Geneeskunde van de gezelschapsdieren
2e master – blended package
,Inhoud
1. Anesthesie ..................................................................................................................................................................... 5
1.1. Analgesie........................................................................................................................................................... 5
1.2. Anesthesie ........................................................................................................................................................ 6
2. Cardiologie................................................................................................................................................................. 10
2.1. Auscultatie ..................................................................................................................................................... 10
2.2. RX thorax........................................................................................................................................................ 12
2.3. Bloedonderzoek .......................................................................................................................................... 17
2.4. Het ECG........................................................................................................................................................... 18
2.5. Echocardiografie ......................................................................................................................................... 18
3. Chirurgie ..................................................................................................................................................................... 22
3.1. Dunne darm....................................................................................................................................................... 22
1. Anatomie ........................................................................................................................................................... 22
2. Enterotomie ...................................................................................................................................................... 23
3.2. Urinair .................................................................................................................................................................. 25
3.3. Perianale chirurgie .......................................................................................................................................... 26
3.4. Oorschelp ........................................................................................................................................................... 31
4. Dermatologie ............................................................................................................................................................ 33
4.1. Pyodermie .......................................................................................................................................................... 33
1. Oppervlakte pyodermie ............................................................................................................................... 33
2. Oppervlakkige pyodermie .......................................................................................................................... 35
3. Diepe pyodermie ............................................................................................................................................ 39
4. Pseudopyodermie .......................................................................................................................................... 43
5. Dermatologische spoed............................................................................................................................... 44
4.2. Feliene dermatologie ..................................................................................................................................... 46
5. Interne geneeskunde ............................................................................................................................................. 56
1. PUPD ........................................................................................................................................................................ 56
2. Diabetes mellitus hond en kat ....................................................................................................................... 58
3. Hyperthyroïdie kat .............................................................................................................................................. 61
4. Acute gastritis....................................................................................................................................................... 64
5. Acute enteropathiën .......................................................................................................................................... 64
, 6. Ziekten van de exocriene pancreas.............................................................................................................. 66
6.1. Exocriene pancreas insufficiëntie: EPI ................................................................................................. 66
6.2. Pancreatitis .................................................................................................................................................... 66
7. Ziekten van lever en galgangen .................................................................................................................... 69
8. Critical care ............................................................................................................................................................ 74
8.1. Initiële beoordeling spoedpatiënt ........................................................................................................ 74
8.2. Shock ............................................................................................................................................................... 75
8.3. Vloeistoffentherapie .................................................................................................................................. 76
8.4. Dyspnee .......................................................................................................................................................... 79
8.5. Thoracocentese en abdominocentese ................................................................................................ 80
9. Hematologie ......................................................................................................................................................... 82
9.1. Stollingstesten.............................................................................................................................................. 82
9.2. Coumarine-intoxicatie............................................................................................................................... 84
9.3. Transfusies ..................................................................................................................................................... 86
10. Respiratoire aandoeningen .......................................................................................................................... 87
10.1 Dyspnee zonder stridor........................................................................................................................... 87
10.2. Hoesten ........................................................................................................................................................ 89
6. Medische beeldvorming ....................................................................................................................................... 93
7. Orthopedie................................................................................................................................................................. 94
1. Inleiding .................................................................................................................................................................. 94
2. Complicaties ......................................................................................................................................................... 95
3. Spalken en verbanden ...................................................................................................................................... 96
4. Spalkverbanden ................................................................................................................................................... 97
5. Indicaties ................................................................................................................................................................ 98
8. Parasitologie .............................................................................................................................................................. 99
1. Giardia ..................................................................................................................................................................... 99
2. Toxocara ............................................................................................................................................................... 102
3. Vlooie .................................................................................................................................................................... 106
4. Teken...................................................................................................................................................................... 111
9. Stomatologie ........................................................................................................................................................... 117
1. Parodontologie .................................................................................................................................................. 117
, 2. Ontwikkeling ....................................................................................................................................................... 123
3. Kat ........................................................................................................................................................................... 126
4. Extractie ................................................................................................................................................................ 129
10. Virologie ................................................................................................................................................................. 131
10.1. Vaccinatie hond en kat.............................................................................................................................. 131
10.2. Titercheck / Vaccicheck ............................................................................................................................. 135
11. Voortplanting........................................................................................................................................................ 136
1. Problemen bij intacte teef en poes ............................................................................................................ 136
2. Dystocie bij hond en kat ................................................................................................................................ 143
,1. Anesthesie
1.1. Analgesie
• Acute pijntherapie!
