HS 4. De macht
1. Inleiding: macht is een moeilijk vak
Macht is het sociaal fenomeen bij uitstek en vorm het aandachtspunt van de politicologie. Je
kan de politieke wetenschappen niet onderzoeken zonder ook aandacht te besteden aan
macht. Macht is voor politicologie wat energie voor natuurwetenschappen is.
De manier waarop macht georganiseerd is, helpt ons politieke systemen te catalogeren. Het
blijft echter moeilijk om het begrip macht te definiëren. Macht is een essentially contested
concept, net zoals veel centrale concepten in de politicologie.
Macht heeft voor veel mensen een negatieve connotatie. In essentie is er echter niets goed
of slecht aan macht of aan de doelstelling zoveel mogelijk macht te verwerven. Macht is een
middel om idealen of doelen te realiseren. Het gaat er vooral om hoe macht wordt verworven
en wat met die macht gedaan wordt.
2. Wat is macht?
i. Oorsprong
Pouvoir en power is etymologisch verwant met het Latijnse posse (= kunnen). Potere is
afgeleid van posse. Macht betekent dan ‘kunnen’. Potens betekent ‘machtig’, potestas ‘macht’
ii. Geweld als verschillend van of als uiting van macht?
Sommigen beschouwen macht als iets positiefs, anderen eerder als iets negatiefs. Sommigen
beschouwen macht en geweld als nauw met elkaar verbonden. H. Arendt oordeelde dat
25
, geweld en macht te vaak onterecht als synoniemen gebruikt worden en dat we ze beter van
elkaar moeten onderscheiden. Macht is volgens haar altijd de eigenschap van een groep en
geweld is altijd instrumenteel, namelijk een middel tot het bereiken van macht.
2.1 De bestanddelen van macht: de visie van Dennis Wrong
i. Verschillende aspecten van macht
Wrong respecteert de wezenlijke betwistbaarheid van macht en neemt vele gezichtspunten
op in zijn eigen, gemotiveerde definitie.
Volgens Wrong is macht een relationeel begrip: het kan enkel bestaan in een relatie tussen
individuen of groepen. Daarnaast moet macht ook iets intentioneels hebben, namelijk de
capaciteit van sommige personen om bedoelde en voorziene effecten bij anderen teweeg te
brengen.
Vijf verschillende aspecten van macht volgens Wrong:
Ø Intentionaliteit
Macht moet intentioneel zijn, namelijk een bedoelde en effectieve invloed.
Ø Effectiviteit
Macht moet ook effectief zijn. Proberen macht uit te oefenen zonder het beoogde doel te
bereiken, kan niet als macht beschouwd worden. Het mag geen mislukte poging zijn.
Ø ‘Latency of powers’
Macht is niet enkel een waarneembare daad, maar ook het vermogen daartoe. Puissance
verwijst naar macht als vermogen en pouvoir naar macht als daad.
Ø Asymmetrisch
Machtsrelaties zijn niet per definitie gelijkwaardig, maar vaak asymmetrisch. De machthebber
overheerst het machtssubject meer dan omgekeerd. Dit betekent echter niet dat het
machtssubject geen mogelijkheid heeft om het gedrag van de machthebber te beïnvloeden.
Ø Zonder expliciete gedragsverandering
Er kan ook sprake zijn van macht zonder expliciete gedragsverandering. Zo kan er wel sprake
zijn van een verandering van opvatting.
Macht is een (effective and) intented influence, naast een unintended influence.
ii. Dimensies van macht
Volgens Wrong heeft macht verschillende dimensies:
- Extensief of uitgebreid: aantal A/aantal B (hoeveel B’s A controleert)
- Omvattend: als A B tot veel verschillende acties kan brengen, op veel terreinen
- Intensief: als A ver kan gaan zonder verzet van B
26
1. Inleiding: macht is een moeilijk vak
Macht is het sociaal fenomeen bij uitstek en vorm het aandachtspunt van de politicologie. Je
kan de politieke wetenschappen niet onderzoeken zonder ook aandacht te besteden aan
macht. Macht is voor politicologie wat energie voor natuurwetenschappen is.
De manier waarop macht georganiseerd is, helpt ons politieke systemen te catalogeren. Het
blijft echter moeilijk om het begrip macht te definiëren. Macht is een essentially contested
concept, net zoals veel centrale concepten in de politicologie.
Macht heeft voor veel mensen een negatieve connotatie. In essentie is er echter niets goed
of slecht aan macht of aan de doelstelling zoveel mogelijk macht te verwerven. Macht is een
middel om idealen of doelen te realiseren. Het gaat er vooral om hoe macht wordt verworven
en wat met die macht gedaan wordt.
2. Wat is macht?
i. Oorsprong
Pouvoir en power is etymologisch verwant met het Latijnse posse (= kunnen). Potere is
afgeleid van posse. Macht betekent dan ‘kunnen’. Potens betekent ‘machtig’, potestas ‘macht’
ii. Geweld als verschillend van of als uiting van macht?
Sommigen beschouwen macht als iets positiefs, anderen eerder als iets negatiefs. Sommigen
beschouwen macht en geweld als nauw met elkaar verbonden. H. Arendt oordeelde dat
25
, geweld en macht te vaak onterecht als synoniemen gebruikt worden en dat we ze beter van
elkaar moeten onderscheiden. Macht is volgens haar altijd de eigenschap van een groep en
geweld is altijd instrumenteel, namelijk een middel tot het bereiken van macht.
2.1 De bestanddelen van macht: de visie van Dennis Wrong
i. Verschillende aspecten van macht
Wrong respecteert de wezenlijke betwistbaarheid van macht en neemt vele gezichtspunten
op in zijn eigen, gemotiveerde definitie.
Volgens Wrong is macht een relationeel begrip: het kan enkel bestaan in een relatie tussen
individuen of groepen. Daarnaast moet macht ook iets intentioneels hebben, namelijk de
capaciteit van sommige personen om bedoelde en voorziene effecten bij anderen teweeg te
brengen.
Vijf verschillende aspecten van macht volgens Wrong:
Ø Intentionaliteit
Macht moet intentioneel zijn, namelijk een bedoelde en effectieve invloed.
Ø Effectiviteit
Macht moet ook effectief zijn. Proberen macht uit te oefenen zonder het beoogde doel te
bereiken, kan niet als macht beschouwd worden. Het mag geen mislukte poging zijn.
Ø ‘Latency of powers’
Macht is niet enkel een waarneembare daad, maar ook het vermogen daartoe. Puissance
verwijst naar macht als vermogen en pouvoir naar macht als daad.
Ø Asymmetrisch
Machtsrelaties zijn niet per definitie gelijkwaardig, maar vaak asymmetrisch. De machthebber
overheerst het machtssubject meer dan omgekeerd. Dit betekent echter niet dat het
machtssubject geen mogelijkheid heeft om het gedrag van de machthebber te beïnvloeden.
Ø Zonder expliciete gedragsverandering
Er kan ook sprake zijn van macht zonder expliciete gedragsverandering. Zo kan er wel sprake
zijn van een verandering van opvatting.
Macht is een (effective and) intented influence, naast een unintended influence.
ii. Dimensies van macht
Volgens Wrong heeft macht verschillende dimensies:
- Extensief of uitgebreid: aantal A/aantal B (hoeveel B’s A controleert)
- Omvattend: als A B tot veel verschillende acties kan brengen, op veel terreinen
- Intensief: als A ver kan gaan zonder verzet van B
26