Opvoedingsproblemen in de Complexe Werkelijkheid Blok 3.4
Samenvatting werkgroepen – probleem 1 t/m 4
Laura de Joode
522876
Pedagogische Wetenschappen B3
,Erasmus Universiteit Rotterdam
Just (B)eat it!
1
Anorexia nervosa
Wat is anorexia nervosa?
NJI (2020)
Eetstoornissen zijn psychische stoornissen die worden gekenmerkt door verstoord eetgedrag
en/of inadequaat compensatiegedrag, zoals braken en laxeren. Kinderen en jongeren met een
eetstoornis hebben een verstoord lichaamsbeeld; ze zijn erg bezig met hun gewicht en/of
lichaamsvorm en zijn erg bang om aan te komen.
De meest voorkomende eetstoornissen zijn:
Anorexia nervosa (AN)(hoog serotoninegehalte)
Deze eetstoornis wordt gekenmerkt door gewichtsverlies of ondergewicht en een
afwijkend eetpatroon dat gedomineerd wordt door vasten in combinatie met
hyperactiviteit (restrictieve type), of door vasten afgewisseld met vreetbuien, braken en
laxeren (eetbui-purgerende type). Er is sprake van een vertekend lichaamsbeeld en een
sterke angst om dik te worden. Anorexia nervosa komt voornamelijk voor bij meisjes
tussen de 14 en 18 jaar.
Let op: uithongering kan leiden tot een laag serotoninegehalte; oftewel,
serotonineveranderingen kunnen het gevolg zijn van uithongering.
Twee typen van anorexia nervosa
Restrictieve type: voedsel- en drankinname beperken in combinatie met hyperactiviteit.
Eetbui-purgerende type: eetbuien die naderhand ‘ongedaan’ worden gemaakt door te
purgeren.
Purgeren verwijst naar de reiniging van het lichaam en daaronder vallen alle gedragingen
die erop gericht zijn om het voedsel zo snel mogelijk weer uit het lichaam te verwijderen.
Een specifiek kenmerk van beide typen anorexia nervosa is het beperken van de energie-inname
ten opzichte van de energiebehoefte, waardoor er een significant te laag lichaamsgewicht
ontstaat.
Boulimia nervosa (BN)(laag serotoninegehalte)
Deze eetstoornis wordt gekenmerkt door terugkerende episodes van objectieve eetbuien,
dat wil zeggen binnen een bepaalde tijd een abnormaal grote hoeveelheid voedsel eten en
een gevoel van controleverlies ervaren, en terugkerend inadequaat compensatiegedrag
om gewichtstoename te voorkomen. Denk hierbij aan braken, laxeren, gebruik van
diuretica, klysma's, vasten en excessief sporten. Het gewicht valt meestal binnen de
normale grenzen, maar de zelfbeoordeling van de jongere wordt wel door het
ongecontroleerde eetgedrag gedomineerd.
Binge-eating disorder (BED) of eetbuistoornis (laag serotoninegehalte)
Een binge-eating disorder is een eetstoornis waarbij er steeds terugkerende perioden zijn
waarin het kind of de jongere eetbuien heeft. Deze buien worden niet gecompenseerd.
Over het algemeen ontstaat er hierdoor overgewicht. Het kind of de adolescent eet binnen
, een beperkte tijd een hoeveelheid voedsel die beslist groter is dan wat de meeste mensen
in eenzelfde periode en onder dezelfde omstandigheden zouden eten. Daarnaast ervaart
het kind of de adolescent het gevoel de controle over het eten kwijt te zijn geraakt,
bijvoorbeeld het gevoel dat iemand niet kan stoppen met eten of niet kan controleren wat
of hoe vaak men eet.
Verschil tussen anorexia nervosa en boulimia nervosa
Zowel bij anorexia nervosa als bij boulimia nervosa ben je obsessief bezig met eten en gewicht.
Het grootste verschil is dat je bij anorexia vermagert, terwijl je gewicht bij boulimia vaak niet
verandert. Als je boulimia hebt wissel je diëten, eetbuien, braken en laxeren met elkaar af. Als je
anorexia hebt kan dit ook gebeuren, maar in dit geval is je ondergewicht duidelijk zichtbaar en bij
boulimia meestal niet.