• Tijdslijn: historiek analgesie
• Definitie
o Fysiologische of nociceptische pijn
o Pijn in proportie met intensiteit van stimulus (bv. bij acuut trauma, electieve chirurgie
o Respons:
▪ Biologische protectieve functie
▪ Verwittigingssysteem
• Pijntherapie
o Waarom behandelen?
▪ Vanuit ethisch standpunt naar dierenwelzijn toe
▪ Immobiliteit door pijn kan leiden tot
• Spierspasmen/atrofie
• Doorligwonden
• Respiratoire onderdrukking (bv. thoracotomie)
▪ Neuro-endocriene stressrespons
• Anorexie
• Vertraagde wondheling!!
• Verminderde immuniteit
▪ Voorkomen van hyperalgesie en allodynia!
▪ Plasticiteit van het pijnmechanisme
▪ Voorkomen van chronisch pijn
• Principes
o Hoe behandelen?
o Indien mogelijk, behandel pijn vooraleer het
optreedt of zo snel mogelijk → pre-emptive
analgesia
, o Via meerdere aangrijpingspunten in het
pijnmechanisme (multimodal analgesia)
▪ Transductie (perifeer 1)
• Lokale anesthetica
• AIDs
▪ Transmissie (perifere zenuwen 2)
• Lokale anesthetica
▪ Modulatie (DH ruggenmerg 3)
• Lokale anesthetica
• Opioïden
• Alfa2-agonisten
▪ Perceptie (hersenen 4)
• Opioïden
• Alfa2-agonisten
o Kies voor een stapsgewijze aanpak: pre-emptive &
multomodal analgesia
1.2. Anesthesie
• Sedatie & anesthesie
o Doel
▪ Immobilisatie & omgaan mogelijk maken
▪ REversiebel bewustzijnsverlies
▪ Spierrelaxatie
▪ Pijnreactie tegengaan: analgesie
▪ Met behoud van fysiologische functies
▪ Vlotte en ongecompliceerde recovery
o Vroeger werd sedatie en anesthesie met 1 product beoogd (dit kan ook in een aantal
gevallen) – huidige trend echter = meerdere producten met selectie en mekaar
aanvullende werking
o Multidimensionale aanpak: lagere dosissen + breder spectrum om alle doelstellingen
te bekomen = balanced anesthesia
, o Balanced anesthesia
▪ Premedicatie versus sedatie
• Doorgaans worden dezelfde middelen gebruikt voor sedatie en
premedicatie
• De dosering ligt vaak hoger voor sedatie
• Premedicatie gebeurt voorafgaand aan een algemen anesthesie
▪ Inductie
▪ Onderhoud
▪ Recovery
• Sedatieprotocols
o Wordt vaak gebruikt ter vervanging van anesthesie bij kleine ingrepen
o Algemene perceptie dat sedatie veiliger dan anesthesie zou zijn
o Sedative hebben cardiorespiratoire nevenwerkingen
o Minder monitoringsopties beschikbaar
o Waardoor algemene anesthesie een veiligere optie kan zijn dan zware sedatie bij
patiënten met verhoogd AE risico
o Protocol gezond dier
▪ Niet-pijnlijke aandoening/handeling
• Dexmedetomidine / medetomidine + butorphanol
• ACP + butorphanol
• Zuurstoftoediening is sterk aangeraden!
