samenvatting maatschappijleer h4 verzorgingsstaat

1 wat is een verzorgingsstaat?
Nederland is een verzorgingsstaat: de overheid bemoeit zich actief met de welvaart en het welzijn
van haar inwoners. Welvaart: de mate waarin mensen over voldoende middelen beschikken om hun
behoeften te vervullen. Welzijn: de mate waarin mensen tevreden zijn over hun lichamelijke en
geestelijke gezondheid. Bij een verzorgingsstaat staan de Solidariteitsgedachte centraal: in een groep
of samenleving is er bereidheid om risico’s met elkaar te delen. Van de overheid wordt verwacht dat
zij wetten en maatregelen maakt om de solidariteit af te dwingen. Collectief belang: als jou hetzelfde
kan overkomen. In een verzorgingsstaat levert de overheid ook collectieve goederen: goederen
waarvan niemand uitgesloten kan worden, ook niet degenen die er niet voor betalen bv dijken. Dit
kan ook leiden tot dilemma’s. Mensen die toch profiteren maar niet meebetalen worden free riders
genoemd. Dit kan ook de samenleving onder druk zetten want steeds meer mensen kunnen zich gaan
realiseren dat de bescherming die zij krijgen niet afhankelijk is van hun bijdrage. Het doel van de
verzorgingsstaat bestaat uit welvaart en welzijn. De Wetenschappelijke Raad voor het
Regeringsbeleid (WRR) onderscheidt vier belangrijke functies van de verzorgingsstaat:
- Verzorgen, de verzorgingsstaat biedt zorg voor mensen met fysieke of psychische
aandoeningen.
- Verzekeren, de verzorgingsstaat regelt dat we verzekered zijn tegen verlies van inkomen. Als
je werkt betaal je sociale premies en alle Nederlanders betalen belasting. Van dit
belastinggeld worden sociale voorzieningen zoals AOW betaalt. Al deze regelingen samen
vormen het socialezekerheidsstelsel: verzekert mensen van een inkomen bij werkloosheid,
ziekte, ouderdom of arbeidsongeschiktheid.
- Verheffen, de verzorgingsstaat geeft iedereen de kans om zijn talenten te ontplooien en zich
te ontwikkelen. Goed onderwijs vergroot de kansen op de arbeidsmarkt. Opleiding is een
belangrijke factor om te stijgen op de maatschappelijke ladder. Ook is het goed om te
concurreren met de economieën van het buitenland.
- Verbinden, de verzorgingsstaat zorgt voor binding tussen mensen en versterkt daarmee de
sociale cohesie. Door het socialezekerheidsstelsel maakt mensen van elkaar afhankelijk: je
betaalt voor elkaar. Overheidsbemoeienis maakt de sociale ongelijkheid tussen mensen
kleiner. Ook onderwijs brengt groepen mensen dichter bij elkaar.
Burgers in Nederland hebben sociale grondrechten. Deze zijn niet afdwingbaar bij de rechter maar de
grondwet verplicht de overheid wel om er actief naar te streven. Het gaat daarbij om:
- Voldoende werkgelegenheid
- Bestaanszekerheid en spreiding van welvaart
- De bewoonbaarheid van het land en de bescherming en verbetering van het leefmilieu
- Volksgezondheid, voldoende woongelegenheid en maatschappelijke en culturele ontplooiing
- Goed onderwijs
Bij een verzorgingsstaat horen niet alleen rechten maar ook plichten zoals sollicitatieplicht. Zonder
plichten kan een verzorgingsstaat niet bestaan. Communistische en socialistische denkbeelden zijn
gebaseerd op het ideaal van gelijkheid. In de communistische staatsopvatting neemt de staat de
totale verzorging van zijn burgers op zich (Rusland). Op economisch terrein wordt gekozen voor een
planeconomie. De overheid beheert de productiemiddelen met als doel het werk en de opbrengst
eerlijk te verdelen. In de praktijk verloopt dit niet altijd zo. In de SU ging communisme gepaard met
onderdrukking en geweld. In een kapitalistische vrijemarkteconomie (VS) staat de waarde vrijheid
centraal en grijpt de overheid niet actief in de economie in. Belastingen zijn laag maar iedereen moet