INLEIDING INTEGRALE VEILIGHEID
HOOFDSTUK 1: VEILIGHEID, OVER WAT GAAT HET? (KERNBEGRIPPEN)
1. KERNBEGRIPPEN
Veiligheid
= het effectief beschermd zijn en zich beschermd voelen tegen persoonlijk LEED, TEGEN de aantasting v/d
geestelijk & lichamelijke integriteit (definitie!)
• LEED = centraal begrip in deze definitie
à Stuk/verloren gaan (aantasting) van goederen is ook een veiligheidskwestie als mensen daar leed door
ondervinden (bv. gestolen smartphone)
• Lichamelijke bescherming VS geestelijke bescherming
o Lichamelijke bescherming:
= Bescherming tegen ongeoorloofd aantasten van het lichaam van een persoon verwondingen,
onnatuurlijke dood
§ Bescherming tegen ongewenste ingrepen, verwondingen en/of natuurlijke dood
à bv. moord
o Geestelijke bescherming: bescherming tegen psychische
problemen
§ Angst voor dreigingen van buitenaf
à bv. angst voor terroristische aanslagen, angst
voor klimaatopwarming
§ Psychologische gevolgen ten gevolge van een
onveilige situatie waarin men zich bevindt
à bv. opgroeien in IFG
Psycholoog Maslow: veiligheid als basisbehoefte, veiligheid zorgt voor zekerheid (bedacht behoeftepiramide)
5 niveaus
1. Lichamelijke behoefte
o Eten, drinken
2. Veiligheid en zekerheid
o Huisvesting, job zekerheid
3. Behoefte aan sociaal contact
o Hiervoor ben je pas in staat als onderliggende behoeftes oké zijn
4. Erkenning en waardering
o Eenmaal het sociaal contact er is kun je uitbouwen naar erkenning en waardering
5. Zelfrealisatie
o En helemaal je kunt pas jezelf ontplooiing als als die onderliggende behoeftes gerealiseerd zijn
1
,Veiligheidszorg & veiligheidsbeleid
VHZ = wat mensen doen om lichamelijke en geestelijke integriteit te beschermen (dagdagelijkse taken)
à bv. alarmen plaatsen, verzekeren, helm opzetten
VHB = het geheel aan maatregelen die de OH, bedrijf, publieke instelling doet om de veiligheid van haar
burgers, werknemers, bezoekers, klanten te garanderen
à bv. mondmaskers dragen tijdens Covi, ZVP, maximumsnelheden
Security (beveiligingsmaatregelen) VS Safety (Beschermingsmaatregelen)
Security – fysieke veiligheid
= Alle maatregelen om plaatsen, instellingen of personen te beveiligen
à Bv. dreigingsanalyses
• Bij security altijd sprake van kwaad opzet (intentioneel of is er sprake van leed van menselijke oorsprong)
o Beschermen tegen vormen van menselijke oorsprong (de mens zorgt ervoor dat feit plaatsvond)
• De gevolgen beperken zich vaak niet tot de mens (ook gebouwen, … = materiële gevolgen)
• Wil men securitymaatregelen nemen:
o Voldoende aandacht voor eventuele materiële gevolgen.
o Bv. maatregelen ter voorkoming van overlast diefstal, vandalisme en industriële spionage
à Hierbij lopen bv. mensenlevens geen direct gevaar maar een organisatie wel
Safety – sociale veiligheid
= alle maatregelen om plaatsen, instellingen of personen te beschermen
à Bv. normen rond brandveiligheid of voorwaarden voor overstromingsgevoelig bouwen
• Safety richt zich op niet-moedwillig handelen of onbedoelde veroorzaakte gevaren.
o Beschermen tegen ongevallen van NIET menselijke oorsprong
• Geheel van maatregelen die ervoor zorgen dat mensen niet bloot worden gesteld aan situaties die hen
potentieel schade kunnen berokkenen.
• Voornamelijk aandacht voor de bescherming van de mens (koppelen aan fysieke veiligheid)
à Bv. Maatregelen ter voorkoming van ongevallen op het werk, veiligheidsbril dragen in de lessen chemie
Integrale bril
= Een probleem in een breder perspectief plaatsen
• Op zoek naar samenbhang met andere problemen (kijken naar probleem met onderliggende oorzaken)
• Aanpakken met alle relevnte actoren
• Komen tot duurzamere antwoorden
• Probleem wordt bekeken langs lijnen:
o Tijd: hoe een probleem is ontstaan en voort bestaan EN hoe herhaling voorkomen
o Ruimte: niet op 1 plaats: wijk-, gemeente-, provincie-, landoverschrijdend
à Sommige overstijgen landsgrenzen, bv. veiligheid in de luchtvaart, mensensmokkel, …
2
, o Sociale netwerken: hoe bij de aanpak kan worden samengewerkt (coalitie van veiligheidspartners)
o Kennisgebied: welke inzichten bij die aanpak nuttig zijn
à Veiligheidskundige legt de verschillende puzzelstukjes samen tot één geheel.