▪ Pijnlijke aandoening/handeling
• Dexmedetomidine / medetomidine + methadon
• ACP + methadon
• Zuurstoftoediening is sterk aangeraden!
o Protocol ziek dier
▪ Niet-pijnlijke aandoening/handeling
• Butorphanol + eventueel midazolam
• Zuurstoftoediening is sterk aangeraden! (omwille van het gebrek aan
cardiopulmonair reserve)
▪ Pijnlijk aandoening/handeling
• Methadon + eventueel midazolam
• Zuurstoftoediening is sterk aangeraden! (omwille van het gebrek aan
cardiopulmonair reserve)
,• Anesthesieprotocols
o Anamnese + pre-anesthetisch onderzoek → risico-analyse voor anesthesie
o ASA-classificatie:
o Keuze premedicatie gebaseerd op ASA-classificatie:
o Keuze anesthesieprotocol afhankelijk van
▪ Algemene toestand van de patiënt (ASA-classificatie)
▪ Aard en duur van chirurgische ingreep of diagnostische procedure
▪ Betrokken orgaansysteem
o Anesthesie bij het gezonde dier
▪ Premedicatie
• Dexmedetomidine / medetomidine + methadon
• Buprenorphine
▪ Inductie
• Propofol op effect
• Alfaxan op effect
• Midazolam + ketamine
▪ Onderhoud
• Isofluraan in zuurstof/lucht op effect
,• Anesthesie bij vroegcastratie kat (12-16w)
o Pre-anesthetisch onderzoek
▪ Enkel gezonde kittens onder narcose brengen (aandacht voor infectieuze
aandoeningen – parvo, niesziekte, …)
▪ Gebruiksvriendelijk en risicobeperkend protocol (asielbeleid)
▪ Keuze voor IM toediening
▪ Met alfa2-agonist: dexmedetomidine, buprenorphine en ketamine, meloxicam
▪ Beperkt uitvasten
▪ Warm houden (tijdens en na de ingreep)
▪ Ademhaling en HF controleren!
o Balanced anesthesia!
▪ Dexmedetomidine (40 μg/kg) + buprenorphine (20 μg/kg) + ketamine
(20mg/kg) samen IM
▪ 0,2 mg/kg meloxicam SC
, 2. Cardiologie
Inleiding
• Belang van Cardiologie bij KHD patiënten
o 1ste lijns DA >>> specialist: essentiële rol bij het opsporen van hartruisen!!!
▪ Een goed lichamelijk onderzoek incl. grondige auscultatie is de basis van
alles!
▪ Basisvaccinatie pups/kittens: opsporen aangeboren hartaandoeningen
▪ Gezondheidscheck/vaccinatie oudere dieren: opsporen verworven
hartaandoeningen
o Tellen AH-frequentie (voor hartfalen) + stethoscoop + RX thorax + hartbiomerkers in
het bloed (NT-proBNP/cardiaal troponine I) zijn de tools van de 1ste lijnsDA
o Echocardiografie/ECG/CT/Angiografie = 2de lijn: doorsturen!
• Cardiologie KHD
o NIet het hoofdaandeel van de patiënten in eerste lijn in vergelijking met interne,
dermatologie, chirurgie, orthopedie, maar wel belangrijk want…
o Probleem: cardiologische problemen vaak levensbedreigend
o Dus: je moet ze wel herkennen, dier adequaat stabiliseren indien mogelijk en
doorsturen of meteen doorsturen
2.1. Auscultatie
o Timing: systolisch/diastolisch/continu
▪ Systolisch: tussen 1ste en 2de harttoon, dus tussen “lub” en “dub” = meest
voorkomend bij hond en kat
▪ Diastolisch: tussen 2de en volgende 1ste harttoon, dus tussen “dub” en
volgende “lub” = zelden te horen bij hond en kat
▪ Continu: zowel tijdens systole als diastole, ononderbroken “machinery
murmur” typisch voor persisterende ductus arteriosus van Botalli
o Luidheid/intensiteit: ordinale schaal 1/6 tot 6/6
▪ Graad 1: hartruis met geringe intensiteit, die pas kan worden gehoord na
enkele seconden aandachtige auscultatie, in een stille omgeving,
gelokaliseerd op 1 plaats
▪ Graad 2: zeer zachte hartruis, die direct wordt gehoord bij begin auscultatie,
gelokaliseerd op 1 plaats
▪ Graad 3: matig luide hartruis, hoorbaar over een groter gebied
▪ Graad 4: luide hartruis zonder fremitus, straalt uit naar (bijna) alle
klepgebieden
▪ Graad 5: luide hartruis met voelbare fremitus, overal hoorbaar, niet meer te
horen als stethoscoop los komt van thorax
▪ Graad 6: zeer luide hartruis met voelbare fremitus, dat zelfs gehoord kan
worden als stethoscoop 1cm los van thorax wordt gehouden
2e master – blended package
,Inhoud
1. Anesthesie ..................................................................................................................................................................... 5
1.1. Analgesie........................................................................................................................................................... 5
1.2. Anesthesie ........................................................................................................................................................ 6
2. Cardiologie................................................................................................................................................................. 10
2.1. Auscultatie ..................................................................................................................................................... 10
2.2. RX thorax........................................................................................................................................................ 12
2.3. Bloedonderzoek .......................................................................................................................................... 17
2.4. Het ECG........................................................................................................................................................... 18
2.5. Echocardiografie ......................................................................................................................................... 18
3. Chirurgie ..................................................................................................................................................................... 22
3.1. Dunne darm....................................................................................................................................................... 22
1. Anatomie ........................................................................................................................................................... 22
2. Enterotomie ...................................................................................................................................................... 23
3.2. Urinair .................................................................................................................................................................. 25
3.3. Perianale chirurgie .......................................................................................................................................... 26
3.4. Oorschelp ........................................................................................................................................................... 31
4. Dermatologie ............................................................................................................................................................ 33
4.1. Pyodermie .......................................................................................................................................................... 33
1. Oppervlakte pyodermie ............................................................................................................................... 33
2. Oppervlakkige pyodermie .......................................................................................................................... 35
3. Diepe pyodermie ............................................................................................................................................ 39
4. Pseudopyodermie .......................................................................................................................................... 43
5. Dermatologische spoed............................................................................................................................... 44
4.2. Feliene dermatologie ..................................................................................................................................... 46
