Samenvatting filosofie 5e jaar ASO

Samenvatting filosofie examen juni
H2: Bewustzijn
Het vraagstuk v. bewustzijn:
Deel I: Dualisme vs. Monisme
Methodische twijfel v. Descartes en de eerste zekerheid:
o Kennisleer/epistemologie = discipline v.d. filosofie die zich bezighoudt met
kennis en waarheid
Enkel wat alle twijfel overleeft = zekere kennis
3 argumenten om aan alles te twijfelen:
o Argument v.d. zintuigen: optische illusies tonen aan dat je niet 100% kan
vertrouwen op je zintuigen. Drm kan je niet meer op je zintuigen bouwen
om tot kennis te komen en kan je enkel beroep doen op de rede
o Onderscheid tussen rationalisme en empirisme binnen de filosofie:

 Rationalisten = filosofen wiens argumenten enkel op de rede
berusten
 Empiristen = filosofen wiens argumenten enkel op de zintuigen
berusten
o Argument v.d. droom: het zou kunnen dat alles zich afspeelt in je dromen

o Argument v.d. demon: een onzichtbare kwaadaardige demon die de kracht
heeft om jou te laten denken wat hij wil dat je denkt. Alles wat hij je
influistert beschouw jij als je eigen gedachten. Zelf kun je niet weten of de
demon bestaat waardoor je niet in de gaten hebt dat dit jouw eigen
gedachten niet zijn
Methodische twijfel = een zoektocht naar de zekerheid door systematisch aan
alles te twijfelen
 Hij kan twijfelen over het feit dat hij twijfelt en dat hij twijfelt over het feit dat
hij twijfelt
1e zekerheid = cogito ergo sum  ik twijfel, dus ik denk, dus ik ben = ware
fundament v. alle kennis
Descartes = zeker dat hij twijfelt  twijfelen = noodzakelijk om te denken  er
moet dus iets zijn dat denkt
 Manier waarop de zekerheid v.d. twijfel leidt tot de zekerheid v.h. bestaan v.
een denkend ding
Dualisme v. Descartes:
Centrale vraag = ‘wat is hij?’
 Besef dat hij kan doen alsof hij geen lichaam heeft of alsof hij nergens is,
maar doen alsof hij niet bestaat dat kan hij niet
Conclusie: de geest kan geen materie zijn zoals het lichaam

1

,  Je kan het materiële wegdenken, maar niet het denken zelf
Grote splitsing v. Descartes:
o De ziel/geest = het immateriële

o Het lichaam = het materiële

2 verschillende substanties
Substantie = soorten v. bestaan, volgen beide aparte wetten
o Lichaam: wetten v.d. natuurkunde, en werkt op een mechanische manier

o Geest: volgt deze wetten niet en werkt drm niet mechanisch

 Visie v. Descartes = substantie dualsime
Denkend ding = de geest
 Je bent een geest en je hebt een lichaam, maar je bent je lichaam niet
2 termen:
o Res cogitas:

 Het denkende zelf
 Immaterieel
 Zelfbewust (bewust v. eigen denkproces)
 Onafh. v.d. fysieke wereld (kan blijven bestaan als de fysieke
wereld dat niet doet)
o Res extensa:

 De fysieke substantie die ruimte inneemt
 Materieel
 Onderworpen aan natuurwetten
 Gebonden aan ruimte
 De wereld is volgens hem zoals de res extensas  wereld (bv. tafel) kan niet
denken op zichzelf
Interactie tussen de geest en h. lichaam = via de pijnappelklier
Interactief dualisme/interactionisme = de geest, een niet-fysieke, denkende
entiteit en het lichaam, een materiële, uitgebreide entiteit waren 2 aspecten v.d.
menselijke ervaring en waren gescheiden volgens Descartes. Maar ze kwamen
wel samen in de pijnappelklier waar de elkaar beïnvloedden
Kritiek:
o Prinses Elizabeth:

 Kritiek op het punt v.d. interactie tussen de 2 substanties
 Als de geest immaterieel is kan het niets materieel (het lichaam)
aanraken. Maar aangezien de geest dat wel kan, kan die niet

2