Verschil tussen boulimia nervosa en binge-eating disorder
Bij boulimia of een eetbuistoornis heb je meerdere malen per week ongecontroleerde eetbuien.
Toch zit er een groot verschil tussen beide eetstoornissen. Bij boulimia braak of laxeer je na een
eetbui. Bij een eetbuistoornis doe je dit niet. Hoewel je met boulimia vaak op hetzelfde gewicht
blijft, kom je met een eetbuistoornis vaak aan.
Prevalentie
Geschat wordt dat ongeveer 0,3% van alle jonge vrouwen in Nederland van 15-29 jaar anorexia
nervosa heeft. Het geschatte percentage boulimia patiënten ligt op 1%. Jaarlijks hebben naar
schatting van de 100.000 jonge vrouwen 370 anorexia nervosa en 1500 boulimia nervosa. In
Nederland lijden er zo’n 180.000 mensen aan een binge-eating disorder, daarmee is het de meest
voorkomende eetstoornis.
Kenmerken Anorexia nervosa Boulimia nervosa Binge-eating disorder
Gewichtsstatus Ondergewicht Normaal gewicht Overgewicht
Eetbuien Vaak (subjectieve) Objectieve eetbuien, Objectieve eetbuien,
eetbuien minstens 1 per week minstens 1 per week over
over 3 maanden 3 maanden
Gewichtscontrole Persistent gedrag dat Persistent gedrag dat Afwezig
gewichtstoename belet gewichtstoename belet
Lichaamsbeeld Zelfevaluatie overdreven Zelfevaluatie Zelfevaluatie overdreven
beïnvloed door gewicht overdreven beïnvloed beïnvloed door gewicht en
en lichaamsvormen door gewicht en lichaamsvormen
lichaamsvormen
Prins et al., (2014)
Diagnostische criteria van anorexia nervosa
Het beperken van de energie-inname ten opzichte van de energiebehoefte, resulterend in
een significant te laag lichaamsgewicht voor die leeftijd, de sekse, het
ontwikkelingsniveau en de lichamelijke gezondheid. Een significant te laag gewicht
wordt gedefinieerd als een lager gewicht dan wat minimaal wordt verwacht.
Een intense vrees om aan te komen of dik te worden, of persisterend gedrag dat
gewichtstoename verhindert, zelfs al heeft de betrokkene een significant te laag gewicht.
Een verstoring in de manier waarop de patiënt zijn of haar gewicht en/of lichaamsvormen
ervaart, waarbij er een zeer grote invloed van gewicht en lichaamsvormen te zien is op de
zelfevaluatie of een hardnekkig gebrek aan erkenning van de ernst van het lage gewicht.
, Comorbiditeit
Naast een eetstoornis heeft ongeveer 50% van de patiënten een comorbide psychische stoornis:
Depressieve stoornissen
Affectieve stoornissen
Angststoornissen
Obsessieve, compulsieve stoornissen
Persoonlijkheidsstoornissen
Eetstoornissen ontwikkelen zich veelal in de adolescentie:
Het zelfbeeld ontwikkelt
Er vindt er een groeispurt plaats, waardoor het gewicht toeneemt en er een negatief
lichaamsbeeld kan ontstaan
Het starten van de menstruatie kan samengaan met een negatief lichaamsbeeld
Jongeren proberen zelfstandigheid op te bouwen en meer controle te krijgen over hun
leven. Autonomie en zelfcontrole spelen een belangrijke rol bij eetstoornissen
Eetstoornissen komen vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. Ruim 90% van de patiënten met
anorexia nervosa is vrouw. Het is moeilijk om de exacte prevalentie van anorexia nervosa in kaart
te brengen, omdat patiënten de stoornis vaak verbergen of ontkennen. Slechts een derde van de
patiënten met anorexia nervosa ontvangt geestelijke gezondheidszorg.
Anorexia nervosa komt in alle sociale lagen voor, hoewel er aanwijzingen bestaan dat anorexia
nervosa vaker voorkomt in hogere klassen. Overgewicht komt aanzienlijk vaker voor in de lagere
sociaaleconomische klassen. Tevens lijken eetstoornissen vaker voor te komen in
geïndustrialiseerde landen waar een overdaad aan voedsel bestaat en het slankheidsideaal heerst.
