
 Term ‘geschiedenis’ verwijst naar beide
 Fundamenteel onderscheid tussen verleden en wat historici daarover schrijven
 Geschiedschrijving= constructie van taal/tekst
- 1 historisch werk is 1 ‘lezing’ van (delen van) verleden
- ≠ versies met ≠ klemtonen (afhankelijk van achtergrond)
 Bepaalde groepen/gebeurtenissen uit verleden afwezig of ‘verborgen’ in geschiedschrijving
 Vrouwen, minderheden, lagere sociale klassen komen weinig voor
 Leidt tot dominante versies

Rol van het verleden:
 Ons persoonlijk verleden vormt ons, maakt wat wij zijn (of we dat nu willen of niet)
 Ons bewustzijn: vanuit ons verleden gericht op toekomst => menselijk bewustzijn altijd
tijdelijk
 Naast ieder individu houdt ook iedere gemeenschap zich met haar collectieve verleden bezig

Geschiedschrijving zonder nut:
 Sommige historici: “nuttig zijn hoeft niet”
 Verleden bestuderen omwille van zichzelf: weergeven “wie es eigentlich gewesen”
 Verhalen maken die mensen amuseren/inspireren
 Aangename bezigheid/status voor historici
 VB: Daniel Smail
 Post-moderne historici: “anything goes”
 Geschiedenis schrijven is hetzelfde als verhalen schrijven à alles kan

Niet ‘anything goes’!:
 Geschiedschrijving niet onschuldig: niet alle verhalen gelijke stem/impact
 Gebruik/misbruik verleden: macht, controle, beïnvloeding
 Veel volkeren proberen zich ‘de’ geschiedenis toe te eigenen uit ideologische motieven

Geschiedschrijving heeft wel nut:
 Beschrijven:
 Voorkomen dat we vergeten (VB: Holocaust)
 Lessen trekken à voorbeeldfunctie
- Welke lessen precies hangt af van historicus/tijdvak
- Of leren we daar weinig uit (VB: visie Churchill)
 Minstens complexiteit blootleggen: mythen doorprikken/nuanceren
 Verklaren (via verleden heden beter begrijpen):
 Ontwikkelingen ontdekken/verklaren
 Verandering: verschuiving, omwentelingen, groei
 Continuïteit: terugkerende patronen/verbanden of ‘rode draad’
 Inzicht in samenhang/proces à besef complexiteit
 Kritisch: wat zit er achter actuele fenomenen, hoe gegroeid?
 Mogelijke scenario’s voor toekomst:
- Hoe verleden heden bepaalt is indicatie wat in toekomst zal doorwerken
- Wat niet bepaald is door verleden is open voor keuze


1

, Beperkingen geschiedschrijving:
 Historici zelf niet vrij van common sense/stereotypen
 Geen toekomstvoorspellingen, wel schetsen (on)mogelijke scenario’s
 Geen pasklare antwoorden op vraag aan sociale wetenschappers: ‘what works?’
 Opgelet voor determinisme (er zijn steeds alternatieve wegen)

Historici, hun ‘feiten’ en interpretatie:
 Kernprobleem in geschiedschrijving: moeilijke relatie tussen feit – interpretatie
 Bij elke stap in keten: interpretatieproblemen

Interpreteren= waarnemen/registreren
 Historici werken met sporen (geen eigen waarneming)
 Alle mogelijke sporen/getuigenissen kunnen bronnen zijn
 Ook bronnen zijn interpretaties/uitspraken over feiten (kunnen misleidend/vals zijn)
 Ordenen van info uit bronnen in verhaal is ook interpretatie
 Iedereen die iets waarneemt/registreert interpreteert altijd (geen scheidingslijn)

Falsa en bronnenmanipulatie:
 ‘Fake news’ is van alle tijden en in alle soorten
 Van kwaad opzet tot slordigheid
 Vervalsingen op het spoor komen is moeilijk
 Vals van echt onderscheiden:
 Via het materiaal, taalgebruik, technische kenmerken, inhoudelijke consequenties…
 VB: voorwerpen, teksten en beelden

Geschiedschrijving: allemaal interpretatie?:
 Basis spelregels historische bewijsvoering
 Kritische juxtapositie v/d bronnen:
- Afwegen van getuigenissen à vergelijken van onafhankelijke bronnen
- Principes van Bernheim & Langlois-Seignobos
- Valkuilen: mythe van de unanimiteit (woord tegen woord)
 Redeneringen opbouwen:
- Falsificatietechniek (Popper): een hypothese of mogelijke verklaring is bewezen
zolang ze niet wordt tegengesproken/ontkracht
- Redeneringen i/h negatieve: het zwijgen v/d bron als indicatie (bronnen zwijgen
wel vaker)

1.2 Ontmoetingen tussen criminologen en historici:

Criminologie en geschiedenis:
 Ontmoetingen, maar (nog) geen huwelijk:
 Meer ontmoetingen: :“the most interesting criminology arises at the point that
history and criminology meet” (P. Knepper, 2013) (meer uitwisseling)
 Historische criminologie erkend als subdiscipline
 Toch blijft echt interdisciplinair werk beperkt
 Verschillende persoonlijkheden en interesses:
 Criminologen: onderzoek bruikbaar voor heden + anticiperen toekomst ó meerdere
historici tegen ‘nut’
 Historici: passie voor detail en gebeurtenis >< criminologen: tegen “hol empirisme”
(= empirie zonder theoretisch-conceptueel kader, enkel o.b.v. bronnen/empirie)


2