DEEL 1: INLEIDING EN PRINCIPES
1 – Wat is mediabeleid?
Waar gaat het grootste deel van het budget (de begroting) van de ministers van media naar toe?
→ VRT (Publieke omroep)
Concept mediabeleid → bv. wetgeving rond reclame = regels rond mediaregulering (maakt deel uit
van de mediabeleid)
➢ Mediaregulering = onderdeel van mediabeleid
Media actualiteit
Bv; Het verhaal van Vlaanderen
- Tom Waes die plat Antwerps praat in het programma
- Kritiek waar de politiek op heeft gereageerd
- Daarna beslist → minder sterke regulering
Bv; BBC in India
- Lokale kantoren en zenders
- Politie binnengevallen in de BBC in India door corruptie
➢ De druk op de onafhankelijkheid van de pers neemt bij ons ook toe
Bv; George-Louis Bouchez
- Artikel Dag Allemaal
- Interview met de voorzitter van de MR en vertelde als grap dat de fout
het Waalse schoolsysteem ligt
- Journalist zegt dat het geen grap was
- Journalisten zijn zelfregulerend (niet door OH) → moeten zelf bekijken
of dit een fout was of niet
Bv; Onder vuur
- Product Placements (PP) mag, maar de inhoud van het programma mag niet beïnvloed
worden door commerciële keuzes en dit gebeurde wel bij dit programma
➔ De dingen die achter het scherm gebeuren worden ook gezien als iets de te maken
heeft met mediabeleid
Bv; Studio 100 ‘Spring’
- Zijn naar de Raad van State gegaan
- Licenties worden gegeven door minister van de media
Bv; Close bij de Oscars
- Vlaams mediabeleid speelt een cruciale rol voor het succes van Close
1
,1. Wat is mediabeleid?
Moeilijk om een definitie te plakken op mediabeleid
- Meest passende definitie:
“Beleidsvorming is een proces dat betrekking heeft op de interactie tussen verschillende
actoren, de institutionele structuren waarbinnen zij werken en de doelstellingen die zij
nastreven”
Een mediabeleid komt omdat we iets willen realiseren voor verschillende redenen
➢ Bv. willen culturele diversiteit in films → maken een filmbeleid
- Om mediabeleid te kunnen begrijpen moet je gaan kijken naar
➢ Actoren → wie is er bij betrokken, wie wilt iets zeggen
➢ Institutionele structuren → OH, parlement, Unesco
➢ Beleidsdoelstellingen (belangen die die structuren dienen en aangaan)
- De drie elementen worden vaak vergeten wanneer men denkt aan mediabeleid
Eén visie op Mediabeleid = het uitwerken van bepaalde processen voor het oplossen van problemen
in het belang van het publiek
- Visie Harold Laswell: klemtoon op absolute objectiviteit, geïnformeerde partijen, die
waardevrij handelen in het algemeen belang
➢ Zet slimme mensen bij elkaar en er komt wel een oplossing → zet ze samen en er zal een
politieke beslissing komen over dat dossier
➢ Maar niet zo simpel er spelen verschillende zaken
➢ Maakt beleid complexer dan hoe Laswell het voorstelt
- Beleid gemaakt in officiële beleidsorganen, met niet 1 actor die hele proces domineert
- Gebaseerd op een aantal leidende principes: transparantie, expertise, etc.
- Beleid aangepast als gevolg van veranderingen op technologisch of economisch vlak (bv.
Digitalisering, regulering sociale media, regulering slimme wagens, etc.)
