Godsdienst kennis kleuter
Hoofdstuk 1: Symbolen, Rituelen, Verhalen
1. Symbolen en rituelen
1.1. Symbolen
Symbolen: Doopsuiker en geboortekaartje: verwijzen naar de geboorte en
geluk in het gezin.
Een symbool: Vat de realiteit samen + kan in verschillende culturen
verschillende betekenissen hebben.
- Symbolen moet je ervaren (ze hebben meer diepgang dan woorden
kunnen uitdrukken).
- Een gewoon voorwerp kan in een bepaalde context een bijzondere
betekenis krijgen voor iemand.
Ontstaan van symbolen: ze krijgen symbolische betekenis in een verhaal of
context, en hebben een uiterlijke kant die verwijst naar een diepere betekenis
(bv. een roos staat symbool voor liefde).
Vb. Een symbool drukt een diepe verbondenheid tussen mensen uit. Het is een
teken dat mensen met elkaar en eventueel ook met God verbindt.
1.2. Rituelen
Rituelen = Herhaalde handelingen die zorgen voor verbondenheid tussen
mensen.
Dagelijkse rituelen: Handelingen met een vaste structuur die houvast bieden
(vb. ochtendroutine).
Levensbeschouwelijke rituelen: Handelingen die een diepere, innerlijke
werkelijkheid oproepen en de waarde van het leven benadrukken.
Voorwerpen in rituelen krijgen door herhaald gebruik: een diepere, symbolische
betekenis.
Verbondenheid: Rituelen creëren herkenbaarheid en verbondenheid binnen een
cultuur of groep, zoals het breken van brood in de eucharistie.
Verbeelding en communicatie: Rituelen gebruiken symbolen om zonder
woorden een diepe betekenis over te brengen en zijn onderdeel van
geloofscommunicatie.
Rituelen in de klas: Rituelen in een klascontext helpen kinderen hun eigen
cultuur en waarden op te bouwen en belangrijke momenten vast te houden.
Vb.
1
, 1.3. Bidden als ritueel
Bidden is een gesprek met God
het vereist niet altijd mooie woorden
het is soms stamelen, vaak zelfs zwijgen
maar laat het gesprek met God nooit afgebroken worden
als de stem het zou begeven laat het hart dan verder gaan.
(Mieke Kruit)
1.3.1. Vertellen tegen God (Kuiper, 2000)
Rituelen geven houvast: Het beginnen van de schooldag met een gebed biedt
kinderen structuur en veiligheid. Ze wennen eraan en vragen er zelfs om.
Bidden als kennismaking: Vaste gebeden zijn vaak hun eerste kennismaking
met bidden, waarbij ze zich geborgen voelen, ook al begrijpen ze niet altijd alle
woorden.
Verbondenheid door gebeden: Vaste gebeden zorgen voor een gevoel van
samenhorigheid binnen de geloofsgemeenschap. Ze bieden houvast wanneer we
geen eigen woorden kunnen vinden.
Communicatie met God: Veel volwassenen vinden het moeilijk om hun
gevoelens en ervaringen aan God voor te leggen, terwijl jonge kinderen hier vaak
minder moeite mee hebben. Vragen zoals "Luistert God wel?" komen pas later.
Bidden is meer dan praten: Het is een manier om naar God te zoeken en de
relatie met Hem te verdiepen. Hoe we bidden, weerspiegelt ons beeld van God.
Beeldvorming bij kinderen: Bij het bidden met kinderen is het belangrijk om
hen de ruimte te geven hun eigen godsbeeld te vormen, zonder hen een vast
beeld op te leggen.
Eerlijk bidden: Gebeden moeten oprecht en eerlijk zijn. Het is niet juist om
positieve gevoelens op te leggen in gebeden als die niet aansluiten bij de
werkelijkheid.
Tips voor bidden met kinderen:
Richt het gebed tot een persoon, zoals God, Jezus, of Maria.
Een gebed hoeft niet altijd te eindigen met "dankjewel" of "amen."
Laat in gebeden de natuur en mensen om hen heen aan bod komen.
Gebruik herkenbare en begrijpelijke taal.
