Platform Taaldidactiek
Kenniselementen Mondelinge taalvaardigheid
Wat: leerinhoud
Luisterdoelen: de luisteraar kan bij het luisteren verschillende doelen hanteren. VB: iets te weten willen komen,
bepaald gevoel ondergaan, mening vormen, handeling uitvoeren etc.
Om deze te realiseren kies je als luisteraar (on)bewust een luisterstrategie. (deze zal afgestemd worden op de
(gesproken) tekstsoort.
- Globaal luisteren: grote lijn volgen
- Intensief luisteren: details ook belangrijk vinden
- Gericht luisteren: specifieke informatie oppikken
- Kritisch luisteren: mening vormen
Je kunt actief en passief luisteren. Actief: vorm waarbij luisteraar zich maximaal inzet om spreker te
volgen/begrijpen. Zet middelen in als aankijken, luisterresponsen geven en vragen stellen.
Luistervaardigheid: de luisteraar koppelt betekenissen aan klanken. Gaat om begrijpen wat je hoort.
Spreekdoelen: de spreker kan tijdens het spreken verschillende doelen voor ogen hebben. (on)bewust heeft de
spreker dit. De doelen zijn:
- Amuseren: mop
- Informeren: hoe laat is het
- Instrueren: de weg wijzen
- Overtuigen: iemand overhalen
Vervolgens kiest de spreken (on)bewust een strategie afgestemd op de luisteraar en op het spreekdoel. VB:
kiezen van een vorm(een verhaal) of taalgebruik (eenvoudig dagelijks)
Spreektechniek: spreker heeft controle over tong, lip en gehemeltespieren, zodat hij klanken op juiste manier
kan produceren. Belangrijk dat spreker goed verstaanbaar is. Aspecten die een rol spelen daarbij:
- Uitspraak
- Articulatie
- Intonatie
Sociale taalfuncties: Spreker hanteert deze die betrekking hebben op de interactie tussen mensen.
- Zelfhandhaving: verdedigen of bezit beschermen
- Zelfsturing: eigen handelingen met woorden ordenen of plannen
- Sturing van anderen: beïnvloeden van gedrag van anderen
- Structurering van het gesprek
Cognitieve taalfuncties: Spreker hanteert deze om te verwijzen naar betekenissen en concepten. Via taal
benoemt en ordent hij de werkelijkheid.
- rapporteren: verslag doen van iets wat in de werkelijkheid voorkomt
- redeneren: beschrijving waarin extra denkstap wordt verwoord.
- projecteren: verplaatsen in de gedachten/gevoelens van iemand anders.
Mondeling presenteren: Spreker houdt een voordracht in vorm van monoloog. Bij het voorbereiden hiervan
spelen dezelfde vaardigheden een rol als bij het voorbereiden en produceren van schriftelijke tekst. Naast
voorbereiding is tijdens uitvoering spreektechniek van belang.
Taalgebruiksbewustzijn: Taalgebruiker bezit vermogen zijn eigen mondelinge taalgedrag tot ’object van
denken’ te maken. Kinderen worden taalvaardiger, maar gaat ook om het leren reflecteren op eigen
mondelinge taalgedrag. Kunnen plannen, sturen, bewaken en controleren etc.
Gesprekssoorten: verschillende soorten mondelinge teksten. Bezitten specifieke kenmerken:
- vorm: monoloog (spreekbeurt), dialoog (tweetal) en groepsgesprek
- lengte
- doelstelling
Daarnaast kent iedere tekst eigen opbouw, stijl en moeilijkheidsgraad.
Gesprekssituaties: situaties waarin een gesprek plaatsvindt, oftewel communicatieve situatie. Situatie bepaalt
voor een groot deel de manier van spreken.
Gesprekspatronen: manieren waarop de bijdragen aan een gesprek zijn gestructureerd. Altijd minimaal één
spreker en één luisteraar. Rol van spreker (&ook luisteraar) wisselt in loop van gesprek: beurtwisseling. Daarnaast
zullen deelnemers afhankelijk van hun spreek- of luisterdoelen verschillende strategieën kiezen en daarmee
verschillende bijdrage leveren aan het gesprek.