- Beleid resultante van pluralistisch proces met inspraak van bepaalde partijen
Freedman:
➢ Bv; Er wordt een nieuwe beheersovereenkomst opgesteld → goed dat er veel stemmen
betrokken worden, maar betekent niet dat hun stem allemaal op een even sterke stem
gehoord
Marcel van Thillo → machtigste mediaspeler van Vlaanderen → als hij niet tevreden is met iets, kan
hij meteen bellen met NVA (burgemeester van de stad waar het gebouw op de slide staat) om zo
meer druk uit te oefenen (= heel machtig)
- Er spelen allemaal belangen mee (bv; Netflix Europa HK staat in Amsterdam; Luxemburg …
media concentratie omdat het HK van RTL daar staat)
➢ Netflix taxs (heffing dat zorgt dat Netflix ook moeten investeren in lokale content) →
maar lukt in Nederland niet (Nederlandse overheid wil Netflix bevriend houden)
2
,Mogelijke (andere) definities van mediabeleid:
- “Besluiten over de media worden op de meest transparante en toegankelijke manier
genomen, met de nadruk op advies van deskundigen, open discussie en inspraak van het
publiek” (Freedman)
- “Beleidsvorming waarbij naar verschillende standpunten wordt gezocht, het bewijsmateriaal
zorgvuldig wordt bestudeerd en een besluit uitsluitend op basis van de merites van de
specifieke situatie wordt genomen. Speciale belangen worden op afstand gehouden terwijl
het algemeen belang voorop blijft staan.” (Freedman, media policy fetishism)
MAAR…
- Mediabeleid is:
➢ Geen mechanistisch, technocratisch en objectief proces
➢ Niet alle actoren nemen op dezelfde manier deel aan beleidsproces (beperkte elite die
sterker mediabeleidsvorming kunnen beïnvloeden)
➢ Verschillend naargelang de context
➢ Gevolg van (ideologische of politieke) keuzes
➔ Het is goed dat er bepaalde accenten kunnen worden gezet en bepaalde keuzes want
niets is waardenvrij
- DAAROM → betere aangepaste definities
➢ “Beleidsvorming (...) als een slagveld waarin tegengestelde politieke standpunten strijden
om materieel voordeel [...] Deze strijd vindt plaats gedurende het gehele beleidsproces
[...]” (Freedman)
➢ “Mediabeleid [...] is een door en door politiek verschijnsel” (Freedman)
Mediabeleid = ingebed in ideologische en politieke context
- Bv. de contouren van neoliberalisme
➢ Cf. gevolgen voor publieke omroepbeleid
➢ Cf. gevolgen voor cultuursubsidies
➢ Cf. idee dat vrije markt beste garantie is op pluralisme: mededingingsbeleid
- MAAR: Constante wisselwerking, niet eenzijdig overgenomen
➔ Mediabeleid bij ideologische en politieke context SAMEN (wisselwerking)
Wat als een ‘beleidsprobleem’ gezien wordt, is ook politiek (resultante macht, conflict, etc.)
- “Hoe een beleidsterrein wordt vastgesteld is politiek... omdat het bepaalt wie aan de
besluitvorming deelneemt, welke retorische kaders en operationele definities worden
gebruikt, en welke middelen en doelstellingen relevant worden geacht.” (Braman)
- Beleidsvorming op mediagebied "is niet en kan nooit de nette creatie van ideale situaties zijn.
Compromissen en compromissen zijn endemisch". (Garnham)
➢ Er is een verschil tussen verschillende landen → in sommige landen worden dingen als
een beleidsprobleem gezien en in andere helemaal niet
➔ Bv; Piraterij in Zuid-Korea → zien dit als een deel van een creatief proces, terwijl men
in Amerika en Europa aan het zoeken waren naar mechanismen om dit tegen te gaan
3
, ➢ "Mediabeleid verwijst naar de verschillende manieren waarop geïnteresseerde
deelnemers zowel formele als informele mechanismen trachten te ontwikkelen om het
gedrag van mediasystemen vorm te geven"
➢ "Het volledige scala aan pogingen om de oriëntatie van mediasystemen te beïnvloeden
door sociale actoren die alle mogelijke middelen mobiliseren om hun respectieve
belangen te bevorderen"
➢ "Systematische poging om bepaalde typen media structuur en gedrag te bevorderen en
alternatieve wijzen van structuur en gedrag te onderdrukken”
Samenvatting mediabeleid
Kortom is mediabeleid…
- Meer dan alleen de instellingen of organen die beleid maken
- Meer dan de instrumenten die daarvoor ingezet worden
- Meer dan het resultaat dat bereikt wordt
- Is dynamisch en evoluerend: ad hoc-maatregelen vs. langetermijnevoluties
- Is conflict-gebonden, gekenmerkt door pogingen tot consensus
- Is verschillend naargelang de politieke context
- Niet altijd expliciet of formeel: informele krachten
- Het belang van non-decisionmaking en media policy silences
= proces van interactie tussen ACTOREN, INSTITUTIONELE STRUCTUREN, BELANGEN, die ze
dienen
➢ Bv. Kinderreclame, racistische uitspraken online, etc.
