Leren en cognitie
Pedagogische wetenschappen
Leerjaar 2
Human Learning (seventh edition) - Jeanne Ellis Ormrod
ISBN 9781292104386
Bevat de volgende hoofdstukken van Human Learning (7e editie)
H1, H3, H4, H5, deel H10 en H11, H6, H7, H8, H9, H12, H13, H14, H15
College 1 - H1
Belangrijke termen
Leren: lange-termijn verandering in mentale representaties als gevolg van ervaring
Cognitie: een parapluterm, waartoe mentale processen gerekend worden die optreden
wanneer mensen waarnemen, informatie verwerken, leren, denken en problemen oplossen
Ontwikkelingsperspectief: Hoe en wat er geleerd wordt is afhankelijk van de
achtergrondkennis en de cognitieve vaardigheden van de persoon die leert.
Wat is het verschil tussen leren en ontwikkeling?
Ontwikkeling wordt aangestuurd door genen, leren wordt aangestuurd door omgeving?
→ interactie tussen genen en omgeving
Introductie leertheorieën
Vroege psychologie: introspectie en zelf-observatie (verklaren van je eigen gedrag)
Reacties:
1. Behavioristisch model
Informatie → gedragsverandering = leren
Black box: alleen dingen bestuderen die objectief te meten zijn: gedrag
2. Cognitief model
Informatie → gedragsverandering = leren
Cognitie: wel belangrijk om denkprocessen systematisch in kaart te brengen (in tegenstelling
tot black box)
Social cognitive theory
Omgeving (fysiek, sociaal, reinforcement) → gedrag (Type gedrag, frequentie,
intensiteit)
→ persoon
Al die theorieën, wat heb je daar nou aan?
• Overzichtelijk: Integratie van verschillende leerprincipes
• Genereert nieuw onderzoek
• Geeft betekenis aan observaties/resultaten (‘we snappen waarom iets gebeurt’)
• Geeft aangrijpingspunten om meer ‘optimale’ interventies etc. te ontwikkelen
,Maar…
• …1 allesomvattende theorie is niet mogelijk…(altijd een versimpeling van de werkelijkheid)
• Bias om voornamelijk onderzoek te doen naar fenomenen die relevant zijn voor een
bepaalde theorie (versobering van onderzoek)
• Bias om alleen consistente resultaten te publiceren
EN! vertaling naar de praktijk kan lastig zijn…
Pedagogen/ onderwijswetenschappers kunnen helpen om een brug te slaan tussen theorie
en praktijk
College 2 - Behaviorisme
Input (stimulus) → black box → output (response)
Belangrijke personen
- Watson: stichter van behaviorisme (manifest geschreven in 1913)
- Pavlov: classical conditioning
- Skinner: operant conditioning
- Thorndike: law of effect
- Bandura: social learning theory
- Transitie van behaviorisme naar cognitivisme
Belangrijke termen behaviorisme
- Equipotentiality: leren van mensen en dieren is grofweg hetzelfde
- Objectivity: stimulus – response relatie (S-R psychology)
- Mentale processen -> Black box
– Maar zie neo-behaviorisme S-O-R (o.a. social learning theory)
- Wat is leren?
– Verandering in gedrag
– Betere term (volgens behavioristen): conditioneren
- Een organisme wordt geconditioneerd door omgeving.
- Blank slate, tabula rasa
- Deterministen: als we volledige kennis hebben van het overgeërfde gedrag, de
ervaringen en huidige omstandigheden, kunnen we de volgende reactie met 100%
nauwkeurigheid voorspellen.
- Parsimony (spaarzaamheid): ‘de simpelste theorie is de beste’
Zelfs heel ‘ingewikkeld’ gedrag kun je leren door de juiste vorm van reinforcement (belonen
en straf)
Thorndike
Puzzelbox: kan kat ontsnappen door aan de hendel te trekken?