à Bv. hangjongeren in een bushokje
• Enge oplossing: politie opbellen, politie stuurt ze weg MAAR geen structurele oplosiing want hangjongeren
gaan ergens anders gaan hangen
• Onderliggend probleem: kunnen misschien nergens anders tot rust komen, hebben misschien geen geld
om iets van vrijetijdsbesteding te doen, …
Haal-criminaliteit
= wat politie zelf gaat ‘halen’ op het terrein
à bv. op patrouille gaan en criminaliteit zien
Breng-criminaliteit
= wat mensen zelf gaan aangeven
Fear of victimization paradox
= een fenomeen waarbij de angst voor criminaliteit niet altijd overeenkomt met het daadwerkelijke risico om
SO’er te worden van criminaliteit
2. VEILIGHEID: FEITEN OF BELEVING?
2.1. OBJECTIEVE VEILIGHEID
= Feitelijke veiligheid: een gemeten niveau op een vooral bepaalde schaal van veiligheid (beschermd zijn)
• Meten en tellen
o Zijn uiterlijke waarneembare verschijnselen
o Resultaten zijn onafhankelijk van diegene die telt/meet
à bv. aangiften en ongevallen, slachtoffers verkeer
• Hoe meten? Info gebaseerd op:
o Officiële registratie
o Daderbevraging (self-report-onderzoek)
o Slachtofferbevraging
• Officiële registratie: o.a. politiestatistieken
o Dark number – problematiek
= de geregistreerde criminaliteit is slechts een fractie v/d reële omvang v/d criminaliteit
o Verklaringen:
§ SO’ers doen niet altijd aangifte
à Bv. fietsdiefstal
§ Sommige delicten zijn slachtofferloos
à Bv. handel in drugs/illegale wapens
§ Sommige delicten zijn moeilijk zichtbaar
à Bv. fraude
3
, § Registratiebereidheid bij politiediensten
à Grey number = wel aangegeven bij politie, maar politie registreert niet (cf. stalken)
à Afhankelijk van prioriteiten die gesteld worden in ZVP, NVP, gaan ze bepaalde zaken meer of
minder registreren (kan vertekend beeld geven)
o Daderbevraging – self-report-onderzoek
= via (potentiële) daders zicht krijgen op bepaalde delicten en feiten dankzij daderbevraging
o Slachtofferenquêtes
= wil tegemoetkomen aan tekortkomingen v/d officiële registratiecijfers
§ +: delicten met laag aangiftepercentage worden vertegenwoordigd
§ -: geen oplossing voor slachtofferloze delicten
§ -: niet noodzakelijk beter zicht op ernstige delicten (moord, doodslag, zedenfeiten)
à bv. veiligheidsmonitor
2.2. SUBJECTIEVE VEILIGHEID
= Jouw gevoel naarmate hoe veilig je je ergens voelt à (on)veiligheidsgevoelens
• Persoonlijke zaak, eigen beleving van veiligheid en risico’s
à bv. bang in verlaten straten, onveilig gevoel in het verkeer (terwijl anderen zich onveilig voelen bij
andere zaken)
• Hoe meet je onveiligheidsgevoelen?
o Veiligheidsmonitor
o Niet evident, niet altijd betrouwbaar en dus bruikbaar
o Complex samenspel van tal van factoren
2.3. VERBAND OBJECTIEVE EN SUBJECTIEVE VEILIGHEID
= houden verband met elkaar, maar minder sterk dan men zou vermoeden
à Gaat over heel de bevolking, of om slechts een deel van de bevolking. Bv. buurtbewoners voelen zich er wel
veilig, maar toeristen niet
Soms subjectieve onveiligheid = Soms subjectieve onveiligheid < Soms objectieve onveiligheid <
objectieve onveiligheid objectieve onveiligheid subjectieve onveiligheid
Bv. In bepaalde wijk voortdurend Bv. Je bent veilig in een bepaalde Bv. Er is tijdens de avonduren
voetgangers beroofd en lastig stad (O) maar toch voel je je niet geweld in een stad (O)waardoor jij
gevallen (O), komt bekend in zo veilig (S) als persoon die buiten de stad
sameneving via pers, nu mensen woont, de stad ’s avonds gaat
dit weten voelen ze zich minder mijden om het geweld.(S) terwijl
veilig in die wijk (S). mensen die binnen de stad
wonen, en die de binnenstad
goed kennen, door de
berichtgeving niet gauw een
onveilig gevoel gaan hebben
4
HOOFDSTUK 1: VEILIGHEID, OVER WAT GAAT HET? (KERNBEGRIPPEN)
1. KERNBEGRIPPEN
Veiligheid
= het effectief beschermd zijn en zich beschermd voelen tegen persoonlijk LEED, TEGEN de aantasting v/d
geestelijk & lichamelijke integriteit (definitie!)
