Samenvatting Geschiedenis van het (straf)recht

GESCHIEDENIS VAN HET
(STRAF)RECHT
HOOFDSTUK 1: INLEIDEND COLLEGE + BRONNEN


BRONNEN

WAAROM (STRAF)RECHTSGESCHIEDENIS

Recht: maatschappelijk fenomeen
Geschiedenis: studie v/h verleden

Rechtsgeschiedenis:

- Geschiedenis van recht en instellingen
- Samenleven
- Relevantie: inzicht over hedendaagse maatschappij/politiek/cultuur/…
- Historische Schule (Von Savigny)

MATERIËLE SPOREN

Rechtsarcheologie:

- Gerechtsgebouwen
 Filosofie achter (oud) gerechtsgebouw Gent: majestueusiteit, ernst
 Filosofie achter (nieuw) gerechtsgebouw Gent: recht moet transparant zijn
- Schandpalen
- Tortuurinstrumenten
 Guillotine: “humanisering” van strafrecht

Rechtsiconografie en -iconologie:

- Leerboeken, gerechtigheidstaferelen
- Schilderijen in rechtbank: rechter nadenken om goed recht te spreken

GESCHREVEN BRONNEN

Formele rechtsbronnen

- Wetgeving (probleem: toepassing?)
 Geschreven bronnen niet altijd in overeenkomst met wat er in het echt gebeurde: papier
is gewillig
 Grondig nakijken, chronologie bekijken
 Louter wetboeken bekijken: verkeerd beeld van maatschappij
 Wet in de Tijd: wet pas toegepast eenmaal gepubliceerd in BS + periode wachttijd
- Rechtspraak (probleem: verschriftelijkingsgraad?)
 Manier van gebruik papier om beslissingen/recht over te brengen
 Veel opgeschreven maar weinig bewaard
- Rechtsleer (probleem: praktijk, standpunt?)
 Doctrine: wat professoren, studenten, advocaten, magistraten over recht schrijven
 Praktijk: academici willen alles in theorieën gieten
 Rechtsleer kan praktijk niet altijd helpen: verschillende standpunten

Rechtstoepassingen

- Gebruikt in vonnissen, contracten e.a. documenten
- Probleem: strafrecht

,  Aangifte? vervolging? Compositie/minnelijke schikking? Genade?
 Strafprocedure: start met aangifte + verklaring
o Ernstig genoeg: OM/overheid/procureur  seponeren of vervolgen
o Indien vervolging: minnelijke schikking
o Genade: straf niet uitzitten van UM

OUDSTE BRONNEN

Middellandse Zee (bakermat West-Europese cultuur)

- Religie (Jeruzalem)
- Ratio (Athene)
- Recht (Rome)

Waarom?

- Schriftstelsels (spijkerschrift, hiërogliefen i.t.t. indirecte bronnen)
- Steden
- Zonder geschrift: geen bronnen/teksten voor recht
- Kerk veel overgeërfd van Romeinen

Waar?

- Vruchtbare halve maan/sikkel

Rechtsteksten in vruchtbare halve maan

- ± 2000 v.C.
- Wetten? Wetboeken?
 Wet toen: opgelegd door vorst
 Wet nu: tekst van WM
- Aandacht voor ‘publiekrecht’
 Staatsorganisatie (alles wat overheid oplegt)
 Strafrecht: valt onder publiekrecht
- Redactie? Toepassing?
 Wie heeft dit gedaan? Worden regels toegepast?
 Gevaar voor Hineiniterpretierung: situatie in juiste context
- Legitimatie van recht en macht
 Niet rede/geen rechtswetenschap
 Wel (cf. Weber)
o Charismatisch: niet per se slecht
o Traditioneel: macht is traditioneel aanvaard
o Rationeel: overheid kreeg macht door ons
o Actieve legitimatie: uitleggen aan volk waarom jij beslissingen kan nemen

RECHT KOMT VAN GODEN

Mesopotamië: Codex Hammoerabi

- Goden als excuus gebruiken voor macht
- 18e E v.C., Stèle in Susa (Iran)  vandaag in Louvre
- Hammoerabi: bouwde na militaire veroveringen gecentraliseerd rijk uit
 1e dynastie Babylon
- Inhoud: wereldlijk
- Legitimatie: Samas, groot recht van hemel en aarde dicteert
- Wetboek? Codex?
 Nee: noch formeel, noch materieel
 Niet exhaustief (282 Art.)
 Niet systematisch (geen concepten, casuïstiek) = casussen, geen groot principe
 Zowel wetten als gewoonte

, - Strafrecht: talio-principe/ius talionis (oog om oog…)
- Standenmaatschappij (de ene mag meer dan de andere)

DUS: grondslagen

- Recht = macht
- Goddelijke/religieuze/charismatische legitimatie


HOOFDSTUK 2: HET ROMEINSE STRAFRECHT


INLEIDING
Romeinse rijk: verschillende fases

KONINKRIJK (753-509 V.C.)

Koning

- Gekozen door comitia
- Levenslang
- Edict

Comitia

- Volksvergadering
- Lex

Senaat

REPUBLIEK (509-27 V.C.)

Verschillende magistraten  rechtspluralisme

- Consul
- Quaestor
- Andere

Comitia

- Verschillende onderverdelingen
- Geen permanente/sterke instelling: samengeroepen wanneer nodig, geen debat, alleen
stemmen

Senaat

Consilia plebis  Twaalftafelenwet

KEIZERRIJK (27 V.C. – 476)

- Keizer bovenaan
- Behoud instellingen republiek  uitgehold
- Juristen- en keizersrecht

ROMEINSE STRAF(PROCES)RECHT

ROMEINS STRAFRECHT

- Niet eenvormig
- Interne machtsstrijd
- Privaat vergeldingsrecht: privaatrechtelijk