Ook overgewicht is een typisch welvaartsverschijnsel, hoewel voornamelijk armere mensen in
rijkere landen overgewicht hebben. Anorexia nervosa en overgewicht komen nu vaker voor dan
vroeger; er is sprake van een stijgende trend.
Verloop en prognose
Anorexia nervosa begint gemiddeld genomen op een jongere leeftijd (14-18 jaar) dan boulimia
nervosa (vanaf 18 jaar). Ongeveer 45% van de patiënten herstelt volledig, 30% verbetert
gedeeltelijk en 25% herstelt niet. 5-10% van de patiënten overlijdt aan de gevolgen van deze
ziektes (door een slechte lichamelijk conditie of door suïcide). Van alle psychiatrische ziekten
overlijden de meeste mensen aan anorexia nervosa.
Het verloop van anorexia nervosa is variabel en verschilt per individu; sommige mensen zijn na
een enkele episode genezen, terwijl anderen herhaaldelijk terugvallen. Over het algemeen geldt
dat; hoe jonger de patiënt en hoe korter de duur van de eetstoornis, hoe beter de prognose. Er is
enige stabiliteit gevonden voor typische symptomen van eetproblemen, zoals het hebben van
eetbuien en compensatiegedrag.
Somatische gevolgen en symptomen (de ernst is afhankelijk van de mate van gewichtsverlies)
Gewichtsvermindering van tenminste 25% onder het normale gemiddelde gewicht voor
diens leeftijd, lichaamslengte en geslacht.
Amenorroe: het uitblijven van minstens drie menstruele perioden in de vruchtbare
leeftijd.
Droge huid, brokkelig haar en dun lanugohaar op het gezicht, de hals, schouders en rug.
De stofwisseling komt op een laag pitje te staan, waardoor de lichaamstemperatuur,
polsslag, ademhaling en bloeddruk laag en zwak zijn. Dit leidt tot vermoeidheid.
Veranderingen in hormoonwaarden
Samenvatting werkgroepen – probleem 1 t/m 4
Laura de Joode
522876
Pedagogische Wetenschappen B3
,Erasmus Universiteit Rotterdam
Just (B)eat it!
1
Anorexia nervosa
Wat is anorexia nervosa?
NJI (2020)
Eetstoornissen zijn psychische stoornissen die worden gekenmerkt door verstoord eetgedrag
en/of inadequaat compensatiegedrag, zoals braken en laxeren. Kinderen en jongeren met een
eetstoornis hebben een verstoord lichaamsbeeld; ze zijn erg bezig met hun gewicht en/of
lichaamsvorm en zijn erg bang om aan te komen.
De meest voorkomende eetstoornissen zijn:
Anorexia nervosa (AN)(hoog serotoninegehalte)
Deze eetstoornis wordt gekenmerkt door gewichtsverlies of ondergewicht en een
afwijkend eetpatroon dat gedomineerd wordt door vasten in combinatie met
hyperactiviteit (restrictieve type), of door vasten afgewisseld met vreetbuien, braken en
laxeren (eetbui-purgerende type). Er is sprake van een vertekend lichaamsbeeld en een
sterke angst om dik te worden. Anorexia nervosa komt voornamelijk voor bij meisjes
tussen de 14 en 18 jaar.
Let op: uithongering kan leiden tot een laag serotoninegehalte; oftewel,
serotonineveranderingen kunnen het gevolg zijn van uithongering.
Twee typen van anorexia nervosa
Restrictieve type: voedsel- en drankinname beperken in combinatie met hyperactiviteit.
Eetbui-purgerende type: eetbuien die naderhand ‘ongedaan’ worden gemaakt door te
purgeren.
Purgeren verwijst naar de reiniging van het lichaam en daaronder vallen alle gedragingen
die erop gericht zijn om het voedsel zo snel mogelijk weer uit het lichaam te verwijderen.
Een specifiek kenmerk van beide typen anorexia nervosa is het beperken van de energie-inname
ten opzichte van de energiebehoefte, waardoor er een significant te laag lichaamsgewicht
ontstaat.