• LEED = centraal begrip in deze definitie
à Stuk/verloren gaan (aantasting) van goederen is ook een veiligheidskwestie als mensen daar leed door
ondervinden (bv. gestolen smartphone)
• Lichamelijke bescherming VS geestelijke bescherming
o Lichamelijke bescherming:
= Bescherming tegen ongeoorloofd aantasten van het lichaam van een persoon verwondingen,
onnatuurlijke dood
§ Bescherming tegen ongewenste ingrepen, verwondingen en/of natuurlijke dood
à bv. moord
o Geestelijke bescherming: bescherming tegen psychische
problemen
§ Angst voor dreigingen van buitenaf
à bv. angst voor terroristische aanslagen, angst
voor klimaatopwarming
§ Psychologische gevolgen ten gevolge van een
onveilige situatie waarin men zich bevindt
à bv. opgroeien in IFG
Psycholoog Maslow: veiligheid als basisbehoefte, veiligheid zorgt voor zekerheid (bedacht behoeftepiramide)
5 niveaus
1. Lichamelijke behoefte
o Eten, drinken
2. Veiligheid en zekerheid
o Huisvesting, job zekerheid
3. Behoefte aan sociaal contact
o Hiervoor ben je pas in staat als onderliggende behoeftes oké zijn
4. Erkenning en waardering
o Eenmaal het sociaal contact er is kun je uitbouwen naar erkenning en waardering
5. Zelfrealisatie
o En helemaal je kunt pas jezelf ontplooiing als als die onderliggende behoeftes gerealiseerd zijn
1
,Veiligheidszorg & veiligheidsbeleid
VHZ = wat mensen doen om lichamelijke en geestelijke integriteit te beschermen (dagdagelijkse taken)
à bv. alarmen plaatsen, verzekeren, helm opzetten
VHB = het geheel aan maatregelen die de OH, bedrijf, publieke instelling doet om de veiligheid van haar
burgers, werknemers, bezoekers, klanten te garanderen
à bv. mondmaskers dragen tijdens Covi, ZVP, maximumsnelheden
Security (beveiligingsmaatregelen) VS Safety (Beschermingsmaatregelen)
Security – fysieke veiligheid
= Alle maatregelen om plaatsen, instellingen of personen te beveiligen
à Bv. dreigingsanalyses
• Bij security altijd sprake van kwaad opzet (intentioneel of is er sprake van leed van menselijke oorsprong)
o Beschermen tegen vormen van menselijke oorsprong (de mens zorgt ervoor dat feit plaatsvond)
• De gevolgen beperken zich vaak niet tot de mens (ook gebouwen, … = materiële gevolgen)
• Wil men securitymaatregelen nemen:
o Voldoende aandacht voor eventuele materiële gevolgen.
o Bv. maatregelen ter voorkoming van overlast diefstal, vandalisme en industriële spionage
à Hierbij lopen bv. mensenlevens geen direct gevaar maar een organisatie wel
Safety – sociale veiligheid
= alle maatregelen om plaatsen, instellingen of personen te beschermen
à Bv. normen rond brandveiligheid of voorwaarden voor overstromingsgevoelig bouwen
• Safety richt zich op niet-moedwillig handelen of onbedoelde veroorzaakte gevaren.
o Beschermen tegen ongevallen van NIET menselijke oorsprong
• Geheel van maatregelen die ervoor zorgen dat mensen niet bloot worden gesteld aan situaties die hen
potentieel schade kunnen berokkenen.
• Voornamelijk aandacht voor de bescherming van de mens (koppelen aan fysieke veiligheid)
à Bv. Maatregelen ter voorkoming van ongevallen op het werk, veiligheidsbril dragen in de lessen chemie
Integrale bril
= Een probleem in een breder perspectief plaatsen
• Op zoek naar samenbhang met andere problemen (kijken naar probleem met onderliggende oorzaken)
• Aanpakken met alle relevnte actoren
• Komen tot duurzamere antwoorden
• Probleem wordt bekeken langs lijnen:
o Tijd: hoe een probleem is ontstaan en voort bestaan EN hoe herhaling voorkomen
o Ruimte: niet op 1 plaats: wijk-, gemeente-, provincie-, landoverschrijdend
à Sommige overstijgen landsgrenzen, bv. veiligheid in de luchtvaart, mensensmokkel, …
2
, o Sociale netwerken: hoe bij de aanpak kan worden samengewerkt (coalitie van veiligheidspartners)
o Kennisgebied: welke inzichten bij die aanpak nuttig zijn
à Veiligheidskundige legt de verschillende puzzelstukjes samen tot één geheel.
