INHOUD
hoofdstuk 1: conceptueel kader ........................................................................................................4
hoofdstuk 2: cellulaire fylogenese .....................................................................................................8
hoofdstuk 3: cellulaire neuroanatomie ..............................................................................................8
3.1 neuronen ................................................................................................................................8
hoofdstuk 4: cellulaire neurofysiologie: de zenuwimpuls ...................................................................... 25
4.1 interactie tussen de cel en haar omgeving .............................................................................. 25
4.1.1 signaaltransductie .............................................................................................................. 25
4.1.2 de celmembraan als scheidingswand tss intra- en extracellulair milieu ................................. 25
4.1.3 transmembraankanalen ...................................................................................................... 25
4.1.4 ionenkanalen ..................................................................................................................... 26
4.1.5 concentratie- en potentiaalgradiënt ..................................................................................... 27
4.2 rustpotentiaal ....................................................................................................................... 29
4.3 Neuronale actiepotentiaal of zenuwimpuls: de veranderlijke permeabiliteit van de celmembraan
als basis voor de werking van prikkelbare cellen ............................................................................... 29
4.3.1 actiepotentiaal ................................................................................................................... 29
4.3.2 fasen binnen de actiepotentiaal .......................................................................................... 30
hoofdstuk 5: neuronale impulsoverdracht ........................................................................................... 34
5.1 synaptische organisatie ......................................................................................................... 34
5.2 synaptische activiteit ............................................................................................................. 35
5.3 postsynaptische potentiaal .................................................................................................... 36
5.4 kenmerken van postsynaptische potentiaal ............................................................................ 37
5.5 beëindiging van de neurotransmissie ...................................................................................... 38
5.6 neurotransmitters ................................................................................................................. 39
5.9 niveaus van cellulaire integratie: van presynaptische naar postsynaptische signaalgeleiding..... 41
klinische implicaties ................................................................................................................... 41
hoofdstuk 6: cellulaire neuroplasticiteit .............................................................................................. 44
6.7 moleculaire basis van gen-omgevingsinteracties in de hersenen: nature en nurture .................. 47
6.8 kwetsbaarheid ...................................................................................................................... 47
hoofdstuk 8: van neuron naar neurale circuits: fylogenetische aspecten ............................................... 48
8.1 van neuron naar neurale circuits ............................................................................................ 48
8.2 evolutie van neurale netwerken in de hersenen ....................................................................... 50
8.3 van gesloten naar open neurale gedragsprogramma’s ............................................................. 50
hoofdstuk 9: van neurale circuits naar basisbouwplan van de hersenen ................................................ 50
9.2 neurulatie ............................................................................................................................. 50
9.3 ontwikkeling van de neurale buis tot achter-, midden- en voorhersenen ................................... 51
1
,hoofdstuk 10: systematische neuroanatomie ...................................................................................... 52
inleiding ......................................................................................................................................... 52
10.1 indeling vh zenuwstelsel .................................................................................................... 52
10.2 topografie van de hersenen ................................................................................................ 53
10.3 systematische neuroanatomie ........................................................................................... 54
10.3.1 myelencephalon ............................................................................................................... 54
10.3.2 metencephalon ................................................................................................................ 55
10.3.3 mesencephalon ................................................................................................................ 56
10.3.4 diëncephalon ................................................................................................................... 56
10.3.5 telencephalon .................................................................................................................. 56
hoofdstuk 11: cerebrale cortex ........................................................................................................... 59
11.2 gyrificatie: de menselijke neocortex heeft een sterk geplooide structuur .................................... 59
11.2.1 primaire hersengroeven .................................................................................................... 59
11.3 neocorticale laminaire structuur en schorsvelden..................................................................... 59
11.4 functionele hiërarchische opdeling van de cortex ...................................................................... 60
11.4.1 modaliteitsspecifieke unimodale primaire projectiegebieden .............................................. 61
11.4.2 modaliteitsspecifiek unimodale secundaire associatiegebieden ......................................... 63
11.4.3 modaliteitsaspecifieke multimodale tertiaire associatiegebieden ....................................... 63
11.5 cerebrale connecties .............................................................................................................. 64
11.5.1 projectievezels ................................................................................................................. 64
11.5.2 associatiebanen ............................................................................................................... 64
11.5.3 comissurale vezels ........................................................................................................... 65
2
,GEDRAGSNEUROWETENSCHAPPEN
Gedragsneurowetenschappen = wetenschappelijke studie vh gedrag begrepen vanuit de werking vd
hersenen (in interactie met de omgeving)
-> vanuit gezonde + beschadigde brein
Bewegen, spreken, dingen onthouden … -> gedrag
Gedrag wordt door het brein berekend ifv de omgeving
Hersenen voeden zich met informatie dankzij de zintuigen
menselijk brein = informatieverwerkend orgaan
• Zenuwstelsel met centraal hersenen, daaraan vast ligt
de ruggengraat
• Hersenen nemen autonoom veel functies over (bv
ademhaling, hart laten kloppen …)
Informatieverwerking = gelimiteerd
- Brein geeft illusie dat je alles (tegelijk) kunt, is niet zo
→ voorbeelden
Beer in de berg: als je dat nog niet wist verandert er hierna
iets in je hersenen. Vanaf nu kun je dit niet herontdekken.
