SCHEMA’S STOF
Natuurrecht Rechtspositivisme
Geen scheiding recht en moraal Scheiding recht en moraal
Ongerechtvaardigde wetten zijn geen Als wetten volgens de regels gesteld zijn,
wetten zijn ze rechtsgeldig
Als menselijke wetten ingaan tegen het Onrechtvaardige wetten kunnen
natuurrecht, zijn ze niet rechtsgeldig rechtsgeldige wetten zijn
Filosofen (personen): Filosofen (personen):
Antigone: goddelijke wetten zijn Kreon: de wetten die hij uitvaardigt, moeten
belangrijker dan menselijke wetten (hoger gevolgd worden. Nadruk op het gezag van
recht dan menselijk recht). Beroept zich op door mensen gemaakte wetten. Geen
universele morele principes en natuurlijke rekening houden met morele overwegingen.
rechtvaardigheid. Morele plicht.
Geschreven door Aristoteles
(natuurrechtsdenker): natuurlijk doel/orde
Thomas van Aquino: John Austin
Summa Theologiae: Kritiek natuurrechtsdenken:
De wet is een ordening van de rede gericht 1. Conceptuele kritiek: het vaststellen
op het gemeenschappelijke goede. van de bestaande wetten (positief
Menselijk handelen is doelgericht en gericht recht) is niet hetzelfde als het
op geluk (wetten zijn gericht op geluk van beoordelen van de verdiensten ervan.
de gemeenschap) Zelfs de meest immorele wetten, zijn
Noodzakelijk verband recht en moraal nog steeds wetten
2. Epistemologische kritiek: hij betwijfelt
Verschillende soorten wetten: de eeuwige de mogelijkheid om zekere kennis te
wet, de natuurlijke wet en de menselijke wet hebben van het natuurrecht (niet
Menselijke wetten moeten rechtvaardig zijn eenduidig). Kan leiden tot problemen
en zijn afgeleid van de natuurlijke wet om met betrekking tot vaststellen geldige
als geldige wetten te worden beschouwd normen.
3. Normatieve kritiek: potentiële gevaren
Menselijke wetten binden ons in geweten natuurrechtsdenken, zoals anarchie.
als ze rechtvaardig zijn en zijn afgeleid van
de eeuwige wet Beveltheorie:
Wetten zijn bevelen, maar niet alle bevelen
Handelen in overeenstemming met zijn wetten
doeloorzaak = het goede doen = gelukkig Een wet zegt dat je iets moet doen of
zijn je moet doen waarvoor God of de nalaten (dus een bevel)
natuur ons bestemd heeft, dan doe je goed Op de manier dat: er een uitdrukking
en ben je gelukkig of mededeling wordt gedaan van een
wens dat iemand iets doet of niet doet
en er is een dreiging van negatieve
Goddelijk doel/orde gevolgen bij niet-naleving, zoals een
straf.
Wetten zijn algemeen van vorm en
komen af van de soeverein die geen
verantwoording hoeft af te leggen aan
een hogere autoriteit
Gustav Radbruch H.L.A. Hart
Formule van Radbruch: Samenvattend laat Hart zien dat deze
kader om wetten en beslissingen te kritieken het rechtspositivisme niet effectief
beoordelen op basis van hun ontkrachten als levensvatbare juridische
, overeenstemming met fundamentele theorie die de scheiding tussen recht en
morele principes, zelfs al ze formeel legaal moraal handhaaft. Hij wijst erop dat het
zijn mogelijk is om het rechtspositivisme te
aanvaarden en tegelijkertijd morele
belang van rechtvaardigheid boven de overwegingen in acht te nemen, zonder de
letter van de wet fundamentele scheiding tussen recht en
moraal op te heffen.
dat wetten moeten voldoen aan hogere
morele principes Samengevat tonen Austin en Hart beide
een rechtspositivistische benadering,
dat wetten die hiermee in strijd zijn geen waarbij ze de scheiding tussen recht en
geldigheid hebben moraal verdedigen, zij het met verschillende
nuances en accenten. Austin legt de nadruk
Let op: Gustav Radbruch stelt dat als op wetten als bevelen, terwijl Hart de
wetten ondraaglijk veraf staan van de complexiteit van het rechtssysteem
rechtvaardigheid, niet rechtsgeldig zijn, benadrukt en de beveltheorie van het recht
maar in alle andere gevallen zijn ze wél weerlegt.
rechtsgeldig en gaat de rechtszekerheid
voor. Intern en extern standpunt:
Intern standpunt gaat over het accepteren
van regels als norm of reden voor gedrag,
terwijl het externe standpunt gericht is op
het observeren en reageren op externe
factoren Belang primaire en secundaire
regels
Belang primaire en secundaire regels:
primaire regels leggen verplichtingen op,
secundaire regels (zoals de Rule of
Recognition) geven structuur aan het
rechtssysteem (bv. door bevoegdheden te
verlenen om regels te maken)
Rule of Recognition: De Rule of Recognition
dient als een fundament voor het
rechtssysteem door te bepalen welke regels
geldig zijn en erkend worden door
gezagsdragers
Deze regel kan verschillende vormen
aannemen, zoals een geschreven
Grondwet, wetgeving door een parlement,
gerechtelijke precedenten of andere
juridische bronnen die als gezaghebbend
worden erkend binnen een samenleving
Hans Kelsen
Zuivere rechtstheorie: Kelsen streefde
ernaar om het recht te zuiveren van externe
elementen en concentreerde zich op
rechtsnormen als de kern van het
rechtssysteem. Grundnorm is de basisnorm
Onderscheid feiten en normen: Kelsen
Natuurrecht Rechtspositivisme
Geen scheiding recht en moraal Scheiding recht en moraal
Ongerechtvaardigde wetten zijn geen Als wetten volgens de regels gesteld zijn,
wetten zijn ze rechtsgeldig
Als menselijke wetten ingaan tegen het Onrechtvaardige wetten kunnen
natuurrecht, zijn ze niet rechtsgeldig rechtsgeldige wetten zijn
Filosofen (personen): Filosofen (personen):
Antigone: goddelijke wetten zijn Kreon: de wetten die hij uitvaardigt, moeten
belangrijker dan menselijke wetten (hoger gevolgd worden. Nadruk op het gezag van
recht dan menselijk recht). Beroept zich op door mensen gemaakte wetten. Geen
universele morele principes en natuurlijke rekening houden met morele overwegingen.