1
Kenniselementen Mondelinge taalvaardigheid
Wat: leerinhoud
Luisterdoelen: de luisteraar kan bij het luisteren verschillende doelen hanteren. VB: iets te weten willen komen,
bepaald gevoel ondergaan, mening vormen, handeling uitvoeren etc.
Om deze te realiseren kies je als luisteraar (on)bewust een luisterstrategie. (deze zal afgestemd worden op de
(gesproken) tekstsoort.
- Globaal luisteren: grote lijn volgen
- Intensief luisteren: details ook belangrijk vinden
- Gericht luisteren: specifieke informatie oppikken
- Kritisch luisteren: mening vormen
Je kunt actief en passief luisteren. Actief: vorm waarbij luisteraar zich maximaal inzet om spreker te
volgen/begrijpen. Zet middelen in als aankijken, luisterresponsen geven en vragen stellen.
Luistervaardigheid: de luisteraar koppelt betekenissen aan klanken. Gaat om begrijpen wat je hoort.
Spreekdoelen: de spreker kan tijdens het spreken verschillende doelen voor ogen hebben. (on)bewust heeft de
spreker dit. De doelen zijn:
- Amuseren: mop
- Informeren: hoe laat is het
- Instrueren: de weg wijzen
- Overtuigen: iemand overhalen
Vervolgens kiest de spreken (on)bewust een strategie afgestemd op de luisteraar en op het spreekdoel. VB:
kiezen van een vorm(een verhaal) of taalgebruik (eenvoudig dagelijks)
Spreektechniek: spreker heeft controle over tong, lip en gehemeltespieren, zodat hij klanken op juiste manier
kan produceren. Belangrijk dat spreker goed verstaanbaar is. Aspecten die een rol spelen daarbij:
- Uitspraak
- Articulatie
- Intonatie
Sociale taalfuncties: Spreker hanteert deze die betrekking hebben op de interactie tussen mensen.
- Zelfhandhaving: verdedigen of bezit beschermen
- Zelfsturing: eigen handelingen met woorden ordenen of plannen
- Sturing van anderen: beïnvloeden van gedrag van anderen
- Structurering van het gesprek
Cognitieve taalfuncties: Spreker hanteert deze om te verwijzen naar betekenissen en concepten. Via taal
benoemt en ordent hij de werkelijkheid.
- rapporteren: verslag doen van iets wat in de werkelijkheid voorkomt
- redeneren: beschrijving waarin extra denkstap wordt verwoord.
- projecteren: verplaatsen in de gedachten/gevoelens van iemand anders.
Mondeling presenteren: Spreker houdt een voordracht in vorm van monoloog. Bij het voorbereiden hiervan
spelen dezelfde vaardigheden een rol als bij het voorbereiden en produceren van schriftelijke tekst. Naast
voorbereiding is tijdens uitvoering spreektechniek van belang.
Taalgebruiksbewustzijn: Taalgebruiker bezit vermogen zijn eigen mondelinge taalgedrag tot ’object van
denken’ te maken. Kinderen worden taalvaardiger, maar gaat ook om het leren reflecteren op eigen
mondelinge taalgedrag. Kunnen plannen, sturen, bewaken en controleren etc.
Gesprekssoorten: verschillende soorten mondelinge teksten. Bezitten specifieke kenmerken:
- vorm: monoloog (spreekbeurt), dialoog (tweetal) en groepsgesprek
- lengte
- doelstelling
Daarnaast kent iedere tekst eigen opbouw, stijl en moeilijkheidsgraad.
Gesprekssituaties: situaties waarin een gesprek plaatsvindt, oftewel communicatieve situatie. Situatie bepaalt
voor een groot deel de manier van spreken.
Gesprekspatronen: manieren waarop de bijdragen aan een gesprek zijn gestructureerd. Altijd minimaal één
spreker en één luisteraar. Rol van spreker (&ook luisteraar) wisselt in loop van gesprek: beurtwisseling. Daarnaast
zullen deelnemers afhankelijk van hun spreek- of luisterdoelen verschillende strategieën kiezen en daarmee
verschillende bijdrage leveren aan het gesprek.
1