Reguleren van de zelfrijdende auto
- Er bestaat een risico van over-rationalisatie → er staat veel in maar er staat ook veel niet in
2. Mediabeleid, mediaregulering en media-governance
1.1 Mediabeleid
Mediabeleid = breder veld van ideeën, processen, belangen die mediastructuren vormen
- Resultante van dynamiek, machtsverhoudingen, politieke krachten, etc. Niet waardevrij,
noch ideaal denkbaar
- Er is niet 1 mediabeleid: diverse contexten, vormt en wordt gevormd door context
Mediabeleid gekenmerkt door spanningsvelden
- Meerdere bevoegdheidsdomeinen: sectorspecifiek (bv. alleen voorfilm) vs. Multisectorieel
- Meerdere perspectieven: economisch, cultureel, sociaal
- Meerdere bevoegdheidsniveaus: lokaal/regionaal/nationaal/Europees/mondiaal
- Meerdere actoren betrokken: multi-level governance
➢ Vlaams Audiovisueel Fonds (van wie):
➔ Minister van media
➔ Minister van cultuur
➔ Minister van onderwijs
➔ VLAIO
4
1 – Wat is mediabeleid?
Waar gaat het grootste deel van het budget (de begroting) van de ministers van media naar toe?
→ VRT (Publieke omroep)
Concept mediabeleid → bv. wetgeving rond reclame = regels rond mediaregulering (maakt deel uit
van de mediabeleid)
➢ Mediaregulering = onderdeel van mediabeleid
Media actualiteit
Bv; Het verhaal van Vlaanderen
- Tom Waes die plat Antwerps praat in het programma
- Kritiek waar de politiek op heeft gereageerd
- Daarna beslist → minder sterke regulering
Bv; BBC in India
- Lokale kantoren en zenders
- Politie binnengevallen in de BBC in India door corruptie
➢ De druk op de onafhankelijkheid van de pers neemt bij ons ook toe
Bv; George-Louis Bouchez
- Artikel Dag Allemaal
- Interview met de voorzitter van de MR en vertelde als grap dat de fout
het Waalse schoolsysteem ligt
- Journalist zegt dat het geen grap was
- Journalisten zijn zelfregulerend (niet door OH) → moeten zelf bekijken
of dit een fout was of niet
Bv; Onder vuur
- Product Placements (PP) mag, maar de inhoud van het programma mag niet beïnvloed
worden door commerciële keuzes en dit gebeurde wel bij dit programma
➔ De dingen die achter het scherm gebeuren worden ook gezien als iets de te maken
heeft met mediabeleid
Bv; Studio 100 ‘Spring’
- Zijn naar de Raad van State gegaan
- Licenties worden gegeven door minister van de media
Bv; Close bij de Oscars
- Vlaams mediabeleid speelt een cruciale rol voor het succes van Close
1
,1. Wat is mediabeleid?
