Leerdoelen AFP KTF 4:
Les 1 – Neuronen
Leerdoelen
De student:
1. maakt onderscheid tussen neuronen en gliacellen
Neuronen: de functe vn neuronen is prikkelgeeleidinge ssc vkelneuronen.
Prikkelop vnge uit de periferie centrvle systeem
Prikkels geenereren in centrvle deel doelorgevvn
Prikkels doorsc vkelen
Bouw: gerilligee orm met eel uitlopers svxons en dendrieten. en met een of meerdere
synvpsknoppen
Cellic vvm sperikvryon. met nucleus skern., geeen delinge
Cytoplvsmv eef een ruw korrelige uiterlijk Grijze kleur lic vvmpjes vn Nissl
Con ergeente neuronen: Meerdere bronnen le eren input vvn één enkel neuron
Di ergeente neuronen: een mec vnisme oor et geeleiden vn informvte nvvr ersc illende
neuronen of neuronvle geroepen in et CZS
Dendriet suitlopers.: Grote vvntvllen, oeren vltjd prikkels nvvr de cel toe, dvvr wordt geekeken of de
drempelwvvrde ooge geenoege is, dvn worden de prikkels doorgeestuurd nvvr et vxon Actef worden
er eerst nvtrium en dvvrnv kvliumpoorten open geezet, wvvrdoor eerst de cel positef en dvvrnv
negevtef wordt
Axon suitloper.: Één vxon per cel, oeren prikkels vltjd door vn de cel vf nvvr een vndere cel of
einddoel Gemyeliniseerde vxon=omgee en door een myelinesc ede, rijk vvn eten wit vn kleur
Ongeemyeliniseerde vxon= op regeelmvtgee vfstvnd vn insnoeringeen wvvr de zenuwen een klein
stukje bloot ligegeen sstukjes zonder myelinesc ede, insnoeringeen vn Rvn ier.
Gliacellen: functe: oedinge, besc erminge en steun vn neuronen
Astrocyten: gerootste en tvlrijkste neurogelivcellen; gee en c emisc e stofen vf die
noodzvkelijk zijn oor et vnd v en vn de bloed- ersenbvrrière, die et CZS vn de
vlgee ele circulvte isoleert Besc ermen et bloed in et CZS t o et bloed in de rest vn je
lic vvm door c emisc e stofen vf te gee en
Oligeodendrocyten: ebben kleinere cellic vmen en minder uitlopers dvn vstrocyten Hun
dunne lvngee uiteinden zijn om vxonen geewikkeld=myelinesc ede Ze mvken myeline vvn
Microgelivcellen: kleinste en minst tvlrijke neurogelivcellen in et CZS Ze erric ten
besc ermende functes zovls et insluiten vn celfrvgementen en ziekte erwekkers, vfweer
ependymcellen: bekleden et centrvle kvnvvl vn et rugegeenmerge en de compvrtmenten
vn de ersenen Vormen een soort vn vvtje oor et ersen oc t sliqor.
,2. legt uit hoe een acteeotentaal verlooet
Actepotentvvl= et geeleiden vn prikkels elke
lic vvmscel is, elektrisc , negevtef vn binnen en positef
vn buiten geelvden Dit komt doordvt er in de cel eel
eiwiten zijn die negevtef geelvden zijn en een beetje
kvlium wvt positef is geelvden In et intersttum zit
eel nvtrium Ionenpompen pompen nvtrium nvvr
buiten en kvlium in de cel
Prikkelbvre cellen: cellen die kunnen revgeeren op
prikkels, de binnenkvnt vn een cel zvl positef worden
Zintuigecellen, kliercellen, spiercellen & zenuwcellen
1. De rustpotentvvl
vn neuronen liget
rond de -70 mV
2. Als er een prikkel is
gevvt er ineens eel
nvtrium de cel in s iv
‘rvvmpjes’.
3. Cel wordt minder
negevtef -6e0 Het
potentvvl ervnderd
De
drempelwvvrde
wordt bereikt
4. De nvtriumpoorten
gevvn open
swvvrdoor er
explosief ineens eel
nvtrium
binnenkomt.
