H1 Wat is democratie?
Wereld bedenkt met staten
(1648) Vrede van Westfalen, de afspraken hierin probeerden een soevereine staat te stellen.
Soeverein is een staat die met duidelijke grenzen het hoogste gezag uitoefent en het monopolie
van geweldsuitoefening heeft.
Het belang van politiek
Politiek, keuzes maken waar allen in een staat aan gebonden zijn. Keuzes worden vastgelegd in
wetten die worden uitgevoerd door o.a. ministers, ambtenaren, politie en leger. Veel politieke
onderwerpen zijn van algemeen belang, want veel mensen zullen er nu of later mee te maken
krijgen.
Democratie
Democratie = ‘demos’ (volk) + ‘kratein’ (regeren). Meer dan de helft van de wereldbevolking leeft in
een democratie, alleen geen burger heeft directe zeggenschap. Vroeger bestond dat nog wel in
bijvoorbeeld Athene.
• Kenmerken
o In veel landen zien we indirecte of representatieve democratie, de bevolking kiest
mensen die mensen kiezen die de keuzes maken en stemmen. (Dit is praktischer
want met een kleinere groep kom je sneller tot besluitingen).
▪ In een representatieve democratie is de macht weer onderverdeeld, de
trias politica. Verschillende instanties controleren elkaar.
▪ Een democratie moet ook een rechtstaat zijn. (Een staat waarin burgers
worden beschermd tegen de staat d.m.v. grondwetten).
o Kenmerken van democratie zijn:
▪ Individuele vrijheid, men mag vrij spreken, leven en zijn mening uiten.
▪ Gelden politieke grondrechten, ze mogen stemmen en zich verkiesbaar
opstellen, met een stem uitbrengen vertrouw je de partij dat die de
verkiezingsbeloften nakomt.
▪ Politie en leger hebben wettelijke beperkte bevoegdheden, burgers mogen
niet zomaar aangehouden worden en geweld mag alleen in bepaalde
situaties worden toegepast.
▪ Onafhankelijk rechtspraak, rechters staan los van parlement en regering, ze
hoeven hun uitspraken niet te verantwoorden. Politici en bestuurders
moeten de beslissingen respecteren.
▪ Persvrijheid, de pers kunnen de machthebbers controleren, zo kan het volk
weloverwogen keuzes maken.
• Parlementair of presidentieel stelsel
o Parlementair stelsel
▪ Het rechtstreeks gekozen parlement is het hoogste machtsorgaan. Het
kabinet wordt eruit gevormd. In Nederland hebben we een constitutionele
monarchie, er is een niet-gekozen staatshoofd die sterk beperkt wordt door
een grondwet.
o Presidentieel stelsel
▪ De bevolking kiest het parlement en de president, die door de grondwet
veel bevoegdheden toegekend krijgt. Dat hebben ze in Frankrijk en de VS, de
, President staat aan het hoofd van de regering. En kan ministers benoemen
en ontslaan. Hij mist wel het Ontbindingsrecht, het recht om het parlement
te ontbinden.
• De Nederlandse staat
o Constitutionele monarchie, doordat in 1848 de tijdige koning ervoor koos zich te
binden aan de wet werd hij gedwongen zich te houden aan de grenzen ervan.
Nederland werd een parlementaire democratie met een constitutioneel vorst.
o We leven in een democratie, dat zien we in de wet terug:
▪ Teken en bevoegdheden van de drie machten zijn nauwkeurig beschreven.
▪ Vanaf 18 mag je stemmen, ook mag je zelf een partij oprichten,
demonstreren en op een andere manier je mening uiten.
▪ De overheid laat de media vrij, maar de media moet wel over correcte
informatie kunnen beschikken.
Dictatuur
In dictaturen heeft 1 iemand of 1 groepje alle macht.
• Kenmerken
o Geen trias politica, de 3 machten (wetgevende, uitvoerende en rechtelijke) zijn niet
gescheiden.
o Weinig individuele vrijheid, weinig bescherming van (als die er al zijn) grondwetten.
o Weinig politieke vrijheid.
o Er is overheidsgeweld, de machthebbers besturen de staat met een ijzeren vuist.
o Geen onafhankelijke rechters, ze worden of ontslagen/vermoord of ze maken
beslissingen volgens de machthebber’s visie.
o Er is mediacensuur, de media mag niet bepalen wat ze wel en niet uitbrengen.
• Er is wel een voordeel van een dictatuur; de beslissingen zijn efficiënt en snel.
• Soorten dictaturen
o Ideoloog
▪ Een voorbeeld is Noord-Korea, een communistische partij heeft de macht.
Burgers mogen alleen politieke invloed hebben als ze hetzelfde ideoloog
hebben als de machtspartij/persoon.
▪ De media, het onderwijs en het verenigingsleven staan onder strenge
controle, zo ontstaat er indoctrinatie; de bevolking groeit op met de
ideologie van de partij en kent niks anders.
o Religieuze (theocratie)
▪ De godsdienst is een staatsideologie, voorbeeld: Iran. De machtsuitoefening
is volledig gebaseerd op de islam.
▪ Het volk kiest het parlement en de president maar voor alle politieke
besluitingen is toestemming nodig van niet-gekozen ‘geestelijke leiders’.
o Militair
▪ Het leger heeft de macht.
