Samenvatting KVL ontwikkelingsstoornissen

Kwaliteit van leven bij
personen met
ontwikkelingsstoornissen




1

,Hoofdstuk 1: Wat zijn ontwikkelingsstoornissen?
1.1 Terminologie en afbakening
 Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen (DSM-5) => aangeboren stoornis in de hersenen
waardoor de ontwikkeling achterloopt.

1.1.1 Definitie
Definitie:
“Een ontwikkelingsstoornis is een neurobiologische stoornis die in de (vroege)
ontwikkelingsperiode tot uiting komt, die gekenmerkt wordt door ontwikkelingsachterstanden op
een of meerdere functiedomeinen en die levenslang beperkingen veroorzaakt in het persoonlijk,
sociale, schoolse of beroepsmatig functioneren.”

1.1.2 Soorten
Verschillende ontwikkelingsstoornissen (DSM-5)
 Verstandelijke beperkingen
o Verstandelijke ontwikkelingsstoornis
o Globale ontwikkelingsachterstand
 Communicatiestoornissen
o Taalstoornis
o Spraakklankstoornis
o Ontwikkelinsstotteren
o Sociale (pragmatische) communicatiestoornis
 Autismespectrumstoornis (ASS)
 Aandachtsdeficiëntie-/hyperactiviteitsstoornis (ADHD)
 (Specifieke) leerstoornissen
o Dyslexie
o Dysorthografie
o Dyscalculie
o NLD = Non-verbal Learning Disabilities (niet opgenomen DSM-5)
 Motorische stoornissen
o Coördinatieontwikkelingsstoornis (DCD)
o Ticstoornissen
o Stereotiepe – bewegingsstoornis

Subtype --> Fenotype/beeld
 Subtype --> kind in hokje plaatsen <-> Fenotype --> werken met maten (licht, matig, fel)
 Variatie binnen een ontwikkelingsstoornis hebben meestal dezelfde oorzaak
 Meer dimensionele benadering i.p.v. sterk categoriaal
 Dynamische concept i.p.v. statisch concept

1.1.3 Criteria ontwikkelingsstoornis
Verschil stoornis en probleem?
 Significant meer problemen dan gemiddeld (ongewenste trekken > pc90, gewenste trekken
< pc10)
 Op verschillende dimensies
 De problemen zijn hardnekkig/persistent
 De problemen zijn pervasief --> alles doordringend


2

,  Niet leeftijdsadequaat
 Significante belemmeringen in dagdagelijkse leven

Classificatie
 DSM IV --> DSM-5 (iets meer dimensioneel)
o AutismeZPECTRUMstoornis
o Graad van ernst bij ADHD

1.1.4 Secundaire kenmerken
Kenmerken
 Primaire gedragskenmerken = kernsymptomen = diagnostische kenmerken
 Secundaire gedragskenmerken = gevolg van de primaire kenmerken

Secundaire kenmerken ontwikkelingsstoornissen
 Vaak voorkomende gevolgen op psycho-sociaal vlak:
o Faalervaringen
o Grote frustraties, schaamtegevoelens en demotivatie
o Laag zelfbeeld
o Inadequate attributiestijl --> groter risico op ‘fixed mindset’ => geloven niet dat
oefening nog tot verbetering zal leiden
o Faalangstig
o Internaliserende problemen
o Externaliserende problemen
o Leerproblemen
o Afwijzing door leeftijdsgenoten
o Negatieve interacties met volwassenen
o Participatieproblemen

Belang van de omgeving in verhogen psycho-sociaal welbevinden

 Creëren van een stimulerende omgeving
 Kinderen zelf keuzes laten maken of betrekken bij beslissingen
 Belang van succeservaringen
 Steun, begrip en erkenning uit omgeving
 (psycho)educatie aan kind en omgeving

1.2 Denkkaders
1.2.1 Inleiding
 Bio-ecologische visie (ontstaan) --> BEM-model
 Bio-psychosociale visie (functioneren met een ontwikkelingsstoornis) --> ICF-model (geen
leerstof van dit vak)

1.2.2 Het BEM-model: een visie op het ontstaan van een
ontwikkelingsstoornis
 Bio-ecologische en multifactoriële etiologie
 Multilevel model
 Multideficit model --> meerder dingen die fout lopen
 Transactioneel model

1.2.2.1 Genetisch niveau
 Erfelijkheidsfactor <-> spontane genetische mutaties


3

,  Bij het ontstaan van specifieke ontwikkelingsstoornissen zijn verschillende genen betrokken

1.2.2.2 Neurobiologisch niveau
 Oorsprong ontwikkelingsstoornis is te vinden in een atypische hersenontwikkeling
 Neuroanatomie = bouw van bepaalde hersengebieden
 Neurofysiologie = werking van bepaalde hersengebieden
 Neurochemie = werking van bepaalde neurotransmittersystemen
 Verschillende factoren aan de basis van deze verstoorde hersenprocessen
o Genetische factoren: oorsprong ligt in de genen
o Prenatale programmering: niet genetisch aanwezig, door omgevingsinvloeden die
tijdens de zwangerschap de hersenontwikkeling van het ongeboren kind aantasten
bv. Alcohol of drugs gebruik tijdens de zwangerschap
o Perinatale factoren: omgevingsfactoren tijdens de geboorte die schade toebrengen
aan de hersenen bv. Zuurstofgebrek
o Postnatale periode: na de geboorte ken de hersenontwikkeling negatief worden
beïnvloed bv. Ondervoeding

1.2.2.3 Neuropsychologisch niveau
 Afwijkingen in de hersenen leiden tot stoornissen in bepaalde neuropsychologische of
cognitieve functies
 Problemen met executieve functies (EF) bv. Aandacht, visueel-ruimtelijk inzicht

1.2.2.4 Gedragsniveau
 Op het niveau van gedrag situeren zich de uiterlijk observeerbare kenmerken van de
ontwikkelingsstoornis bv. Hyperactiviteit, problemen met lezen
 Symptomen kunnen in verschillende mate van ernst aanwezig zijn

1.2.2.5 Interacties met de omgeving
 Omgevingsfactoren hebben geen bijdrage in het ontstaan van de ontwikkelingsstoornis (die
is er al), maar spelen een rol in het functioneren van het kind in de ontwikkeling na de
geboorte
 Omgevingsfactoren kunnen een faciliterende of belemmerende rol spelen in het tot uiting
komen van de neuropsychologische en gedragskenmerken => ernst van de stoornis
 Gedrag van het kind heeft ook een invloed op de omgeving bv. Hoe anderen op het kind
reageren




4