5. een vctepotentvvl
ontstvvt ierdoor Cel wordt positef 30
6. Kvlium gevvt nvvr buiten -80
Bij ongeemyeliniseerde zenuwen gevvt de prikkelgeeleidinge lvngezvmer, omdvt er steeds nvtrium door de
celwvnd binnenstroomt, celwvnd wordt positef en prikkelt et olgeende stukje celmembrvvn, dvvr
gevvn de nvtriumpoorten open en komt kvlium nvvr binnen, wvvrdoor de cel weer negevtef wordt vn
binnen
Bij geemyeliniseerde zenuwen gevvt dit sprongesgeewijs, omdvt er vlleen op de plek vn de insnoeringeen
nvtrium nvvr binnen kvn De vctepotentvvl wordt ierdoor dus sneller doorgeeleid
,3. geeft weer oe welke wijze imeulsoverdracht elaatsvindt
Synvptsc e knop: be vt vcuolen sblvvsjes. gee uld met neurotrvnsmiters skvn neuronen remmen
en stmuleren., onder in loed vn de prikkel en instromen vn cvlcium wordt de neurotrvnsmiter
uitgeestort in de synvpsspleet, ier wordt et olgeende neuron geeprikkeld, drempelwvvrde ooge
geenoege? Weer doorgeegee en Neurotrvnsmiter snorvdrenvline, dopvmine, vdrenvline,
vcetylc oline=stmulerende neurotrvnsmiters. wordt vfgeebroken, omdvt er vnders oneindigee
prikkelinge ontstvvt
- een vctepotentvvl komt vvn bij de presynvpsknop s=stvp 1.
- Doordvt er cvlium buiten de cel vvnkomt bij de blvvsjes die in de synvpsknop ziten, gevvn
deze blvvsjes open en komen de neurotrvnsmiters AC svcetylc oline. rij s=stvp 2.
- De AC gevvt in de synvpsspleet ziten s=stvp 2.
- AC ’s binden zic vvn de receptoren vn de postsynvptsc membrvvn s=weer een prikkel
oor et olgeende vctepotentvvl. s=stvp 3.
- De synvpsspleet en postsynvptsc membrvvn be vten et enzym AC e en dit breekt AC vf
tot vcetvvt en c oline, zodvt de prikkel niet oneindige doorgevvt
Stvp 1: De aankomst van een acteeotentaal bij de synaesknoe. De vvnkomende
vctepotentvvl ervndert de lvdinge vn et presynvpts c e membrvvn en de synvpsknop
Stvp 2: Het vrijmaken van de neurotransmiter ACh. Deze ervnderingeen leiden tot et kort
opengevvn vn de cvlciumkvnvlen, wvvrdoor cvlciumionen vn buiten de cel de synvpsknop
binnengevvn Als ze dvvr vvnkomen eroorzvken ze et vfgee en vn AC door de
synvpsblvvsjes Kort dvvrnv stopt deze vfgeife, doordvt de cvlciumionen snel iv vctef
trvnsport uit et cytoplvsmv worden erwijderd
Stvp 3: De binding van ACh en de deeolarisate van de eostsynaetsche membraan. Door de
bindinge vn AC vvn nvtriumkvnvlen gevvn deze kvnvlen open en kunnen er nvtriumionen
binnenkomen Als de dvvrop olgeende ervnderinge vn lvdinge vn de postsynvptsc e
membrvvn de drempelwvvrde bereikt, ontstvvt dvvr een vctepotentvvl
Stvp 4: De verwijdering van ACh door AChE. De efecten op de postysynvtsc e membrvvn
zijn tjdelijk, doordvt de synvpsspleet en de postsynvptsc e membrvvn et enzym AC e
be vten AC e erwijdert AC door dit vf te breken tot vcetvvt en c oline
Les:
Centraal zenuwstelsel: ersenen en rugegeenmerge smicrogelivcellen, epedimcellen, vstrocyten
en oligeodendrocyten.
Perifeer zenuwstelsel: Al et zenuwweefsel buiten et rugegeenmerge ssc wvnncellen en
svtelietcellen.
Schwanncellen: een gelivcel die liget in et perifere zenuwstelsel Zorget er oor dvt de
prikkelgeeleidinge sneller gevvt door myeline
Satellietellen: Steuncellen in et perifere zenuwstelsel sdient oor steun en vvn oeringe vn
oedingesstofen.
Synaesknoe: Communiceert met vndere cellen, door
neurotrvnsmiters vf te gee en
, Neurotransmiter: Lijken op ormonen sAllebei boodsc vppers. Multpolvir neuron,
unipolvir neuron en bipolvir neuron
Ionenflux: Verplvvtsinge vn ionen
Neuronen: Sensorisc e neuronen, motorisc e neuronen en sc vkelneuronen Meeste sc vkel en
minste motorisc e neuronen
Je ebt meer gelivcellen dvn neuronen
Vragen:
1. Welk effect zou een chemische stof, die de door elektrische seanning aangestuurde
natriumkanalen blokkeert, hebben oe het vermogen van een neuron om te deeolariseren (een
verandering in de membraaneotentaal van een cel waardoor deze eotentaal meer eositef dan
wel minder negatef wordt)?