à Bv. hangjongeren in een bushokje
• Enge oplossing: politie opbellen, politie stuurt ze weg MAAR geen structurele oplosiing want hangjongeren
gaan ergens anders gaan hangen
• Onderliggend probleem: kunnen misschien nergens anders tot rust komen, hebben misschien geen geld
om iets van vrijetijdsbesteding te doen, …
Haal-criminaliteit
= wat politie zelf gaat ‘halen’ op het terrein
à bv. op patrouille gaan en criminaliteit zien
Breng-criminaliteit
= wat mensen zelf gaan aangeven
Fear of victimization paradox
= een fenomeen waarbij de angst voor criminaliteit niet altijd overeenkomt met het daadwerkelijke risico om
SO’er te worden van criminaliteit
2. VEILIGHEID: FEITEN OF BELEVING?
2.1. OBJECTIEVE VEILIGHEID
= Feitelijke veiligheid: een gemeten niveau op een vooral bepaalde schaal van veiligheid (beschermd zijn)
• Meten en tellen
o Zijn uiterlijke waarneembare verschijnselen
o Resultaten zijn onafhankelijk van diegene die telt/meet
à bv. aangiften en ongevallen, slachtoffers verkeer
• Hoe meten? Info gebaseerd op:
o Officiële registratie
o Daderbevraging (self-report-onderzoek)
o Slachtofferbevraging
• Officiële registratie: o.a. politiestatistieken
o Dark number – problematiek
= de geregistreerde criminaliteit is slechts een fractie v/d reële omvang v/d criminaliteit
o Verklaringen:
§ SO’ers doen niet altijd aangifte
à Bv. fietsdiefstal
§ Sommige delicten zijn slachtofferloos
à Bv. handel in drugs/illegale wapens
§ Sommige delicten zijn moeilijk zichtbaar
à Bv. fraude
3
, § Registratiebereidheid bij politiediensten
à Grey number = wel aangegeven bij politie, maar politie registreert niet (cf. stalken)
à Afhankelijk van prioriteiten die gesteld worden in ZVP, NVP, gaan ze bepaalde zaken meer of
minder registreren (kan vertekend beeld geven)
o Daderbevraging – self-report-onderzoek
= via (potentiële) daders zicht krijgen op bepaalde delicten en feiten dankzij daderbevraging
o Slachtofferenquêtes
= wil tegemoetkomen aan tekortkomingen v/d officiële registratiecijfers
§ +: delicten met laag aangiftepercentage worden vertegenwoordigd
§ -: geen oplossing voor slachtofferloze delicten
§ -: niet noodzakelijk beter zicht op ernstige delicten (moord, doodslag, zedenfeiten)
à bv. veiligheidsmonitor
2.2. SUBJECTIEVE VEILIGHEID
= Jouw gevoel naarmate hoe veilig je je ergens voelt à (on)veiligheidsgevoelens
• Persoonlijke zaak, eigen beleving van veiligheid en risico’s
à bv. bang in verlaten straten, onveilig gevoel in het verkeer (terwijl anderen zich onveilig voelen bij
andere zaken)
• Hoe meet je onveiligheidsgevoelen?
o Veiligheidsmonitor
o Niet evident, niet altijd betrouwbaar en dus bruikbaar
o Complex samenspel van tal van factoren
2.3. VERBAND OBJECTIEVE EN SUBJECTIEVE VEILIGHEID
= houden verband met elkaar, maar minder sterk dan men zou vermoeden
à Gaat over heel de bevolking, of om slechts een deel van de bevolking. Bv. buurtbewoners voelen zich er wel
veilig, maar toeristen niet
Soms subjectieve onveiligheid = Soms subjectieve onveiligheid < Soms objectieve onveiligheid <
objectieve onveiligheid objectieve onveiligheid subjectieve onveiligheid
Bv. In bepaalde wijk voortdurend Bv. Je bent veilig in een bepaalde Bv. Er is tijdens de avonduren
voetgangers beroofd en lastig stad (O) maar toch voel je je niet geweld in een stad (O)waardoor jij
gevallen (O), komt bekend in zo veilig (S) als persoon die buiten de stad
sameneving via pers, nu mensen woont, de stad ’s avonds gaat
dit weten voelen ze zich minder mijden om het geweld.(S) terwijl
veilig in die wijk (S). mensen die binnen de stad
wonen, en die de binnenstad
goed kennen, door de
berichtgeving niet gauw een
onveilig gevoel gaan hebben
4
