HS 8. Staat en parlement
1. Inleiding
Staten zijn de belangrijkste vorm van politieke organisatie en orde. Wat is nu echter een staat?
En wat is een parlement?
De subdiscipline van de politicologie die aandacht besteedt aan het concept ‘staat’, is de
staatstheorie.
2. De staat
Een staat is nodig om in de wereldpolitiek mee te spelen. Zo kunnen enkel staten toetreden
tot de VN en zijn het staten die binnen de EU deelnemen aan de besluitvorming.
Ook voor de binnenlandse politiek is de staat nog altijd het eerste aanspreekpunt voor
burgers. Staten zijn dan ook van fundamenteel belang.
Een staat kan men omschrijven als een soevereine organisatie die gezag uitoefent over een
bevolking op een bepaald grondgebied en die deze bevolking naar buiten vertegenwoordigt
en ook over de nodig machtsmiddelen beschikt.
2.1 Wat is een staat?
1. Enkele definities
i. Europees fenomeen
De moderne staat was aanvankelijk een Europees fenomeen. De middeleeuwe decentrale
structuren van het feodalisme en het christendom moesten plaats ruimen voor een systeem
waarbij de macht voortaan werd geconcentreerd.
Door de kolonisatiebeweging van Europese staten werden ook andere delen van de wereld in
staten ingedeeld. Ook na hun onafhankelijkheid behielden zijn hun vorm en werd de moderne
staat de meest universele vorm van politieke organisatie.
66
, ii. Abstract en alledaags
Het begrip ‘staat’ is iets heel abstracts. Door dit abstracte karakter en de conceptuele chaos
die rond het begrip heerst, maakt het bijzonder moeilijk te bevatten.
Het lijkt iets ongrijpbaars, maar toch herkennen we het als we ermee in contact komen. We
zien ook vaak vertegenwoordigers van de staat bv. ministers, rechters… Tenslotte worden we
ook vaak geconfronteerd met symbolen van de staat bv. vlaggen. Het is die alledaagsheid die
het moeilijk maakt het begrip te definiëren.
iii. Enkele definities
Weber stelde dat het onmogelijk was om lijst op te stellen van waar de staat exact aanwezig
is. Toch legde hij de fundamenten voor de westerse begripsomschrijving van de staat.
Gramsci stelde dat de staat tweeledig is, met enerzijds een politieke en anderzijds een civiele
maatschappij.
Poulantzas tenslotte stelde dat de staat een sociale relatie is en dat de staat geen passief
instrument of neutrale actor kan zijn.
Veel definities gaan terug op de weberiaanse definitie van de staat, waarbij het monopolie op
het legitieme gebruik van geweld binnen een bepaald territorium centraal staat. Weber
inspireerde veel politicologen in hun begripsomschrijving.
Een staat kan dus omschreven worden als een geografisch afgebakende, soevereine autoriteit,
die controle uitoefent over een bevolking (die op dat territorium leeft).
2. Bestanddelen van de staat
Een staat is een duidelijk afgebakende geografische en politieke entiteit die over
soevereiniteit, het monopolie van geweld en een publiek karakter beschikt.
i. Soevereiniteit
Soevereiniteit betekent dat het gezag van een staat onbeperkt is en het hoogst in zijn soort.
De staat is de ultieme bron van autoriteit, de hoogste en finale besluitvormer in een
gemeenschap.
Op binnenlands vlak wil soevereiniteit zeggen dat de staat zijn regeringsvorm en overige
organisaties bepaalt en zelf de rechtsregels maakt.
De staat is echter ook soeverein op buitenlands vlak: de staat is onafhankelijk en staat als een
gelijke tegenover andere staten. Op het grondgebied van de staat kan geen andere macht de
autoriteit van de eigen staat overrulen.
Het principe van soevereiniteit gaat terug op het Verdrag van Westfalen (1648) waarin de
soevereiniteit van de verschillende staten werd erkend en het pirncipe van niet-inmenging
zijn intrede deed in de Europese politiek.