1.3.2. Vier soorten gebeden
Het vraaggebed Het gebed om vergiffenis
Hulp vragen aan God: We vragen Spijt: We drukken spijt uit over wat er
God om hulp in moeilijke tijden, zoals gebeurd is.
aan een Vader aan wie je alles mag Pijn: Pijn die we anderen hebben
vragen. gegeven en het te kort schieten t.o.v.
Volharding in gebed: We mogen de liefde van God zelf, komt sterk naar
blijven aandringen en onze vragen voor.
2
, herhalen.
Verhoord worden: betekent niet
altijd dat onze gebeden letterlijk
worden ingewilligd, maar dat we
gehoord worden. Gedeelde smart is
halve smart.
Gods antwoord: God neemt niet
altijd de noodsituatie weg, maar kan
wel onze houding t.o.v. die situatie
veranderen.
Gevolgen van tegenslag: In tijden
van zware tegenslag raken we vaak
geïsoleerd van onze omgeving,
onszelf, en van God, maar door gebed
kunnen we die verbinding herstellen.
Het dankgebed Het lofgebed
Geschenk: Soms ervaren we ons Uit het dankgebed groeit een lofgebed
leven als 1 doorlopend geschenk. Hier (als die speciale reden minder
zijn we blij, dus we danken. belangrijk wordt.)
Eucharistie: Het dankgebed is bij God: Helemaal op God gericht.
uitstek de eucharistie Wat?: We noemen geen details, we
Danken: We danken om de loven en prijzen Hem, niet omwille van
schepping, verlossing, komst Jezus die gunst, maar om Hem zelf, dat Hij
bestaat.
Vb. Vraaggebed: "Vader God, wanneer stuurt U de zon eens door de wolken? Ik
heb zo’n zin in buiten spelen." (Meisje, 5 jaar)
Dankgebed: "Dank U voor de kerstboom. Is er ook één bij U in de hemel?"
(Meisje, 5 jaar)
Lofgebed: "U bent veel belangrijker dan knikkers."
Dankgebed: "Dank U voor de peren, die U laat groeien, want ik vind ze zo lekker."
Vraaggebed: "Ik heb al viermaal voor je gebid, voor mijzelf ook, maar ik ben nog
niet beter, maar Jezus zal het wel druk hebben met al die zieke kinderen."
(Meisje, 4 jaar)
Vraaggebed: "Ik heb een broertje gekregen. Als je er ook één wilt, dan moet je
daarvoor bidden. Ik had om een zusje gevraagd, maar die hadden ze niet meer,
die hebben ze allemaal bij tante gebracht." (Jongen, 4 jaar)
1.3.3. Het dankgebed als kader
Dankgebed als focus: Het is beter om kinderen te leren danken i.p.v. vragen.
Dankgebeden geven meer ruimte voor reacties en vragen zonder teleurstelling
als het gevraagde niet wordt gegeven.
Problemen met vraaggebed: Jonge kinderen denken concreet, als hun vraag
niet verhoord wordt: kan dit leiden tot ontgoocheling of twijfel aan God.
Traditionele verklaringen zoals "Gods hogere plan" bieden tegenwoordig weinig
troost.
3
, Bidden als reflectie: Dankgebeden helpen kinderen zichzelf te betrekken bij
situaties, i.p.v. te verwachten dat God verantwoordelijk is voor alles wat er
gebeurt. Dit maakt bidden betekenisvoller en minder afhankelijk van directe
antwoorden.
Alternatieven voor woorden: Bidden hoeft niet altijd in woorden. Het kan ook
door een blik, een gebaar, een lied, of een gedicht. Het gaat om het aangaan van
een relatie met God, jezelf openstellen voor ontmoeting met God en je uitspreken
voor God.
1.3.4. Twee centrale gebeden
1.3.4.1. Het Onze Vader… Jezus leerde ons bidden…
Het Onze Vader noemen we een formulegebed = een vast gebed dat de
christenen kennen en het schept verbondenheid, ook in de klas.
Voordeel: mensen hoeven dan niet te zoeken naar woorden.
1.3.4.2. Het Weesgegroet
Het is ook een formulegebed. – bidden tot de mama van Jezus.
Op bepaalde momenten gebruikt men in de klas ook het Weesgegroet (vooral in
Mei, de Mariamaand).