De drempelwvvrde wordt niet bereikt, dus kvn er nooit een vctepotentvvl ontstvvn en dus geeen
prikkel worden doorgeegee en sAnt-epileptcv, zijn medicijnen die ook nvtriumkvnvlen blokkeren en
dvvrmee epilepsie tegeengevvn; eel bijwerkingeen; eel oorzic tge met doseringeen .
2. Welk effect zou een verlaging van de concentrate van extracellulair kalium hebben oe
membraaneotentaal van een neuron?
er gevvt meer kvlium de cel uit door difusie Dus de cel wordt negevte er, je rustpotentvvl is te lvvge
De drempelwvvrde wordt moeilijker bereikt
3. Noem de staeeen die zijn betrokken bij het genereren en voorgeleiden vaneen acteeotentaal?
- De rustpotentvvl vn neuronen liget rond de -70 mV
- Als er een prikkel is gevvt er ineens eel nvtrium de cel in s iv ‘rvvmpjes’.
- Het potentvvl ervnderd De drempelwvvrde wordt bereikt Cel wordt minder negevtef -
6e0
- De nvtriumpoorten gevvn open swvvrdoor er explosief ineens eel nvtrium binnenkomt.
- een vctepotentvvl ontstvvt ierdoor Cel wordt positef 30
- Kvlium gevvt nvvr buiten -80
4. In twee axonen wordt de voortgeleidingssnelheid onderzocht. De ene geleidt acteeotentalen
bij 50 meter eer seconde, de andere bij 1 meter eer seconde. Probeer dit te verklaren.
Dit komt door de myeline, dvvrdoor gevvt de geeleidinge sprongesgeewijs en dus sneller
5. Wat is nu het nut van al die acteeotentalen?
er kvn een revcte plvvts inden
Tegenhangers van elkaar:
Willekeurige – onwillekeurige
Animvvl - vutonoom
Centrvvl - perifeer
Les 1 – Neuronen
Leerdoelen
De student:
1. maakt onderscheid tussen neuronen en gliacellen
Neuronen: de functe vn neuronen is prikkelgeeleidinge ssc vkelneuronen.
Prikkelop vnge uit de periferie centrvle systeem
Prikkels geenereren in centrvle deel doelorgevvn
Prikkels doorsc vkelen
Bouw: gerilligee orm met eel uitlopers svxons en dendrieten. en met een of meerdere
synvpsknoppen
Cellic vvm sperikvryon. met nucleus skern., geeen delinge
Cytoplvsmv eef een ruw korrelige uiterlijk Grijze kleur lic vvmpjes vn Nissl
Con ergeente neuronen: Meerdere bronnen le eren input vvn één enkel neuron
Di ergeente neuronen: een mec vnisme oor et geeleiden vn informvte nvvr ersc illende
neuronen of neuronvle geroepen in et CZS
Dendriet suitlopers.: Grote vvntvllen, oeren vltjd prikkels nvvr de cel toe, dvvr wordt geekeken of de
drempelwvvrde ooge geenoege is, dvn worden de prikkels doorgeestuurd nvvr et vxon Actef worden
er eerst nvtrium en dvvrnv kvliumpoorten open geezet, wvvrdoor eerst de cel positef en dvvrnv
negevtef wordt
Axon suitloper.: Één vxon per cel, oeren prikkels vltjd door vn de cel vf nvvr een vndere cel of
einddoel Gemyeliniseerde vxon=omgee en door een myelinesc ede, rijk vvn eten wit vn kleur
Ongeemyeliniseerde vxon= op regeelmvtgee vfstvnd vn insnoeringeen wvvr de zenuwen een klein
stukje bloot ligegeen sstukjes zonder myelinesc ede, insnoeringeen vn Rvn ier.