Je brein weet nu altijd dat hier een beer wordt afgebeeld,
waardoor je waarneming verandert
Filmpje: mens wordt neergeschoten, je let niet op wie wie
neerschiet voordat dat later duidelijk wordt getoond.
Eens dat je deze informatie hebt en je opnieuw naar
het filmpje kijkt is het niet meer te missen
3
, HOOFDSTUK 1: CONCEPTUEEL KADER
• Orgaansystemen maken deel uit van ingewikkelde ecosystemen
→ complexere grotere eenheden zijn samengevoegd uit minder complexe eenheden
• Hersenen = complex orgaan
• Alle orgaansystemen (incl. hersenen) worden bestudeerd van klein (kwantumdeeltjes) naar
groot (biosfeer)
• Evolutie heeft geleid tot een toenemende complexiteit van neutrale structuren en hersenen
Endogeen = binnenin het lichaam (alles in de blok)
Exogeen = buiten het lichaam (alles daarrond)
→ Alles verandert met tijd (elk nieuw deeltje informatie
verandert de hersenen)
neuron = zenuwcel
bouw = structuur
begrijpen
hersenen:
beginnen bij begrijpen 1 zenuwcel
neuron kan cellulair of
moleculair zijn
cellulaire anatomie: structuur
van een cel
celullaire neurofysiologie: werking van een zenuwcel
(functie)
4
hoofdstuk 1: conceptueel kader ........................................................................................................4
hoofdstuk 2: cellulaire fylogenese .....................................................................................................8
hoofdstuk 3: cellulaire neuroanatomie ..............................................................................................8
3.1 neuronen ................................................................................................................................8
hoofdstuk 4: cellulaire neurofysiologie: de zenuwimpuls ...................................................................... 25
4.1 interactie tussen de cel en haar omgeving .............................................................................. 25
4.1.1 signaaltransductie .............................................................................................................. 25
4.1.2 de celmembraan als scheidingswand tss intra- en extracellulair milieu ................................. 25
4.1.3 transmembraankanalen ...................................................................................................... 25
4.1.4 ionenkanalen ..................................................................................................................... 26
4.1.5 concentratie- en potentiaalgradiënt ..................................................................................... 27
4.2 rustpotentiaal ....................................................................................................................... 29
4.3 Neuronale actiepotentiaal of zenuwimpuls: de veranderlijke permeabiliteit van de celmembraan
als basis voor de werking van prikkelbare cellen ............................................................................... 29
4.3.1 actiepotentiaal ................................................................................................................... 29
4.3.2 fasen binnen de actiepotentiaal .......................................................................................... 30
hoofdstuk 5: neuronale impulsoverdracht ........................................................................................... 34
5.1 synaptische organisatie ......................................................................................................... 34
5.2 synaptische activiteit ............................................................................................................. 35
5.3 postsynaptische potentiaal .................................................................................................... 36
5.4 kenmerken van postsynaptische potentiaal ............................................................................ 37
5.5 beëindiging van de neurotransmissie ...................................................................................... 38
5.6 neurotransmitters ................................................................................................................. 39
5.9 niveaus van cellulaire integratie: van presynaptische naar postsynaptische signaalgeleiding..... 41
klinische implicaties ................................................................................................................... 41
hoofdstuk 6: cellulaire neuroplasticiteit .............................................................................................. 44
6.7 moleculaire basis van gen-omgevingsinteracties in de hersenen: nature en nurture .................. 47
6.8 kwetsbaarheid ...................................................................................................................... 47
hoofdstuk 8: van neuron naar neurale circuits: fylogenetische aspecten ............................................... 48
8.1 van neuron naar neurale circuits ............................................................................................ 48
8.2 evolutie van neurale netwerken in de hersenen ....................................................................... 50
8.3 van gesloten naar open neurale gedragsprogramma’s ............................................................. 50