67
1. Inleiding
Staten zijn de belangrijkste vorm van politieke organisatie en orde. Wat is nu echter een staat?
En wat is een parlement?
De subdiscipline van de politicologie die aandacht besteedt aan het concept ‘staat’, is de
staatstheorie.
2. De staat
Een staat is nodig om in de wereldpolitiek mee te spelen. Zo kunnen enkel staten toetreden
tot de VN en zijn het staten die binnen de EU deelnemen aan de besluitvorming.
Ook voor de binnenlandse politiek is de staat nog altijd het eerste aanspreekpunt voor
burgers. Staten zijn dan ook van fundamenteel belang.
Een staat kan men omschrijven als een soevereine organisatie die gezag uitoefent over een
bevolking op een bepaald grondgebied en die deze bevolking naar buiten vertegenwoordigt
en ook over de nodig machtsmiddelen beschikt.
2.1 Wat is een staat?
1. Enkele definities
i. Europees fenomeen
De moderne staat was aanvankelijk een Europees fenomeen. De middeleeuwe decentrale
structuren van het feodalisme en het christendom moesten plaats ruimen voor een systeem
waarbij de macht voortaan werd geconcentreerd.
Door de kolonisatiebeweging van Europese staten werden ook andere delen van de wereld in
staten ingedeeld. Ook na hun onafhankelijkheid behielden zijn hun vorm en werd de moderne
staat de meest universele vorm van politieke organisatie.
66
, ii. Abstract en alledaags
Het begrip ‘staat’ is iets heel abstracts. Door dit abstracte karakter en de conceptuele chaos
die rond het begrip heerst, maakt het bijzonder moeilijk te bevatten.
Het lijkt iets ongrijpbaars, maar toch herkennen we het als we ermee in contact komen. We
zien ook vaak vertegenwoordigers van de staat bv. ministers, rechters… Tenslotte worden we
ook vaak geconfronteerd met symbolen van de staat bv. vlaggen. Het is die alledaagsheid die
het moeilijk maakt het begrip te definiëren.
iii. Enkele definities
Weber stelde dat het onmogelijk was om lijst op te stellen van waar de staat exact aanwezig
is. Toch legde hij de fundamenten voor de westerse begripsomschrijving van de staat.
Gramsci stelde dat de staat tweeledig is, met enerzijds een politieke en anderzijds een civiele
maatschappij.
Poulantzas tenslotte stelde dat de staat een sociale relatie is en dat de staat geen passief
instrument of neutrale actor kan zijn.
Veel definities gaan terug op de weberiaanse definitie van de staat, waarbij het monopolie op
het legitieme gebruik van geweld binnen een bepaald territorium centraal staat. Weber
inspireerde veel politicologen in hun begripsomschrijving.
Een staat kan dus omschreven worden als een geografisch afgebakende, soevereine autoriteit,
die controle uitoefent over een bevolking (die op dat territorium leeft).
2. Bestanddelen van de staat
Een staat is een duidelijk afgebakende geografische en politieke entiteit die over
soevereiniteit, het monopolie van geweld en een publiek karakter beschikt.
i. Soevereiniteit
Soevereiniteit betekent dat het gezag van een staat onbeperkt is en het hoogst in zijn soort.
De staat is de ultieme bron van autoriteit, de hoogste en finale besluitvormer in een
gemeenschap.
Op binnenlands vlak wil soevereiniteit zeggen dat de staat zijn regeringsvorm en overige
organisaties bepaalt en zelf de rechtsregels maakt.
De staat is echter ook soeverein op buitenlands vlak: de staat is onafhankelijk en staat als een
gelijke tegenover andere staten. Op het grondgebied van de staat kan geen andere macht de
autoriteit van de eigen staat overrulen.
Het principe van soevereiniteit gaat terug op het Verdrag van Westfalen (1648) waarin de
soevereiniteit van de verschillende staten werd erkend en het pirncipe van niet-inmenging
zijn intrede deed in de Europese politiek.
67