4
Hoofdstuk 1: Symbolen, Rituelen, Verhalen
1. Symbolen en rituelen
1.1. Symbolen
Symbolen: Doopsuiker en geboortekaartje: verwijzen naar de geboorte en
geluk in het gezin.
Een symbool: Vat de realiteit samen + kan in verschillende culturen
verschillende betekenissen hebben.
- Symbolen moet je ervaren (ze hebben meer diepgang dan woorden
kunnen uitdrukken).
- Een gewoon voorwerp kan in een bepaalde context een bijzondere
betekenis krijgen voor iemand.
Ontstaan van symbolen: ze krijgen symbolische betekenis in een verhaal of
context, en hebben een uiterlijke kant die verwijst naar een diepere betekenis
(bv. een roos staat symbool voor liefde).
Vb. Een symbool drukt een diepe verbondenheid tussen mensen uit. Het is een
teken dat mensen met elkaar en eventueel ook met God verbindt.
1.2. Rituelen
Rituelen = Herhaalde handelingen die zorgen voor verbondenheid tussen
mensen.
Dagelijkse rituelen: Handelingen met een vaste structuur die houvast bieden
(vb. ochtendroutine).
Levensbeschouwelijke rituelen: Handelingen die een diepere, innerlijke
werkelijkheid oproepen en de waarde van het leven benadrukken.
Voorwerpen in rituelen krijgen door herhaald gebruik: een diepere, symbolische
betekenis.
Verbondenheid: Rituelen creëren herkenbaarheid en verbondenheid binnen een
cultuur of groep, zoals het breken van brood in de eucharistie.
Verbeelding en communicatie: Rituelen gebruiken symbolen om zonder
woorden een diepe betekenis over te brengen en zijn onderdeel van
geloofscommunicatie.
Rituelen in de klas: Rituelen in een klascontext helpen kinderen hun eigen
cultuur en waarden op te bouwen en belangrijke momenten vast te houden.
Vb.
1
, 1.3. Bidden als ritueel
Bidden is een gesprek met God
het vereist niet altijd mooie woorden
het is soms stamelen, vaak zelfs zwijgen
maar laat het gesprek met God nooit afgebroken worden
als de stem het zou begeven laat het hart dan verder gaan.
(Mieke Kruit)
1.3.1. Vertellen tegen God (Kuiper, 2000)
Rituelen geven houvast: Het beginnen van de schooldag met een gebed biedt
kinderen structuur en veiligheid. Ze wennen eraan en vragen er zelfs om.
Bidden als kennismaking: Vaste gebeden zijn vaak hun eerste kennismaking
met bidden, waarbij ze zich geborgen voelen, ook al begrijpen ze niet altijd alle
woorden.
Verbondenheid door gebeden: Vaste gebeden zorgen voor een gevoel van
samenhorigheid binnen de geloofsgemeenschap. Ze bieden houvast wanneer we
geen eigen woorden kunnen vinden.
Communicatie met God: Veel volwassenen vinden het moeilijk om hun
gevoelens en ervaringen aan God voor te leggen, terwijl jonge kinderen hier vaak
minder moeite mee hebben. Vragen zoals "Luistert God wel?" komen pas later.
Bidden is meer dan praten: Het is een manier om naar God te zoeken en de
relatie met Hem te verdiepen. Hoe we bidden, weerspiegelt ons beeld van God.
Beeldvorming bij kinderen: Bij het bidden met kinderen is het belangrijk om
hen de ruimte te geven hun eigen godsbeeld te vormen, zonder hen een vast
beeld op te leggen.
Eerlijk bidden: Gebeden moeten oprecht en eerlijk zijn. Het is niet juist om
positieve gevoelens op te leggen in gebeden als die niet aansluiten bij de
werkelijkheid.
Tips voor bidden met kinderen:
Richt het gebed tot een persoon, zoals God, Jezus, of Maria.
Een gebed hoeft niet altijd te eindigen met "dankjewel" of "amen."
Laat in gebeden de natuur en mensen om hen heen aan bod komen.
Gebruik herkenbare en begrijpelijke taal.