5. Interne geneeskunde ............................................................................................................................................. 56
1. PUPD ........................................................................................................................................................................ 56
2. Diabetes mellitus hond en kat ....................................................................................................................... 58
3. Hyperthyroïdie kat .............................................................................................................................................. 61
4. Acute gastritis....................................................................................................................................................... 64
5. Acute enteropathiën .......................................................................................................................................... 64
, 6. Ziekten van de exocriene pancreas.............................................................................................................. 66
6.1. Exocriene pancreas insufficiëntie: EPI ................................................................................................. 66
6.2. Pancreatitis .................................................................................................................................................... 66
7. Ziekten van lever en galgangen .................................................................................................................... 69
8. Critical care ............................................................................................................................................................ 74
8.1. Initiële beoordeling spoedpatiënt ........................................................................................................ 74
8.2. Shock ............................................................................................................................................................... 75
8.3. Vloeistoffentherapie .................................................................................................................................. 76
8.4. Dyspnee .......................................................................................................................................................... 79
8.5. Thoracocentese en abdominocentese ................................................................................................ 80
9. Hematologie ......................................................................................................................................................... 82
9.1. Stollingstesten.............................................................................................................................................. 82
9.2. Coumarine-intoxicatie............................................................................................................................... 84
9.3. Transfusies ..................................................................................................................................................... 86
10. Respiratoire aandoeningen .......................................................................................................................... 87
10.1 Dyspnee zonder stridor........................................................................................................................... 87
10.2. Hoesten ........................................................................................................................................................ 89
6. Medische beeldvorming ....................................................................................................................................... 93
7. Orthopedie................................................................................................................................................................. 94
1. Inleiding .................................................................................................................................................................. 94
2. Complicaties ......................................................................................................................................................... 95
3. Spalken en verbanden ...................................................................................................................................... 96
4. Spalkverbanden ................................................................................................................................................... 97
5. Indicaties ................................................................................................................................................................ 98
8. Parasitologie .............................................................................................................................................................. 99
1. Giardia ..................................................................................................................................................................... 99
2. Toxocara ............................................................................................................................................................... 102
3. Vlooie .................................................................................................................................................................... 106
4. Teken...................................................................................................................................................................... 111
9. Stomatologie ........................................................................................................................................................... 117
1. Parodontologie .................................................................................................................................................. 117
, 2. Ontwikkeling ....................................................................................................................................................... 123
3. Kat ........................................................................................................................................................................... 126
4. Extractie ................................................................................................................................................................ 129
10. Virologie ................................................................................................................................................................. 131
10.1. Vaccinatie hond en kat.............................................................................................................................. 131
10.2. Titercheck / Vaccicheck ............................................................................................................................. 135
11. Voortplanting........................................................................................................................................................ 136
1. Problemen bij intacte teef en poes ............................................................................................................ 136
2. Dystocie bij hond en kat ................................................................................................................................ 143
,1. Anesthesie
1.1. Analgesie
• Acute pijntherapie!
