Samenvatting sociale instituties

SOCIALE INSTITUTIES
WHAT’S IN A NAME

Definitie sociologie: sociale instituties:
 Geheel van formele en informele regels
 Die het gedrag van mensen sturen en hun onderlinge relaties reguleren
 En beantwoorden aan een maatschappelijke behoefte
o Dus, de spelregels van onze samenleving (wat mag/ kan, hoe wordt iets geregeld, bij wie
moet je zijn voor wat, wie mag wat doen,…)
o Deze regels kunnen formeel vastgelegd worden via politieke afspraken, wetten, decreten, …
o Of informeel: collectieve gewoontes, normen en waarden




Denk aan: een gezin, onderwijs, justitie, jeugdhulp, welzijnszorg, politiek, gezondheidszorg
Het sociaal agogisch werk: Het geheel van werkvelden, organisaties, voorzieningen, werkvelden, netwerken, …
MET afspraken en regels, afbakening wie verantwoordelijk is voor wat…
BINNEN de kaders van het ‘beleid’ uitgetekend en gecontroleerd door een overheid.

INLEIDENDE BEGRIPPEN

ORGANISATIE BELGISCHE STAAT:

- Grondwet: in grote lijnen uiteengezet hoe de staat bestuurd wordt, hoe diverse instellingen
georganiseerd zijn en hoe burgers zich verhouden tov die instellingen. (België is grondwettelijke staat)


1

, - Monarchie: België wordt geleid door een koning. Koning heeft beperkte persoonlijke macht, hij heeft
enkel bevoegdheden die hij samen met zijn ministers kan uitvoeren
- Representatieve democratie: kiezen wie bevoegd is om wetten te maken  taak van parlement (die
worden gekozen door bevolking)
- Verschillende overheidsniveaus

 Scheiding der machten (Montesquieu)
Macht Wie? Bevoegdheid
Wetgevende macht Koning en parlement (kamer 1. Wetten (decreten/
van volksvertegenwoordiging ordonnanties
en Senaat) maken/stemmen)
2. Controleren van
uitvoerende macht
Uitvoerende macht Koning en de regering 1. Land leiden
2. Indienen van
wetsontwerpen.
3. Uitvoeren van de
wetten
Rechterlijke macht Hoven en rechtbanken Uitspraken doen over geschillen
 Art 1 grondwet: België is een federale staat, bestaande uit gemeenschappen en gewesten
> Hiërarchie rechtsnormen, EN binnen contouren van Internationale verdragen en Europees recht.
Overheid Rechtsnorm
Federale overheid Grondwet, wetten, EU-richtlijnen en internationale
verdragen
Gemeenschappen en gewesten Decreten.
Brussels hoofsstedelijk gewest vaardigt ordonnanties
uit.
Provincies Provinciale verordeningen
Gemeenten Gemeentelijke verordeningen
 Staatshervormingen sinds jaren 70 à decentralisatie




2

, - Bevoegdheden worden overgeheveld van Federaal naar centraal niveau (gemeenschaps/ gewest-
niveau) zoals bv: onderwijs, sociale huisvesting, welzijnszorgsector
- Bijvoorbeeld: 6de staatshervorming 2011 (vlinderakkoord) - kinderbijslag overgedragen naar
gemeenschappen

Federale overheid Naar Vlaamse overheid
KINDERBIJSLAG GROEIPAKKET

Deel v sociale zekerheid Deel van welzijnsBELEID
recht beleidsKEUZE
Automatische indexering In gewone begroeting 
besparen?

HOOFDSTUK 1: WELZIJN IN DE VERZORGINGSSTAAT

1.1. WELVAARTSSTAAT

Welvaartsstaat= De samenlevingsvorm van sommige rijke geïndustrialiseerde landen waarbij een aantal
grondrechten van de burger effectief gewaarborgd worden.
Deze grondrechten zijn bedoeld om zijn materiële welvaart en zijn kansen tot ontplooiing te bevorderen.
Dit alles gebeurt binnen de parlementaire democratie en met behoud van de vrije markt-economische
productiewijze
 PROF HERMAN DELEECK
Verzorgingsstaat, welvaartsstaat, consumptiemaatschappij, …
Grondrechten, ook wel fundamentele rechten of mensenrechten
• fundamentele onaantastbare rechtsnormen
• verzekeren aan elke burger persoonlijke vrijheid en een menswaardig bestaan
• zorgen dat de overheid geen maatregelen neemt die deze inperken
Deze grondrechten zijn vastgelegd in de Grondwet: het recht op leven, de vrijheid van meningsuiting, ook
vrijheid van drukpers en godsdienstvrijheid, …
Maar ook de sociale grondrechten: het recht op werk, huisvesting, gezondheid, onderwijs, ontplooiing, …
Om deze te waarborgen: Uitbouw welvaartsstaat


1.1.2 KENMERKEN WELVAARTSSTAAT
 Hoog welvaartspeil  Voorwaarde tot behouden van welvaart is de voortdurende economische groei en
volledige werkgelegenheid…
- Maar wat met duurzaamheid?
• Lokaal is duurder dan é-commerce…
• CO2-intensief vliegverkeer is betaalbaarder
• producten uit lage-loonlanden zijn goedkoper, de werkomstandigheden nemen we erbij?
- Is maximale welvaart een wenselijke welvaart? Of streven we beter naar economie die tegemoet komt
aan de sociale fundamenten van ‘heden’ zonder de voorzieningen van de toekomstige generaties in
gedrang te brengen?
 Overheidsoptreden
- Sociale zekerheid
- Alle mogelijke vormen van dienstverlening
 Grondrechten (preventief)


3

,  Vrije markt en overleg tussen belangenorganisaties
 Democratie

1.1.3 BELGISCHE WELVAARTSSTAAT IS NIET-STAATS EN HEEFT VERZUILD MIDDENVELD
 Niet staats: sociale organisaties zijn betrokken
- Bij besluitvorming:
 Vaal politiek advies geven bij regeringsvoorstellen
 Bv: bij sociaal overleg (wg-wn)
- EN bij uitvoering sociaal beleid
 Bv: uitbetaling van uitkeringen door ziekenfonds/vakbond/…
- Overheid controleert
 Verzuild middenveld
- Middenveld = sociale organisaties die burgers verenigen in dienstverlening en/of belangen verdedigen
- Zeer omvangrijk:
• 1.678 belangenorganisaties in België (Willems et al., 2020)
• + ook nog 12.500 non-profit organisaties in VL
- Ontstaan verzuiling gaat samen met ontstaan van de welvaartstaat:
 19e eeuw: Katholieke Kerk sterk in ruraal Vlaanderen
 Industriële revolutie: mensen trekken naar steden
 Slechte leef- en arbeidersomstandigheden  organiseren zichzelf
 Ook Kerk reageert: positie veilig stellen + nieuwe kansen benutten
 Eigen politieke partijen, mutualiteiten, vakbonden, scholen, verenigingen, ziekenhuizen,…
- 3 aparte ideologische of levensbeschouwelijke blokken
 Katholieke zuil
 Socialistische zuil
 Liberale zuil




 Voorbeeld katholieke zuil vandaag:

4