Boulimia nervosa (BN)(laag serotoninegehalte)
Deze eetstoornis wordt gekenmerkt door terugkerende episodes van objectieve eetbuien,
dat wil zeggen binnen een bepaalde tijd een abnormaal grote hoeveelheid voedsel eten en
een gevoel van controleverlies ervaren, en terugkerend inadequaat compensatiegedrag
om gewichtstoename te voorkomen. Denk hierbij aan braken, laxeren, gebruik van
diuretica, klysma's, vasten en excessief sporten. Het gewicht valt meestal binnen de
normale grenzen, maar de zelfbeoordeling van de jongere wordt wel door het
ongecontroleerde eetgedrag gedomineerd.
Binge-eating disorder (BED) of eetbuistoornis (laag serotoninegehalte)
Een binge-eating disorder is een eetstoornis waarbij er steeds terugkerende perioden zijn
waarin het kind of de jongere eetbuien heeft. Deze buien worden niet gecompenseerd.
Over het algemeen ontstaat er hierdoor overgewicht. Het kind of de adolescent eet binnen
, een beperkte tijd een hoeveelheid voedsel die beslist groter is dan wat de meeste mensen
in eenzelfde periode en onder dezelfde omstandigheden zouden eten. Daarnaast ervaart
het kind of de adolescent het gevoel de controle over het eten kwijt te zijn geraakt,
bijvoorbeeld het gevoel dat iemand niet kan stoppen met eten of niet kan controleren wat
of hoe vaak men eet.
Verschil tussen anorexia nervosa en boulimia nervosa
Zowel bij anorexia nervosa als bij boulimia nervosa ben je obsessief bezig met eten en gewicht.
Het grootste verschil is dat je bij anorexia vermagert, terwijl je gewicht bij boulimia vaak niet
verandert. Als je boulimia hebt wissel je diëten, eetbuien, braken en laxeren met elkaar af. Als je
anorexia hebt kan dit ook gebeuren, maar in dit geval is je ondergewicht duidelijk zichtbaar en bij
boulimia meestal niet.
Verschil tussen boulimia nervosa en binge-eating disorder
Bij boulimia of een eetbuistoornis heb je meerdere malen per week ongecontroleerde eetbuien.
Toch zit er een groot verschil tussen beide eetstoornissen. Bij boulimia braak of laxeer je na een
eetbui. Bij een eetbuistoornis doe je dit niet. Hoewel je met boulimia vaak op hetzelfde gewicht
blijft, kom je met een eetbuistoornis vaak aan.
Prevalentie
Geschat wordt dat ongeveer 0,3% van alle jonge vrouwen in Nederland van 15-29 jaar anorexia
nervosa heeft. Het geschatte percentage boulimia patiënten ligt op 1%. Jaarlijks hebben naar
schatting van de 100.000 jonge vrouwen 370 anorexia nervosa en 1500 boulimia nervosa. In
Nederland lijden er zo’n 180.000 mensen aan een binge-eating disorder, daarmee is het de meest
voorkomende eetstoornis.
Kenmerken Anorexia nervosa Boulimia nervosa Binge-eating disorder
Gewichtsstatus Ondergewicht Normaal gewicht Overgewicht
Eetbuien Vaak (subjectieve) Objectieve eetbuien, Objectieve eetbuien,
eetbuien minstens 1 per week minstens 1 per week over
over 3 maanden 3 maanden
Gewichtscontrole Persistent gedrag dat Persistent gedrag dat Afwezig
gewichtstoename belet gewichtstoename belet
Lichaamsbeeld Zelfevaluatie overdreven Zelfevaluatie Zelfevaluatie overdreven
beïnvloed door gewicht overdreven beïnvloed beïnvloed door gewicht en
en lichaamsvormen door gewicht en lichaamsvormen
lichaamsvormen
Prins et al., (2014)
Diagnostische criteria van anorexia nervosa
Het beperken van de energie-inname ten opzichte van de energiebehoefte, resulterend in
een significant te laag lichaamsgewicht voor die leeftijd, de sekse, het
ontwikkelingsniveau en de lichamelijke gezondheid. Een significant te laag gewicht
wordt gedefinieerd als een lager gewicht dan wat minimaal wordt verwacht.