• Tijdslijn: historiek analgesie
• Definitie
o Fysiologische of nociceptische pijn
o Pijn in proportie met intensiteit van stimulus (bv. bij acuut trauma, electieve chirurgie
o Respons:
▪ Biologische protectieve functie
▪ Verwittigingssysteem
• Pijntherapie
o Waarom behandelen?
▪ Vanuit ethisch standpunt naar dierenwelzijn toe
▪ Immobiliteit door pijn kan leiden tot
• Spierspasmen/atrofie
• Doorligwonden
• Respiratoire onderdrukking (bv. thoracotomie)
▪ Neuro-endocriene stressrespons
• Anorexie
• Vertraagde wondheling!!
• Verminderde immuniteit
▪ Voorkomen van hyperalgesie en allodynia!
▪ Plasticiteit van het pijnmechanisme
▪ Voorkomen van chronisch pijn
• Principes
o Hoe behandelen?
o Indien mogelijk, behandel pijn vooraleer het
optreedt of zo snel mogelijk → pre-emptive
analgesia
, o Via meerdere aangrijpingspunten in het
pijnmechanisme (multimodal analgesia)
▪ Transductie (perifeer 1)
• Lokale anesthetica
• AIDs
▪ Transmissie (perifere zenuwen 2)
• Lokale anesthetica
▪ Modulatie (DH ruggenmerg 3)
• Lokale anesthetica
• Opioïden
• Alfa2-agonisten
▪ Perceptie (hersenen 4)
• Opioïden
• Alfa2-agonisten
o Kies voor een stapsgewijze aanpak: pre-emptive &
multomodal analgesia
1.2. Anesthesie
• Sedatie & anesthesie
o Doel
▪ Immobilisatie & omgaan mogelijk maken
▪ REversiebel bewustzijnsverlies
▪ Spierrelaxatie
▪ Pijnreactie tegengaan: analgesie
▪ Met behoud van fysiologische functies
▪ Vlotte en ongecompliceerde recovery
o Vroeger werd sedatie en anesthesie met 1 product beoogd (dit kan ook in een aantal
gevallen) – huidige trend echter = meerdere producten met selectie en mekaar
aanvullende werking
o Multidimensionale aanpak: lagere dosissen + breder spectrum om alle doelstellingen
te bekomen = balanced anesthesia
, o Balanced anesthesia
▪ Premedicatie versus sedatie
• Doorgaans worden dezelfde middelen gebruikt voor sedatie en
premedicatie
• De dosering ligt vaak hoger voor sedatie
• Premedicatie gebeurt voorafgaand aan een algemen anesthesie
▪ Inductie
▪ Onderhoud
▪ Recovery
• Sedatieprotocols
o Wordt vaak gebruikt ter vervanging van anesthesie bij kleine ingrepen
o Algemene perceptie dat sedatie veiliger dan anesthesie zou zijn
o Sedative hebben cardiorespiratoire nevenwerkingen
o Minder monitoringsopties beschikbaar
o Waardoor algemene anesthesie een veiligere optie kan zijn dan zware sedatie bij
patiënten met verhoogd AE risico
o Protocol gezond dier
▪ Niet-pijnlijke aandoening/handeling
• Dexmedetomidine / medetomidine + butorphanol
• ACP + butorphanol
• Zuurstoftoediening is sterk aangeraden!
▪ Pijnlijke aandoening/handeling
• Dexmedetomidine / medetomidine + methadon
• ACP + methadon
• Zuurstoftoediening is sterk aangeraden!