Wereld bedenkt met staten
(1648) Vrede van Westfalen, de afspraken hierin probeerden een soevereine staat te stellen.
Soeverein is een staat die met duidelijke grenzen het hoogste gezag uitoefent en het monopolie
van geweldsuitoefening heeft.
Het belang van politiek
Politiek, keuzes maken waar allen in een staat aan gebonden zijn. Keuzes worden vastgelegd in
wetten die worden uitgevoerd door o.a. ministers, ambtenaren, politie en leger. Veel politieke
onderwerpen zijn van algemeen belang, want veel mensen zullen er nu of later mee te maken
krijgen.
Democratie
Democratie = ‘demos’ (volk) + ‘kratein’ (regeren). Meer dan de helft van de wereldbevolking leeft in
een democratie, alleen geen burger heeft directe zeggenschap. Vroeger bestond dat nog wel in
bijvoorbeeld Athene.
• Kenmerken
o In veel landen zien we indirecte of representatieve democratie, de bevolking kiest
mensen die mensen kiezen die de keuzes maken en stemmen. (Dit is praktischer
want met een kleinere groep kom je sneller tot besluitingen).
▪ In een representatieve democratie is de macht weer onderverdeeld, de
trias politica. Verschillende instanties controleren elkaar.
▪ Een democratie moet ook een rechtstaat zijn. (Een staat waarin burgers
worden beschermd tegen de staat d.m.v. grondwetten).
o Kenmerken van democratie zijn:
▪ Individuele vrijheid, men mag vrij spreken, leven en zijn mening uiten.
▪ Gelden politieke grondrechten, ze mogen stemmen en zich verkiesbaar
opstellen, met een stem uitbrengen vertrouw je de partij dat die de
verkiezingsbeloften nakomt.
▪ Politie en leger hebben wettelijke beperkte bevoegdheden, burgers mogen
niet zomaar aangehouden worden en geweld mag alleen in bepaalde
situaties worden toegepast.
▪ Onafhankelijk rechtspraak, rechters staan los van parlement en regering, ze
hoeven hun uitspraken niet te verantwoorden. Politici en bestuurders
moeten de beslissingen respecteren.
▪ Persvrijheid, de pers kunnen de machthebbers controleren, zo kan het volk
weloverwogen keuzes maken.
• Parlementair of presidentieel stelsel
o Parlementair stelsel
▪ Het rechtstreeks gekozen parlement is het hoogste machtsorgaan. Het
kabinet wordt eruit gevormd. In Nederland hebben we een constitutionele
monarchie, er is een niet-gekozen staatshoofd die sterk beperkt wordt door
een grondwet.
o Presidentieel stelsel
▪ De bevolking kiest het parlement en de president, die door de grondwet
veel bevoegdheden toegekend krijgt. Dat hebben ze in Frankrijk en de VS, de
, President staat aan het hoofd van de regering. En kan ministers benoemen
en ontslaan. Hij mist wel het Ontbindingsrecht, het recht om het parlement
te ontbinden.
• De Nederlandse staat
o Constitutionele monarchie, doordat in 1848 de tijdige koning ervoor koos zich te
binden aan de wet werd hij gedwongen zich te houden aan de grenzen ervan.
Nederland werd een parlementaire democratie met een constitutioneel vorst.
o We leven in een democratie, dat zien we in de wet terug:
▪ Teken en bevoegdheden van de drie machten zijn nauwkeurig beschreven.
▪ Vanaf 18 mag je stemmen, ook mag je zelf een partij oprichten,
demonstreren en op een andere manier je mening uiten.
▪ De overheid laat de media vrij, maar de media moet wel over correcte
informatie kunnen beschikken.
Dictatuur
In dictaturen heeft 1 iemand of 1 groepje alle macht.
• Kenmerken
o Geen trias politica, de 3 machten (wetgevende, uitvoerende en rechtelijke) zijn niet
gescheiden.
o Weinig individuele vrijheid, weinig bescherming van (als die er al zijn) grondwetten.
o Weinig politieke vrijheid.
o Er is overheidsgeweld, de machthebbers besturen de staat met een ijzeren vuist.
o Geen onafhankelijke rechters, ze worden of ontslagen/vermoord of ze maken
beslissingen volgens de machthebber’s visie.
o Er is mediacensuur, de media mag niet bepalen wat ze wel en niet uitbrengen.
• Er is wel een voordeel van een dictatuur; de beslissingen zijn efficiënt en snel.
• Soorten dictaturen
o Ideoloog
▪ Een voorbeeld is Noord-Korea, een communistische partij heeft de macht.
Burgers mogen alleen politieke invloed hebben als ze hetzelfde ideoloog
hebben als de machtspartij/persoon.
▪ De media, het onderwijs en het verenigingsleven staan onder strenge
controle, zo ontstaat er indoctrinatie; de bevolking groeit op met de
ideologie van de partij en kent niks anders.
o Religieuze (theocratie)
▪ De godsdienst is een staatsideologie, voorbeeld: Iran. De machtsuitoefening
is volledig gebaseerd op de islam.
▪ Het volk kiest het parlement en de president maar voor alle politieke
besluitingen is toestemming nodig van niet-gekozen ‘geestelijke leiders’.
o Militair
▪ Het leger heeft de macht.