- trial and error
- Learning curve: kat ontsnapt steeds sneller
- Link tussen stimulus (puzzelbox) en respons (aan de hendel trekken) wordt steeds
sterker
Kennis = link tussen stimulus en respons
,3 wetten van Thorndike:
1. Law of readiness: mensen leren het beste wanneer ze er fysiek en mentaal ‘klaar’
voor zijn (o.a. concentratie en motivatie)
2. Law of Exercise (Law of Use/Disuse): Herhaling maakt link tussen stimulus en
respons sterker
3. Law of Effect: Connectie wordt versterkt door belonen en afgezwakt door straffen
Belangrijk onderscheid
Klassiek vs operant conditioneren
Vrije vertaling:
- onvrijwillig leren (passief) vs. vrijwillig (actief)
- Klassieke vs. ‘operante’ conditionering
• Klassieke conditionering: leren van nieuwe verbanden
• Operante conditionering: (aan)leren van (nieuw) gedrag
Conditioneren (klassiek)
Pavlov
stap 1: nS (belletje) → geen response
stap 2: ucS (vlees) → ucR (kwijlen)
stap 3: nS belletje + ucS (vlees) → ucR (kwijlen)
herhalen
stap 4: cS (belletje) → cR (kwijlen)
nS → neutrale stimulus (bel), waar in eerste instantie geen reactie op komt.
ucS → unconditioned stimulus (vlees), waar het dier zonder leren al op reageert
waarop een unconditioned respons op komt (kwijlen)
Na herhalen wordt de nS een cS (conditioned respons) → waar het dier door leren nu
op reageert.
Ook wel signal learning: de geconditioneerde stimulus is een signaal dat de
ongeconditioneerde stimulus volgt.
Bij mensen bijv.
Komkommer salade (cS) → misselijkheid tijdens zwangerschap (ucS) → afkeer
(cR) voor komkommer salade
Klassieke conditionering kan verklaren dat
- Mensen bepaalde (soms niet altijd logische) angsten en fobieën hebben
- Mensen bepaalde attitudes hebben (lekker, vies, aardig, stom)
cS echt neutraal?
- Niet echt neutraal
- voedsel → misselijk werkt beter dan geluid → misselijk
Associatieve bias: het is waarschijnlijker dat er associaties tussen bepaalde soorten stimuli
worden gelegd dan associaties tussen andere
- Rol van evolutie
, - Van contiguity naar contingency
- Continuity (nabijheid): cS moet vlak voor ucS gepresenteerd worden
- Contingency (afhankelijkheid): cS presenteren wanneer kans op ucS groot is
Fenomenen
- Uitdoving (extinction): wanneer de geconditioneerde respons verdwijnt. (alleen bel
zonder vlees)
- gebeurt vaak niet omdat mensen de cS vermijden
- Spontaan herstel (spontaneous recovery), wanneer een periode van uitdoving wordt
gevolgd door een rustperiode
- Generalisatie: op dezelfde manier op andere stimuli reageren als de
geconditioneerde stimulus. (Little Albert ook bang voor konijnen)
- Stimulus discriminatie: wanneer een stimulus (cs) wordt gepresenteerd met in
combinatie met een ongeconditioneerde stimulus, en een andere stimulus wordt
gepresenteerd met een afwezigheid van de ongeconditioneerde stimulus
Hogere orde conditionering
Counterconditioning (gedrag afleren)
Om een onproductieve geconditioneerde response te elimineren, moet de bestaande
associatie worden overweldigd door een sterkere associatie.
volgende stappen:
1. Er wordt een nieuwe respons gekozen, tegengestelde respons.
2. Een stimulus die de onverenigbare reactie uitlokt, moet worden geïdentificeerd
3. De stimulus die de nieuwe respons uitlokt, wordt aan het individu gepresenteerd, en
de geconditioneerde stimulus die een ongewenste reactie geeft wordt geleidelijk in
de situatie geïntroduceerd.
Systematische desensibilisatie maakt gebruik van counterconditioning om van
bijvoorbeeld angsten af te komen.