o Protocol ziek dier
▪ Niet-pijnlijke aandoening/handeling
• Butorphanol + eventueel midazolam
• Zuurstoftoediening is sterk aangeraden! (omwille van het gebrek aan
cardiopulmonair reserve)
▪ Pijnlijk aandoening/handeling
• Methadon + eventueel midazolam
• Zuurstoftoediening is sterk aangeraden! (omwille van het gebrek aan
cardiopulmonair reserve)
,• Anesthesieprotocols
o Anamnese + pre-anesthetisch onderzoek → risico-analyse voor anesthesie
o ASA-classificatie:
o Keuze premedicatie gebaseerd op ASA-classificatie:
o Keuze anesthesieprotocol afhankelijk van
▪ Algemene toestand van de patiënt (ASA-classificatie)
▪ Aard en duur van chirurgische ingreep of diagnostische procedure
▪ Betrokken orgaansysteem
o Anesthesie bij het gezonde dier
▪ Premedicatie
• Dexmedetomidine / medetomidine + methadon
• Buprenorphine
▪ Inductie
• Propofol op effect
• Alfaxan op effect
• Midazolam + ketamine
▪ Onderhoud
• Isofluraan in zuurstof/lucht op effect
,• Anesthesie bij vroegcastratie kat (12-16w)
o Pre-anesthetisch onderzoek
▪ Enkel gezonde kittens onder narcose brengen (aandacht voor infectieuze
aandoeningen – parvo, niesziekte, …)
▪ Gebruiksvriendelijk en risicobeperkend protocol (asielbeleid)
▪ Keuze voor IM toediening
▪ Met alfa2-agonist: dexmedetomidine, buprenorphine en ketamine, meloxicam
▪ Beperkt uitvasten
▪ Warm houden (tijdens en na de ingreep)
▪ Ademhaling en HF controleren!
o Balanced anesthesia!
▪ Dexmedetomidine (40 μg/kg) + buprenorphine (20 μg/kg) + ketamine
(20mg/kg) samen IM
▪ 0,2 mg/kg meloxicam SC
, 2. Cardiologie
Inleiding
• Belang van Cardiologie bij KHD patiënten
o 1ste lijns DA >>> specialist: essentiële rol bij het opsporen van hartruisen!!!
▪ Een goed lichamelijk onderzoek incl. grondige auscultatie is de basis van
alles!
▪ Basisvaccinatie pups/kittens: opsporen aangeboren hartaandoeningen
▪ Gezondheidscheck/vaccinatie oudere dieren: opsporen verworven
hartaandoeningen
o Tellen AH-frequentie (voor hartfalen) + stethoscoop + RX thorax + hartbiomerkers in
het bloed (NT-proBNP/cardiaal troponine I) zijn de tools van de 1ste lijnsDA
o Echocardiografie/ECG/CT/Angiografie = 2de lijn: doorsturen!
• Cardiologie KHD
o NIet het hoofdaandeel van de patiënten in eerste lijn in vergelijking met interne,
dermatologie, chirurgie, orthopedie, maar wel belangrijk want…
o Probleem: cardiologische problemen vaak levensbedreigend
o Dus: je moet ze wel herkennen, dier adequaat stabiliseren indien mogelijk en
doorsturen of meteen doorsturen
2.1. Auscultatie
o Timing: systolisch/diastolisch/continu
▪ Systolisch: tussen 1ste en 2de harttoon, dus tussen “lub” en “dub” = meest
voorkomend bij hond en kat
▪ Diastolisch: tussen 2de en volgende 1ste harttoon, dus tussen “dub” en
volgende “lub” = zelden te horen bij hond en kat
▪ Continu: zowel tijdens systole als diastole, ononderbroken “machinery
murmur” typisch voor persisterende ductus arteriosus van Botalli
o Luidheid/intensiteit: ordinale schaal 1/6 tot 6/6
▪ Graad 1: hartruis met geringe intensiteit, die pas kan worden gehoord na
enkele seconden aandachtige auscultatie, in een stille omgeving,
gelokaliseerd op 1 plaats
▪ Graad 2: zeer zachte hartruis, die direct wordt gehoord bij begin auscultatie,
gelokaliseerd op 1 plaats
▪ Graad 3: matig luide hartruis, hoorbaar over een groter gebied
▪ Graad 4: luide hartruis zonder fremitus, straalt uit naar (bijna) alle
klepgebieden
▪ Graad 5: luide hartruis met voelbare fremitus, overal hoorbaar, niet meer te
horen als stethoscoop los komt van thorax
▪ Graad 6: zeer luide hartruis met voelbare fremitus, dat zelfs gehoord kan
worden als stethoscoop 1cm los van thorax wordt gehouden