hoofdstuk 9: van neurale circuits naar basisbouwplan van de hersenen ................................................ 50
9.2 neurulatie ............................................................................................................................. 50
9.3 ontwikkeling van de neurale buis tot achter-, midden- en voorhersenen ................................... 51
1
,hoofdstuk 10: systematische neuroanatomie ...................................................................................... 52
inleiding ......................................................................................................................................... 52
10.1 indeling vh zenuwstelsel .................................................................................................... 52
10.2 topografie van de hersenen ................................................................................................ 53
10.3 systematische neuroanatomie ........................................................................................... 54
10.3.1 myelencephalon ............................................................................................................... 54
10.3.2 metencephalon ................................................................................................................ 55
10.3.3 mesencephalon ................................................................................................................ 56
10.3.4 diëncephalon ................................................................................................................... 56
10.3.5 telencephalon .................................................................................................................. 56
hoofdstuk 11: cerebrale cortex ........................................................................................................... 59
11.2 gyrificatie: de menselijke neocortex heeft een sterk geplooide structuur .................................... 59
11.2.1 primaire hersengroeven .................................................................................................... 59
11.3 neocorticale laminaire structuur en schorsvelden..................................................................... 59
11.4 functionele hiërarchische opdeling van de cortex ...................................................................... 60
11.4.1 modaliteitsspecifieke unimodale primaire projectiegebieden .............................................. 61
11.4.2 modaliteitsspecifiek unimodale secundaire associatiegebieden ......................................... 63
11.4.3 modaliteitsaspecifieke multimodale tertiaire associatiegebieden ....................................... 63
11.5 cerebrale connecties .............................................................................................................. 64
11.5.1 projectievezels ................................................................................................................. 64
11.5.2 associatiebanen ............................................................................................................... 64
11.5.3 comissurale vezels ........................................................................................................... 65
2
,GEDRAGSNEUROWETENSCHAPPEN
Gedragsneurowetenschappen = wetenschappelijke studie vh gedrag begrepen vanuit de werking vd
hersenen (in interactie met de omgeving)
-> vanuit gezonde + beschadigde brein
Bewegen, spreken, dingen onthouden … -> gedrag
Gedrag wordt door het brein berekend ifv de omgeving
Hersenen voeden zich met informatie dankzij de zintuigen
menselijk brein = informatieverwerkend orgaan
• Zenuwstelsel met centraal hersenen, daaraan vast ligt
de ruggengraat
• Hersenen nemen autonoom veel functies over (bv
ademhaling, hart laten kloppen …)
Informatieverwerking = gelimiteerd
- Brein geeft illusie dat je alles (tegelijk) kunt, is niet zo
→ voorbeelden
Beer in de berg: als je dat nog niet wist verandert er hierna
iets in je hersenen. Vanaf nu kun je dit niet herontdekken.
Je brein weet nu altijd dat hier een beer wordt afgebeeld,
waardoor je waarneming verandert
Filmpje: mens wordt neergeschoten, je let niet op wie wie
neerschiet voordat dat later duidelijk wordt getoond.
Eens dat je deze informatie hebt en je opnieuw naar
het filmpje kijkt is het niet meer te missen
3
, HOOFDSTUK 1: CONCEPTUEEL KADER
• Orgaansystemen maken deel uit van ingewikkelde ecosystemen
→ complexere grotere eenheden zijn samengevoegd uit minder complexe eenheden
• Hersenen = complex orgaan
• Alle orgaansystemen (incl. hersenen) worden bestudeerd van klein (kwantumdeeltjes) naar
groot (biosfeer)
• Evolutie heeft geleid tot een toenemende complexiteit van neutrale structuren en hersenen
Endogeen = binnenin het lichaam (alles in de blok)
Exogeen = buiten het lichaam (alles daarrond)
→ Alles verandert met tijd (elk nieuw deeltje informatie
verandert de hersenen)
neuron = zenuwcel
bouw = structuur
begrijpen
hersenen:
beginnen bij begrijpen 1 zenuwcel
neuron kan cellulair of
moleculair zijn
cellulaire anatomie: structuur
van een cel
celullaire neurofysiologie: werking van een zenuwcel
(functie)
4
