Samenvatting Sociale Psychologie: Hoofdstuk 10 (Agressie)

Hoofdstuk 10: Agressie
Inhoudsopgave
1. Wat is agressie?........................................................................................................................................ 2
1.1. Definities en vormen van agressie....................................................................................................................... 2
1.2. Pestgedrag...................................................................................................................................................................... 2
1.3. De meting van agressie............................................................................................................................................. 3
1.3.1. Observatie....................................................................................................................................................... 3
1.3.2. Rapportering................................................................................................................................................. 3
1.3.3. Andere databronnen................................................................................................................................... 3
2. Crossnationale en intraculturele verschillen.................................................................................. 4
2.1. Crossnationale verschillen....................................................................................................................................... 4
2.2. Intraculturele verschillen........................................................................................................................................ 5
2.2.1. Geslachtsverschillen.................................................................................................................................... 5
2.2.2. Leeftijd............................................................................................................................................................. 5
2.2.3. Etnische achtergrond.................................................................................................................................. 6
3. De oorsprong van agressie.................................................................................................................... 6
3.1. Het erfelijkheidsperspectief.................................................................................................................................... 6
3.1.1. Drifttheorieën................................................................................................................................................ 6
3.1.2. De evolutionaire benadering.................................................................................................................... 6
3.1.3. Gedragsgenetica........................................................................................................................................... 7
3.1.4. De rol van hormonen en neurotransmitters....................................................................................... 7
3.2. Het leerperspectief...................................................................................................................................................... 8
3.2.1. Leren uit eigen ervaring............................................................................................................................ 8
3.2.2. Gevaren van bestraffing............................................................................................................................. 8
3.2.3. Bestraffing als wapen tegen delinquentie........................................................................................... 8
3.2.4. Sociaal leren................................................................................................................................................... 9
3.3. Het erfelijkheid/omgevingdebat........................................................................................................................ 10
4. Sociaalpsychologische theorieën van agressie............................................................................. 10
4.1. Frustratie..................................................................................................................................................................... 10
4.2. Negatief affect............................................................................................................................................................ 11
4.3. Fysiologische opwinding....................................................................................................................................... 11
4.4. Cognitieve processen............................................................................................................................................... 12
4.4.1. Automatische activatie............................................................................................................................ 12
4.4.2. Hogere-orde cognitie................................................................................................................................ 13
4.5. Een integratief model van agressie................................................................................................................... 13
5. De invloed van geweldmedia............................................................................................................. 14
5.1. Geweld in de media.................................................................................................................................................. 14
5.1.1. Langetermijneffecten............................................................................................................................... 15
5.1.2. Waarom hebben de media deze effecten?......................................................................................... 16
5.2. Pornografie................................................................................................................................................................. 16
5.2.1. Geweldloze pornografie.......................................................................................................................... 17
5.2.2. Gewelddadige pornografie..................................................................................................................... 17
5.2.3. Het mogelijke gevaar inschatten.......................................................................................................... 18
6. Verborgen geweld.................................................................................................................................. 19
6.1. Seksuele agressie....................................................................................................................................................... 19
6.2. Partnergeweld........................................................................................................................................................... 19
6.3. Kindermishandeling................................................................................................................................................ 20
7. Slotwoord: de reductie van geweld.................................................................................................. 21
1

,Hoofdstuk 10: Agressie
1. Wat is agressie?

1.1. Definities en vormen van agressie
 agressie = gedrag bedoeld om een andere persoon ongewenste schade te berokkenen
 agressief gedrag wordt gekenmerkt door
o de onderliggende motivatie, namelijk het schaden van iemand, maar niet
door de gevolgen ervan
o de aanwezigheid van een intentie
o het feit dat het gedrag door het slachtoffer niet gewenst wordt
 probleem: men kan nooit de precieze intenties van andere personen met 100%
zekerheid kennen
 agressieve gedragingen kunnen verschillende vormen aannemen (vb: niet
reageren als je op de hoogte bent van een gevaarlijke situatie, is agressief gedrag)
 geweld = meer specifiek en beperkt tot gedrag uitgevoerd om ernstige fysieke
schade te berokkenen
o alle daden van geweld zijn agressie
o maar niet alle daden van agressie zijn geweld (vb: iemand beledigen)
 fysieke agressie = gedrag bedoeld om iemand lichamelijk te kwetsen
 verbale agressie = communicatie bedoeld om iemand mentaal te kwetsen, zoals
schelden, vloeken en beledigen
 spontane agressie = niet uitgelokt
 reactieve agressie = na provocatie
 individuele agressie
 collectieve agressie
 directe agressie = directe confrontatie tussen agressor en slachtoffer
 indirecte agressie = agressie die heimelijk wordt aangebracht zonder dat het
slachtoffer duidelijk op de hoogte is van de identiteit van de agressor
 instrumentele agressie = iemand schade berokkenen om iets waardevols te
verkrijgen
 emotionele agressie = iemand schade berokkenen omwille van de schade

1.2. Pestgedrag
 = agressief gedrag gericht op slachtoffers die zichzelf niet gemakkelijk kunnen
verdedigen. Dit gedrag komt meestal voor op school en het werk.
 vormt een groot probleem: tussen 10 – 20% van de mensen zijn slachtoffer
 slachtoffers op school zijn dit vaak later ook op het werk


2

,  uit een Finse studie bleek dat kinderen die gepest werden op 8-jarige leeftijd, veel
later, op 25-jarige leeftijd, meer kans maakten op zelfmoord
o meisjes 6,3 keer meer kans
o jongens 4 keer meer kans
 nultolerantie is het enige zinvolle beleid!


1.3. De meting van agressie
 beperkte methodologische middelen om agressie te bestuderen
 gedragsobservatie en rapportering (zelfrapportering of door anderen)
 best zoveel mogelijk methodes hanteren



1.3.1. Observatie
 in labocontext agressie op een ‘zachte wijze’ bestuderen
 elektrische shchokken, lawaai, koud water, onaangename pikante saus…
 mate waarin deelnemers dergelijke aversieve stimuli aanbieden, wordt
gehanteerd als een afhankelijke variabele



1.3.2. Rapportering
 Agression Questionnaire = meest gebruikte instrument dat individuele
verschillen in agressie meet: individuele verschillen in agressie bestaan uit
o fysieke agressie
o verbale agressie
o boosheid (emotie)
o vijandigheid (cognitie)




 andere vragenlijsten die pijlen naar
o seksuele agressie
o aanvaarding van interpersoonlijke agressie
o aanvaarding van verkrachtingsmythes

 probleem bij zelfrapportering: sociale wenselijkheid
 ook handig om beoordelingen van naasten en bekenden te verkrijgen


1.3.3. Andere databronnen
 publieke bronnen zoals misdaadstatistieken
3