Gliacellen: functe: oedinge, besc erminge en steun vn neuronen
Astrocyten: gerootste en tvlrijkste neurogelivcellen; gee en c emisc e stofen vf die
noodzvkelijk zijn oor et vnd v en vn de bloed- ersenbvrrière, die et CZS vn de
vlgee ele circulvte isoleert Besc ermen et bloed in et CZS t o et bloed in de rest vn je
lic vvm door c emisc e stofen vf te gee en
Oligeodendrocyten: ebben kleinere cellic vmen en minder uitlopers dvn vstrocyten Hun
dunne lvngee uiteinden zijn om vxonen geewikkeld=myelinesc ede Ze mvken myeline vvn
Microgelivcellen: kleinste en minst tvlrijke neurogelivcellen in et CZS Ze erric ten
besc ermende functes zovls et insluiten vn celfrvgementen en ziekte erwekkers, vfweer
ependymcellen: bekleden et centrvle kvnvvl vn et rugegeenmerge en de compvrtmenten
vn de ersenen Vormen een soort vn vvtje oor et ersen oc t sliqor.
,2. legt uit hoe een acteeotentaal verlooet
Actepotentvvl= et geeleiden vn prikkels elke
lic vvmscel is, elektrisc , negevtef vn binnen en positef
vn buiten geelvden Dit komt doordvt er in de cel eel
eiwiten zijn die negevtef geelvden zijn en een beetje
kvlium wvt positef is geelvden In et intersttum zit
eel nvtrium Ionenpompen pompen nvtrium nvvr
buiten en kvlium in de cel
Prikkelbvre cellen: cellen die kunnen revgeeren op
prikkels, de binnenkvnt vn een cel zvl positef worden
Zintuigecellen, kliercellen, spiercellen & zenuwcellen
1. De rustpotentvvl
vn neuronen liget
rond de -70 mV
2. Als er een prikkel is
gevvt er ineens eel
nvtrium de cel in s iv
‘rvvmpjes’.
3. Cel wordt minder
negevtef -6e0 Het
potentvvl ervnderd
De
drempelwvvrde
wordt bereikt
4. De nvtriumpoorten
gevvn open
swvvrdoor er
explosief ineens eel
nvtrium
binnenkomt.
5. een vctepotentvvl
ontstvvt ierdoor Cel wordt positef 30
6. Kvlium gevvt nvvr buiten -80
Bij ongeemyeliniseerde zenuwen gevvt de prikkelgeeleidinge lvngezvmer, omdvt er steeds nvtrium door de
celwvnd binnenstroomt, celwvnd wordt positef en prikkelt et olgeende stukje celmembrvvn, dvvr
gevvn de nvtriumpoorten open en komt kvlium nvvr binnen, wvvrdoor de cel weer negevtef wordt vn
binnen
Bij geemyeliniseerde zenuwen gevvt dit sprongesgeewijs, omdvt er vlleen op de plek vn de insnoeringeen
nvtrium nvvr binnen kvn De vctepotentvvl wordt ierdoor dus sneller doorgeeleid
,3. geeft weer oe welke wijze imeulsoverdracht elaatsvindt
Synvptsc e knop: be vt vcuolen sblvvsjes. gee uld met neurotrvnsmiters skvn neuronen remmen
en stmuleren., onder in loed vn de prikkel en instromen vn cvlcium wordt de neurotrvnsmiter
uitgeestort in de synvpsspleet, ier wordt et olgeende neuron geeprikkeld, drempelwvvrde ooge
geenoege? Weer doorgeegee en Neurotrvnsmiter snorvdrenvline, dopvmine, vdrenvline,
vcetylc oline=stmulerende neurotrvnsmiters. wordt vfgeebroken, omdvt er vnders oneindigee
prikkelinge ontstvvt
- een vctepotentvvl komt vvn bij de presynvpsknop s=stvp 1.
- Doordvt er cvlium buiten de cel vvnkomt bij de blvvsjes die in de synvpsknop ziten, gevvn
deze blvvsjes open en komen de neurotrvnsmiters AC svcetylc oline. rij s=stvp 2.
- De AC gevvt in de synvpsspleet ziten s=stvp 2.
- AC ’s binden zic vvn de receptoren vn de postsynvptsc membrvvn s=weer een prikkel
oor et olgeende vctepotentvvl. s=stvp 3.