Een intense vrees om aan te komen of dik te worden, of persisterend gedrag dat
gewichtstoename verhindert, zelfs al heeft de betrokkene een significant te laag gewicht.
Een verstoring in de manier waarop de patiënt zijn of haar gewicht en/of lichaamsvormen
ervaart, waarbij er een zeer grote invloed van gewicht en lichaamsvormen te zien is op de
zelfevaluatie of een hardnekkig gebrek aan erkenning van de ernst van het lage gewicht.
, Comorbiditeit
Naast een eetstoornis heeft ongeveer 50% van de patiënten een comorbide psychische stoornis:
Depressieve stoornissen
Affectieve stoornissen
Angststoornissen
Obsessieve, compulsieve stoornissen
Persoonlijkheidsstoornissen
Eetstoornissen ontwikkelen zich veelal in de adolescentie:
Het zelfbeeld ontwikkelt
Er vindt er een groeispurt plaats, waardoor het gewicht toeneemt en er een negatief
lichaamsbeeld kan ontstaan
Het starten van de menstruatie kan samengaan met een negatief lichaamsbeeld
Jongeren proberen zelfstandigheid op te bouwen en meer controle te krijgen over hun
leven. Autonomie en zelfcontrole spelen een belangrijke rol bij eetstoornissen
Eetstoornissen komen vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. Ruim 90% van de patiënten met
anorexia nervosa is vrouw. Het is moeilijk om de exacte prevalentie van anorexia nervosa in kaart
te brengen, omdat patiënten de stoornis vaak verbergen of ontkennen. Slechts een derde van de
patiënten met anorexia nervosa ontvangt geestelijke gezondheidszorg.
Anorexia nervosa komt in alle sociale lagen voor, hoewel er aanwijzingen bestaan dat anorexia
nervosa vaker voorkomt in hogere klassen. Overgewicht komt aanzienlijk vaker voor in de lagere
sociaaleconomische klassen. Tevens lijken eetstoornissen vaker voor te komen in
geïndustrialiseerde landen waar een overdaad aan voedsel bestaat en het slankheidsideaal heerst.
Ook overgewicht is een typisch welvaartsverschijnsel, hoewel voornamelijk armere mensen in
rijkere landen overgewicht hebben. Anorexia nervosa en overgewicht komen nu vaker voor dan
vroeger; er is sprake van een stijgende trend.
Verloop en prognose
Anorexia nervosa begint gemiddeld genomen op een jongere leeftijd (14-18 jaar) dan boulimia
nervosa (vanaf 18 jaar). Ongeveer 45% van de patiënten herstelt volledig, 30% verbetert
gedeeltelijk en 25% herstelt niet. 5-10% van de patiënten overlijdt aan de gevolgen van deze
ziektes (door een slechte lichamelijk conditie of door suïcide). Van alle psychiatrische ziekten
overlijden de meeste mensen aan anorexia nervosa.
Het verloop van anorexia nervosa is variabel en verschilt per individu; sommige mensen zijn na
een enkele episode genezen, terwijl anderen herhaaldelijk terugvallen. Over het algemeen geldt
dat; hoe jonger de patiënt en hoe korter de duur van de eetstoornis, hoe beter de prognose. Er is
enige stabiliteit gevonden voor typische symptomen van eetproblemen, zoals het hebben van
eetbuien en compensatiegedrag.
Somatische gevolgen en symptomen (de ernst is afhankelijk van de mate van gewichtsverlies)
Gewichtsvermindering van tenminste 25% onder het normale gemiddelde gewicht voor
diens leeftijd, lichaamslengte en geslacht.
Amenorroe: het uitblijven van minstens drie menstruele perioden in de vruchtbare
leeftijd.
Droge huid, brokkelig haar en dun lanugohaar op het gezicht, de hals, schouders en rug.
De stofwisseling komt op een laag pitje te staan, waardoor de lichaamstemperatuur,
polsslag, ademhaling en bloeddruk laag en zwak zijn. Dit leidt tot vermoeidheid.
Veranderingen in hormoonwaarden