Moeilijk om een definitie te plakken op mediabeleid
- Meest passende definitie:
“Beleidsvorming is een proces dat betrekking heeft op de interactie tussen verschillende
actoren, de institutionele structuren waarbinnen zij werken en de doelstellingen die zij
nastreven”
Een mediabeleid komt omdat we iets willen realiseren voor verschillende redenen
➢ Bv. willen culturele diversiteit in films → maken een filmbeleid
- Om mediabeleid te kunnen begrijpen moet je gaan kijken naar
➢ Actoren → wie is er bij betrokken, wie wilt iets zeggen
➢ Institutionele structuren → OH, parlement, Unesco
➢ Beleidsdoelstellingen (belangen die die structuren dienen en aangaan)
- De drie elementen worden vaak vergeten wanneer men denkt aan mediabeleid
Eén visie op Mediabeleid = het uitwerken van bepaalde processen voor het oplossen van problemen
in het belang van het publiek
- Visie Harold Laswell: klemtoon op absolute objectiviteit, geïnformeerde partijen, die
waardevrij handelen in het algemeen belang
➢ Zet slimme mensen bij elkaar en er komt wel een oplossing → zet ze samen en er zal een
politieke beslissing komen over dat dossier
➢ Maar niet zo simpel er spelen verschillende zaken
➢ Maakt beleid complexer dan hoe Laswell het voorstelt
- Beleid gemaakt in officiële beleidsorganen, met niet 1 actor die hele proces domineert
- Gebaseerd op een aantal leidende principes: transparantie, expertise, etc.
- Beleid aangepast als gevolg van veranderingen op technologisch of economisch vlak (bv.
Digitalisering, regulering sociale media, regulering slimme wagens, etc.)
- Beleid resultante van pluralistisch proces met inspraak van bepaalde partijen
Freedman:
➢ Bv; Er wordt een nieuwe beheersovereenkomst opgesteld → goed dat er veel stemmen
betrokken worden, maar betekent niet dat hun stem allemaal op een even sterke stem
gehoord
Marcel van Thillo → machtigste mediaspeler van Vlaanderen → als hij niet tevreden is met iets, kan
hij meteen bellen met NVA (burgemeester van de stad waar het gebouw op de slide staat) om zo
meer druk uit te oefenen (= heel machtig)
- Er spelen allemaal belangen mee (bv; Netflix Europa HK staat in Amsterdam; Luxemburg …
media concentratie omdat het HK van RTL daar staat)
➢ Netflix taxs (heffing dat zorgt dat Netflix ook moeten investeren in lokale content) →
maar lukt in Nederland niet (Nederlandse overheid wil Netflix bevriend houden)
2
,Mogelijke (andere) definities van mediabeleid:
- “Besluiten over de media worden op de meest transparante en toegankelijke manier
genomen, met de nadruk op advies van deskundigen, open discussie en inspraak van het
publiek” (Freedman)
- “Beleidsvorming waarbij naar verschillende standpunten wordt gezocht, het bewijsmateriaal
zorgvuldig wordt bestudeerd en een besluit uitsluitend op basis van de merites van de
specifieke situatie wordt genomen. Speciale belangen worden op afstand gehouden terwijl
het algemeen belang voorop blijft staan.” (Freedman, media policy fetishism)
MAAR…
- Mediabeleid is:
➢ Geen mechanistisch, technocratisch en objectief proces
➢ Niet alle actoren nemen op dezelfde manier deel aan beleidsproces (beperkte elite die
sterker mediabeleidsvorming kunnen beïnvloeden)
➢ Verschillend naargelang de context
➢ Gevolg van (ideologische of politieke) keuzes
➔ Het is goed dat er bepaalde accenten kunnen worden gezet en bepaalde keuzes want
niets is waardenvrij
- DAAROM → betere aangepaste definities
➢ “Beleidsvorming (...) als een slagveld waarin tegengestelde politieke standpunten strijden
om materieel voordeel [...] Deze strijd vindt plaats gedurende het gehele beleidsproces
[...]” (Freedman)
➢ “Mediabeleid [...] is een door en door politiek verschijnsel” (Freedman)
Mediabeleid = ingebed in ideologische en politieke context
- Bv. de contouren van neoliberalisme
➢ Cf. gevolgen voor publieke omroepbeleid
➢ Cf. gevolgen voor cultuursubsidies
➢ Cf. idee dat vrije markt beste garantie is op pluralisme: mededingingsbeleid
- MAAR: Constante wisselwerking, niet eenzijdig overgenomen
➔ Mediabeleid bij ideologische en politieke context SAMEN (wisselwerking)
Wat als een ‘beleidsprobleem’ gezien wordt, is ook politiek (resultante macht, conflict, etc.)