- De synvpsspleet en postsynvptsc membrvvn be vten et enzym AC e en dit breekt AC vf
tot vcetvvt en c oline, zodvt de prikkel niet oneindige doorgevvt
Stvp 1: De aankomst van een acteeotentaal bij de synaesknoe. De vvnkomende
vctepotentvvl ervndert de lvdinge vn et presynvpts c e membrvvn en de synvpsknop
Stvp 2: Het vrijmaken van de neurotransmiter ACh. Deze ervnderingeen leiden tot et kort
opengevvn vn de cvlciumkvnvlen, wvvrdoor cvlciumionen vn buiten de cel de synvpsknop
binnengevvn Als ze dvvr vvnkomen eroorzvken ze et vfgee en vn AC door de
synvpsblvvsjes Kort dvvrnv stopt deze vfgeife, doordvt de cvlciumionen snel iv vctef
trvnsport uit et cytoplvsmv worden erwijderd
Stvp 3: De binding van ACh en de deeolarisate van de eostsynaetsche membraan. Door de
bindinge vn AC vvn nvtriumkvnvlen gevvn deze kvnvlen open en kunnen er nvtriumionen
binnenkomen Als de dvvrop olgeende ervnderinge vn lvdinge vn de postsynvptsc e
membrvvn de drempelwvvrde bereikt, ontstvvt dvvr een vctepotentvvl
Stvp 4: De verwijdering van ACh door AChE. De efecten op de postysynvtsc e membrvvn
zijn tjdelijk, doordvt de synvpsspleet en de postsynvptsc e membrvvn et enzym AC e
be vten AC e erwijdert AC door dit vf te breken tot vcetvvt en c oline
Les:
Centraal zenuwstelsel: ersenen en rugegeenmerge smicrogelivcellen, epedimcellen, vstrocyten
en oligeodendrocyten.
Perifeer zenuwstelsel: Al et zenuwweefsel buiten et rugegeenmerge ssc wvnncellen en
svtelietcellen.
Schwanncellen: een gelivcel die liget in et perifere zenuwstelsel Zorget er oor dvt de
prikkelgeeleidinge sneller gevvt door myeline
Satellietellen: Steuncellen in et perifere zenuwstelsel sdient oor steun en vvn oeringe vn
oedingesstofen.
Synaesknoe: Communiceert met vndere cellen, door
neurotrvnsmiters vf te gee en
, Neurotransmiter: Lijken op ormonen sAllebei boodsc vppers. Multpolvir neuron,
unipolvir neuron en bipolvir neuron
Ionenflux: Verplvvtsinge vn ionen
Neuronen: Sensorisc e neuronen, motorisc e neuronen en sc vkelneuronen Meeste sc vkel en
minste motorisc e neuronen
Je ebt meer gelivcellen dvn neuronen
Vragen:
1. Welk effect zou een chemische stof, die de door elektrische seanning aangestuurde
natriumkanalen blokkeert, hebben oe het vermogen van een neuron om te deeolariseren (een
verandering in de membraaneotentaal van een cel waardoor deze eotentaal meer eositef dan
wel minder negatef wordt)?
De drempelwvvrde wordt niet bereikt, dus kvn er nooit een vctepotentvvl ontstvvn en dus geeen
prikkel worden doorgeegee en sAnt-epileptcv, zijn medicijnen die ook nvtriumkvnvlen blokkeren en
dvvrmee epilepsie tegeengevvn; eel bijwerkingeen; eel oorzic tge met doseringeen .
2. Welk effect zou een verlaging van de concentrate van extracellulair kalium hebben oe
membraaneotentaal van een neuron?
er gevvt meer kvlium de cel uit door difusie Dus de cel wordt negevte er, je rustpotentvvl is te lvvge
De drempelwvvrde wordt moeilijker bereikt
3. Noem de staeeen die zijn betrokken bij het genereren en voorgeleiden vaneen acteeotentaal?
- De rustpotentvvl vn neuronen liget rond de -70 mV
- Als er een prikkel is gevvt er ineens eel nvtrium de cel in s iv ‘rvvmpjes’.
- Het potentvvl ervnderd De drempelwvvrde wordt bereikt Cel wordt minder negevtef -
6e0
- De nvtriumpoorten gevvn open swvvrdoor er explosief ineens eel nvtrium binnenkomt.
- een vctepotentvvl ontstvvt ierdoor Cel wordt positef 30
- Kvlium gevvt nvvr buiten -80
4. In twee axonen wordt de voortgeleidingssnelheid onderzocht. De ene geleidt acteeotentalen
bij 50 meter eer seconde, de andere bij 1 meter eer seconde. Probeer dit te verklaren.
Dit komt door de myeline, dvvrdoor gevvt de geeleidinge sprongesgeewijs en dus sneller
5. Wat is nu het nut van al die acteeotentalen?
er kvn een revcte plvvts inden
Tegenhangers van elkaar:
Willekeurige – onwillekeurige
Animvvl - vutonoom
Centrvvl - perifeer