Paar kritische punten
Pedagogische wetenschappen
Leerjaar 2
Human Learning (seventh edition) - Jeanne Ellis Ormrod
ISBN 9781292104386
Bevat de volgende hoofdstukken van Human Learning (7e editie)
H1, H3, H4, H5, deel H10 en H11, H6, H7, H8, H9, H12, H13, H14, H15
College 1 - H1
Belangrijke termen
Leren: lange-termijn verandering in mentale representaties als gevolg van ervaring
Cognitie: een parapluterm, waartoe mentale processen gerekend worden die optreden
wanneer mensen waarnemen, informatie verwerken, leren, denken en problemen oplossen
Ontwikkelingsperspectief: Hoe en wat er geleerd wordt is afhankelijk van de
achtergrondkennis en de cognitieve vaardigheden van de persoon die leert.
Wat is het verschil tussen leren en ontwikkeling?
Ontwikkeling wordt aangestuurd door genen, leren wordt aangestuurd door omgeving?
→ interactie tussen genen en omgeving
Introductie leertheorieën
Vroege psychologie: introspectie en zelf-observatie (verklaren van je eigen gedrag)
Reacties:
1. Behavioristisch model
Informatie → gedragsverandering = leren
Black box: alleen dingen bestuderen die objectief te meten zijn: gedrag
2. Cognitief model
Informatie → gedragsverandering = leren
Cognitie: wel belangrijk om denkprocessen systematisch in kaart te brengen (in tegenstelling
tot black box)
Social cognitive theory
Omgeving (fysiek, sociaal, reinforcement) → gedrag (Type gedrag, frequentie,
intensiteit)
→ persoon
Al die theorieën, wat heb je daar nou aan?
• Overzichtelijk: Integratie van verschillende leerprincipes
• Genereert nieuw onderzoek
• Geeft betekenis aan observaties/resultaten (‘we snappen waarom iets gebeurt’)
• Geeft aangrijpingspunten om meer ‘optimale’ interventies etc. te ontwikkelen
,Maar…
• …1 allesomvattende theorie is niet mogelijk…(altijd een versimpeling van de werkelijkheid)
• Bias om voornamelijk onderzoek te doen naar fenomenen die relevant zijn voor een
bepaalde theorie (versobering van onderzoek)
• Bias om alleen consistente resultaten te publiceren
EN! vertaling naar de praktijk kan lastig zijn…
Pedagogen/ onderwijswetenschappers kunnen helpen om een brug te slaan tussen theorie
en praktijk
College 2 - Behaviorisme
Input (stimulus) → black box → output (response)
Belangrijke personen
- Watson: stichter van behaviorisme (manifest geschreven in 1913)
- Pavlov: classical conditioning
- Skinner: operant conditioning
- Thorndike: law of effect
- Bandura: social learning theory
- Transitie van behaviorisme naar cognitivisme
Belangrijke termen behaviorisme
- Equipotentiality: leren van mensen en dieren is grofweg hetzelfde
- Objectivity: stimulus – response relatie (S-R psychology)
- Mentale processen -> Black box
– Maar zie neo-behaviorisme S-O-R (o.a. social learning theory)
- Wat is leren?
– Verandering in gedrag
– Betere term (volgens behavioristen): conditioneren
- Een organisme wordt geconditioneerd door omgeving.
- Blank slate, tabula rasa
- Deterministen: als we volledige kennis hebben van het overgeërfde gedrag, de
ervaringen en huidige omstandigheden, kunnen we de volgende reactie met 100%
nauwkeurigheid voorspellen.
- Parsimony (spaarzaamheid): ‘de simpelste theorie is de beste’
Zelfs heel ‘ingewikkeld’ gedrag kun je leren door de juiste vorm van reinforcement (belonen
en straf)
Thorndike
Puzzelbox: kan kat ontsnappen door aan de hendel te trekken?