- “Hoe een beleidsterrein wordt vastgesteld is politiek... omdat het bepaalt wie aan de
besluitvorming deelneemt, welke retorische kaders en operationele definities worden
gebruikt, en welke middelen en doelstellingen relevant worden geacht.” (Braman)
- Beleidsvorming op mediagebied "is niet en kan nooit de nette creatie van ideale situaties zijn.
Compromissen en compromissen zijn endemisch". (Garnham)
➢ Er is een verschil tussen verschillende landen → in sommige landen worden dingen als
een beleidsprobleem gezien en in andere helemaal niet
➔ Bv; Piraterij in Zuid-Korea → zien dit als een deel van een creatief proces, terwijl men
in Amerika en Europa aan het zoeken waren naar mechanismen om dit tegen te gaan
3
, ➢ "Mediabeleid verwijst naar de verschillende manieren waarop geïnteresseerde
deelnemers zowel formele als informele mechanismen trachten te ontwikkelen om het
gedrag van mediasystemen vorm te geven"
➢ "Het volledige scala aan pogingen om de oriëntatie van mediasystemen te beïnvloeden
door sociale actoren die alle mogelijke middelen mobiliseren om hun respectieve
belangen te bevorderen"
➢ "Systematische poging om bepaalde typen media structuur en gedrag te bevorderen en
alternatieve wijzen van structuur en gedrag te onderdrukken”
Samenvatting mediabeleid
Kortom is mediabeleid…
- Meer dan alleen de instellingen of organen die beleid maken
- Meer dan de instrumenten die daarvoor ingezet worden
- Meer dan het resultaat dat bereikt wordt
- Is dynamisch en evoluerend: ad hoc-maatregelen vs. langetermijnevoluties
- Is conflict-gebonden, gekenmerkt door pogingen tot consensus
- Is verschillend naargelang de politieke context
- Niet altijd expliciet of formeel: informele krachten
- Het belang van non-decisionmaking en media policy silences
= proces van interactie tussen ACTOREN, INSTITUTIONELE STRUCTUREN, BELANGEN, die ze
dienen
➢ Bv. Kinderreclame, racistische uitspraken online, etc.
Reguleren van de zelfrijdende auto
- Er bestaat een risico van over-rationalisatie → er staat veel in maar er staat ook veel niet in
2. Mediabeleid, mediaregulering en media-governance
1.1 Mediabeleid
Mediabeleid = breder veld van ideeën, processen, belangen die mediastructuren vormen
- Resultante van dynamiek, machtsverhoudingen, politieke krachten, etc. Niet waardevrij,
noch ideaal denkbaar
- Er is niet 1 mediabeleid: diverse contexten, vormt en wordt gevormd door context
Mediabeleid gekenmerkt door spanningsvelden
- Meerdere bevoegdheidsdomeinen: sectorspecifiek (bv. alleen voorfilm) vs. Multisectorieel
- Meerdere perspectieven: economisch, cultureel, sociaal
- Meerdere bevoegdheidsniveaus: lokaal/regionaal/nationaal/Europees/mondiaal
- Meerdere actoren betrokken: multi-level governance
➢ Vlaams Audiovisueel Fonds (van wie):
➔ Minister van media
➔ Minister van cultuur
➔ Minister van onderwijs
➔ VLAIO
4