rechtvaardigheid. Morele plicht.
Geschreven door Aristoteles
(natuurrechtsdenker): natuurlijk doel/orde
Thomas van Aquino: John Austin
Summa Theologiae: Kritiek natuurrechtsdenken:
De wet is een ordening van de rede gericht 1. Conceptuele kritiek: het vaststellen
op het gemeenschappelijke goede. van de bestaande wetten (positief
Menselijk handelen is doelgericht en gericht recht) is niet hetzelfde als het
op geluk (wetten zijn gericht op geluk van beoordelen van de verdiensten ervan.
de gemeenschap) Zelfs de meest immorele wetten, zijn
Noodzakelijk verband recht en moraal nog steeds wetten
2. Epistemologische kritiek: hij betwijfelt
Verschillende soorten wetten: de eeuwige de mogelijkheid om zekere kennis te
wet, de natuurlijke wet en de menselijke wet hebben van het natuurrecht (niet
Menselijke wetten moeten rechtvaardig zijn eenduidig). Kan leiden tot problemen
en zijn afgeleid van de natuurlijke wet om met betrekking tot vaststellen geldige
als geldige wetten te worden beschouwd normen.
3. Normatieve kritiek: potentiële gevaren
Menselijke wetten binden ons in geweten natuurrechtsdenken, zoals anarchie.
als ze rechtvaardig zijn en zijn afgeleid van
de eeuwige wet Beveltheorie:
Wetten zijn bevelen, maar niet alle bevelen
Handelen in overeenstemming met zijn wetten
doeloorzaak = het goede doen = gelukkig Een wet zegt dat je iets moet doen of
zijn je moet doen waarvoor God of de nalaten (dus een bevel)
natuur ons bestemd heeft, dan doe je goed Op de manier dat: er een uitdrukking
en ben je gelukkig of mededeling wordt gedaan van een
wens dat iemand iets doet of niet doet
en er is een dreiging van negatieve
Goddelijk doel/orde gevolgen bij niet-naleving, zoals een
straf.
Wetten zijn algemeen van vorm en
komen af van de soeverein die geen
verantwoording hoeft af te leggen aan
een hogere autoriteit
Gustav Radbruch H.L.A. Hart
Formule van Radbruch: Samenvattend laat Hart zien dat deze
kader om wetten en beslissingen te kritieken het rechtspositivisme niet effectief
beoordelen op basis van hun ontkrachten als levensvatbare juridische
, overeenstemming met fundamentele theorie die de scheiding tussen recht en
morele principes, zelfs al ze formeel legaal moraal handhaaft. Hij wijst erop dat het
zijn mogelijk is om het rechtspositivisme te
aanvaarden en tegelijkertijd morele
belang van rechtvaardigheid boven de overwegingen in acht te nemen, zonder de
letter van de wet fundamentele scheiding tussen recht en
moraal op te heffen.
dat wetten moeten voldoen aan hogere
morele principes Samengevat tonen Austin en Hart beide
een rechtspositivistische benadering,
dat wetten die hiermee in strijd zijn geen waarbij ze de scheiding tussen recht en
geldigheid hebben moraal verdedigen, zij het met verschillende
nuances en accenten. Austin legt de nadruk
Let op: Gustav Radbruch stelt dat als op wetten als bevelen, terwijl Hart de
wetten ondraaglijk veraf staan van de complexiteit van het rechtssysteem
rechtvaardigheid, niet rechtsgeldig zijn, benadrukt en de beveltheorie van het recht
maar in alle andere gevallen zijn ze wél weerlegt.
rechtsgeldig en gaat de rechtszekerheid
voor. Intern en extern standpunt:
Intern standpunt gaat over het accepteren
van regels als norm of reden voor gedrag,
terwijl het externe standpunt gericht is op
het observeren en reageren op externe
factoren Belang primaire en secundaire
regels
Belang primaire en secundaire regels:
primaire regels leggen verplichtingen op,
secundaire regels (zoals de Rule of
Recognition) geven structuur aan het
rechtssysteem (bv. door bevoegdheden te
verlenen om regels te maken)
Rule of Recognition: De Rule of Recognition
dient als een fundament voor het
rechtssysteem door te bepalen welke regels
geldig zijn en erkend worden door
gezagsdragers
Deze regel kan verschillende vormen
aannemen, zoals een geschreven
Grondwet, wetgeving door een parlement,
gerechtelijke precedenten of andere
juridische bronnen die als gezaghebbend
worden erkend binnen een samenleving
Hans Kelsen
Zuivere rechtstheorie: Kelsen streefde
ernaar om het recht te zuiveren van externe
elementen en concentreerde zich op
rechtsnormen als de kern van het
rechtssysteem. Grundnorm is de basisnorm
Onderscheid feiten en normen: Kelsen