- trial and error
- Learning curve: kat ontsnapt steeds sneller
- Link tussen stimulus (puzzelbox) en respons (aan de hendel trekken) wordt steeds
sterker
Kennis = link tussen stimulus en respons
,3 wetten van Thorndike:
1. Law of readiness: mensen leren het beste wanneer ze er fysiek en mentaal ‘klaar’
voor zijn (o.a. concentratie en motivatie)
2. Law of Exercise (Law of Use/Disuse): Herhaling maakt link tussen stimulus en
respons sterker
3. Law of Effect: Connectie wordt versterkt door belonen en afgezwakt door straffen
Belangrijk onderscheid
Klassiek vs operant conditioneren
Vrije vertaling:
- onvrijwillig leren (passief) vs. vrijwillig (actief)
- Klassieke vs. ‘operante’ conditionering
• Klassieke conditionering: leren van nieuwe verbanden
• Operante conditionering: (aan)leren van (nieuw) gedrag
Conditioneren (klassiek)
Pavlov
stap 1: nS (belletje) → geen response
stap 2: ucS (vlees) → ucR (kwijlen)
stap 3: nS belletje + ucS (vlees) → ucR (kwijlen)
herhalen
stap 4: cS (belletje) → cR (kwijlen)
nS → neutrale stimulus (bel), waar in eerste instantie geen reactie op komt.
ucS → unconditioned stimulus (vlees), waar het dier zonder leren al op reageert
waarop een unconditioned respons op komt (kwijlen)
Na herhalen wordt de nS een cS (conditioned respons) → waar het dier door leren nu
op reageert.
Ook wel signal learning: de geconditioneerde stimulus is een signaal dat de
ongeconditioneerde stimulus volgt.
Bij mensen bijv.
Komkommer salade (cS) → misselijkheid tijdens zwangerschap (ucS) → afkeer
(cR) voor komkommer salade
Klassieke conditionering kan verklaren dat
- Mensen bepaalde (soms niet altijd logische) angsten en fobieën hebben
- Mensen bepaalde attitudes hebben (lekker, vies, aardig, stom)
cS echt neutraal?
- Niet echt neutraal
- voedsel → misselijk werkt beter dan geluid → misselijk
Associatieve bias: het is waarschijnlijker dat er associaties tussen bepaalde soorten stimuli
worden gelegd dan associaties tussen andere
- Rol van evolutie
, - Van contiguity naar contingency
- Continuity (nabijheid): cS moet vlak voor ucS gepresenteerd worden
- Contingency (afhankelijkheid): cS presenteren wanneer kans op ucS groot is
Fenomenen
- Uitdoving (extinction): wanneer de geconditioneerde respons verdwijnt. (alleen bel
zonder vlees)
- gebeurt vaak niet omdat mensen de cS vermijden
- Spontaan herstel (spontaneous recovery), wanneer een periode van uitdoving wordt
gevolgd door een rustperiode
- Generalisatie: op dezelfde manier op andere stimuli reageren als de
geconditioneerde stimulus. (Little Albert ook bang voor konijnen)
- Stimulus discriminatie: wanneer een stimulus (cs) wordt gepresenteerd met in
combinatie met een ongeconditioneerde stimulus, en een andere stimulus wordt
gepresenteerd met een afwezigheid van de ongeconditioneerde stimulus
Hogere orde conditionering
Counterconditioning (gedrag afleren)
Om een onproductieve geconditioneerde response te elimineren, moet de bestaande
associatie worden overweldigd door een sterkere associatie.
volgende stappen:
1. Er wordt een nieuwe respons gekozen, tegengestelde respons.
2. Een stimulus die de onverenigbare reactie uitlokt, moet worden geïdentificeerd
3. De stimulus die de nieuwe respons uitlokt, wordt aan het individu gepresenteerd, en
de geconditioneerde stimulus die een ongewenste reactie geeft wordt geleidelijk in
de situatie geïntroduceerd.
Systematische desensibilisatie maakt gebruik van counterconditioning om van
bijvoorbeeld angsten af te komen.
Paar kritische punten
