Aardrijkskunde 2.1.2
2.1.2 Ontstaan en structuur van de atmosfeer
De atmosfeer op aarde heeft een aantal fases doorgelopen vooraleer ze haar huidige samenstelling
kreeg.
Structuur van de atmosfeer
De aardse atmosfeer kun je theoretisch indelen in verschillende lagen met telkens een overgangszone
of pauze. Die indeling in lagen kan op 2 manieren gebeuren : op basis van temperatuur en op basis
van de chemische samenstelling.
Indeling op basis van temperatuur
Op basis van de temperatuur wordt de atmosfeer ingedeeld in 5 lagen. Elke laag bezit telkens
specifieke functies en wordt gekenmerkt door een stijging en daling in temperatuur.
,In de stratosfeer bevindt zich de ozonlaag. Ozon of O3 ontstaat doordat een zuurstofmolecule (O2)
onder invloed van uv-straling uiteenvalt in 2 zuurstofatomen (O). de ongebonden zuurstofatomen
hechten zich dan aan andere zuurstofmolecule, waardoor 3 zuurstofatomen ( O + O2) een
ozonmolecuul vormen (O3).
De ozonlaag absorbeert op die manier een deel van de zonnestralen en beschermt je tegen
schadelijke ultraviolette straling van de zon.
Het zogenaamde ‘gat in de ozonlaag’ is geen echt gat maar wijst op plaatsen in de ozonlaag waar de
concentratie van ozon veel lager is dan gemiddeld. De afbraak van ozon is het grootste aan de
Zuidpool in de maand september omdat ozonafbraak enkel plaatsvindt bij zeer lage temperaturen en
bij voldoende zonlicht ( in september begint de lente in het zuidelijk halfrond).
De chemische verbindingen die zorgen voor de aantasting van ozon zijn de CFK’s (chloor, fluor en
koolstofwater). Deze gassen werden vroeger gebruikt in spuitbussen of als koelmiddel in ijskasten.
Onder invloed van uv-straling komen er chlooratomen (Cl) vrij uit de CFK’s. Vervolgens kan het
chlooratoom binden met een zuurstofatoom (O) uit ozon (O3) en zo de ozonmolecule afbreken.
Hierdoor bereikt meer Uv-straling het aardoppervlak, wat leidt tot meer huidkankers en andere
huidaandoeningen.
In de thermosfeer ontsaat het poollicht. Het poollicht aan de Noordpool noemen we het noorderlicht
of aurora borealis, het poollicht aan de Zuidpool het zuiderlicht of aurora australis.
Geladen deeltjes van de zon ontstnappen via zonnewinden en worden afgebogen door het
magnetisch veld van de aarde. Dat veld kent ‘gaten’ aan de polen, waardoor de zonnewinden worden
aangetrokken naar de polen en reageren met de ionen in de bovenste atmosfeerlagen (ionsfeer).
, Indeling op basis van chemische samenstelling
Je kunt de atmosfeer ook indelen volgens chemische
samenstelling. Deze indeling gebeurt op basis van de
concentratie aan O2, zuurstofgas, in de atmosfeer.
2.1.2 Ontstaan en structuur van de atmosfeer
De atmosfeer op aarde heeft een aantal fases doorgelopen vooraleer ze haar huidige samenstelling
kreeg.
Structuur van de atmosfeer
De aardse atmosfeer kun je theoretisch indelen in verschillende lagen met telkens een overgangszone
of pauze. Die indeling in lagen kan op 2 manieren gebeuren : op basis van temperatuur en op basis
van de chemische samenstelling.
Indeling op basis van temperatuur
Op basis van de temperatuur wordt de atmosfeer ingedeeld in 5 lagen. Elke laag bezit telkens
specifieke functies en wordt gekenmerkt door een stijging en daling in temperatuur.
,In de stratosfeer bevindt zich de ozonlaag. Ozon of O3 ontstaat doordat een zuurstofmolecule (O2)
onder invloed van uv-straling uiteenvalt in 2 zuurstofatomen (O). de ongebonden zuurstofatomen
hechten zich dan aan andere zuurstofmolecule, waardoor 3 zuurstofatomen ( O + O2) een
ozonmolecuul vormen (O3).
De ozonlaag absorbeert op die manier een deel van de zonnestralen en beschermt je tegen
schadelijke ultraviolette straling van de zon.
Het zogenaamde ‘gat in de ozonlaag’ is geen echt gat maar wijst op plaatsen in de ozonlaag waar de
concentratie van ozon veel lager is dan gemiddeld. De afbraak van ozon is het grootste aan de
Zuidpool in de maand september omdat ozonafbraak enkel plaatsvindt bij zeer lage temperaturen en
bij voldoende zonlicht ( in september begint de lente in het zuidelijk halfrond).
De chemische verbindingen die zorgen voor de aantasting van ozon zijn de CFK’s (chloor, fluor en
koolstofwater). Deze gassen werden vroeger gebruikt in spuitbussen of als koelmiddel in ijskasten.
Onder invloed van uv-straling komen er chlooratomen (Cl) vrij uit de CFK’s. Vervolgens kan het
chlooratoom binden met een zuurstofatoom (O) uit ozon (O3) en zo de ozonmolecule afbreken.
Hierdoor bereikt meer Uv-straling het aardoppervlak, wat leidt tot meer huidkankers en andere
huidaandoeningen.
In de thermosfeer ontsaat het poollicht. Het poollicht aan de Noordpool noemen we het noorderlicht
of aurora borealis, het poollicht aan de Zuidpool het zuiderlicht of aurora australis.
Geladen deeltjes van de zon ontstnappen via zonnewinden en worden afgebogen door het
magnetisch veld van de aarde. Dat veld kent ‘gaten’ aan de polen, waardoor de zonnewinden worden
aangetrokken naar de polen en reageren met de ionen in de bovenste atmosfeerlagen (ionsfeer).
, Indeling op basis van chemische samenstelling
Je kunt de atmosfeer ook indelen volgens chemische
samenstelling. Deze indeling gebeurt op basis van de
concentratie aan O2, zuurstofgas, in de atmosfeer.