1.3.2. Vier soorten gebeden
Het vraaggebed Het gebed om vergiffenis
Hulp vragen aan God: We vragen Spijt: We drukken spijt uit over wat er
God om hulp in moeilijke tijden, zoals gebeurd is.
aan een Vader aan wie je alles mag Pijn: Pijn die we anderen hebben
vragen. gegeven en het te kort schieten t.o.v.
Volharding in gebed: We mogen de liefde van God zelf, komt sterk naar
blijven aandringen en onze vragen voor.
2
, herhalen.
Verhoord worden: betekent niet
altijd dat onze gebeden letterlijk
worden ingewilligd, maar dat we
gehoord worden. Gedeelde smart is
halve smart.
Gods antwoord: God neemt niet
altijd de noodsituatie weg, maar kan
wel onze houding t.o.v. die situatie
veranderen.
Gevolgen van tegenslag: In tijden
van zware tegenslag raken we vaak
geïsoleerd van onze omgeving,
onszelf, en van God, maar door gebed
kunnen we die verbinding herstellen.
Het dankgebed Het lofgebed
Geschenk: Soms ervaren we ons Uit het dankgebed groeit een lofgebed
leven als 1 doorlopend geschenk. Hier (als die speciale reden minder
zijn we blij, dus we danken. belangrijk wordt.)
Eucharistie: Het dankgebed is bij God: Helemaal op God gericht.
uitstek de eucharistie Wat?: We noemen geen details, we
Danken: We danken om de loven en prijzen Hem, niet omwille van
schepping, verlossing, komst Jezus die gunst, maar om Hem zelf, dat Hij
bestaat.
Vb. Vraaggebed: "Vader God, wanneer stuurt U de zon eens door de wolken? Ik
heb zo’n zin in buiten spelen." (Meisje, 5 jaar)
Dankgebed: "Dank U voor de kerstboom. Is er ook één bij U in de hemel?"
(Meisje, 5 jaar)
Lofgebed: "U bent veel belangrijker dan knikkers."
Dankgebed: "Dank U voor de peren, die U laat groeien, want ik vind ze zo lekker."
Vraaggebed: "Ik heb al viermaal voor je gebid, voor mijzelf ook, maar ik ben nog
niet beter, maar Jezus zal het wel druk hebben met al die zieke kinderen."
(Meisje, 4 jaar)
Vraaggebed: "Ik heb een broertje gekregen. Als je er ook één wilt, dan moet je
daarvoor bidden. Ik had om een zusje gevraagd, maar die hadden ze niet meer,
die hebben ze allemaal bij tante gebracht." (Jongen, 4 jaar)
1.3.3. Het dankgebed als kader
Dankgebed als focus: Het is beter om kinderen te leren danken i.p.v. vragen.
Dankgebeden geven meer ruimte voor reacties en vragen zonder teleurstelling
als het gevraagde niet wordt gegeven.
Problemen met vraaggebed: Jonge kinderen denken concreet, als hun vraag
niet verhoord wordt: kan dit leiden tot ontgoocheling of twijfel aan God.
Traditionele verklaringen zoals "Gods hogere plan" bieden tegenwoordig weinig
troost.
3
, Bidden als reflectie: Dankgebeden helpen kinderen zichzelf te betrekken bij
situaties, i.p.v. te verwachten dat God verantwoordelijk is voor alles wat er
gebeurt. Dit maakt bidden betekenisvoller en minder afhankelijk van directe
antwoorden.
Alternatieven voor woorden: Bidden hoeft niet altijd in woorden. Het kan ook
door een blik, een gebaar, een lied, of een gedicht. Het gaat om het aangaan van
een relatie met God, jezelf openstellen voor ontmoeting met God en je uitspreken
voor God.
1.3.4. Twee centrale gebeden
1.3.4.1. Het Onze Vader… Jezus leerde ons bidden…
Het Onze Vader noemen we een formulegebed = een vast gebed dat de
christenen kennen en het schept verbondenheid, ook in de klas.
Voordeel: mensen hoeven dan niet te zoeken naar woorden.
1.3.4.2. Het Weesgegroet
Het is ook een formulegebed. – bidden tot de mama van Jezus.
Op bepaalde momenten gebruikt men in de klas ook het Weesgegroet (vooral in
Mei, de Mariamaand).
4
