CULTUUR- EN DIVERSITEITSSTUDIES
DEEL 1 – ENKELE KADERS ROND CULTUUR
ALLES IS CULTUUR, CULTUUR IS ALLES
Constante interactie
Mentale programmering
Drie niveaus:
Persoonlijkheid (Aangeleerd en aangeboren; specifiek voor individu)
Cultuur (Aangeleerd; specifiek voor groep of categorie)
Menselijke natuur (Aangeboren; universeel)
KRITIEK
- Statisch (werkelijkheid meer wisselwerking cultuur en mens/individu) dynamisch
- Individu heeft op zich zelf geen impact op cultuur tenzij de verandering opgepikt wordt door
andere individuen en er een continue beweging op gang wordt gezet
- Cultuur is onderhevig aan veranderingen, maar deze gaan zeer traag ! tenzij iets in shock
gebeurt
- Wederzijdse impact tussen cultuur en wie we zijn als individuen
ANTROPOLOGIE
Onstaan °:
Verlichting (mens centraal, rede en denken los van geloven, industrialisering, Europa-centrisch)
Kolonisering: koloniale expansie Noord-Amerika (slavernij als basis, bloei West-Europa,
antropologie nodig als studie van vreemde wilde: verschillen tussen verschillende groepen van
mensen)
Inhoudelijke, kwalitatieve vergelijking van culturen
Mentale kolonisatie!!
= economische maar ook culturele manier van denken waarbij men de andere culturen als
minderwaardig gaat zien
- Studie van vreemden in kolonies
- Biedt mensbeeld en wereldbeeld
- Methodes van wetenschappelijk onderzoek om verschillen tussen mensengroepen aan te
duiden en te verklaren
- Handelingskader voor kolonisatoren
- Vergelijkend perspectief: meet het verschil in schedels, lengtes, …
Studie (logos) van mens (anthropos) of studie van de mensheid
1
,EVOLUTIONISME
Tylor: “Cultuur of beschaving, opgevat in haar brede etnografische betekenis, is dat complex geheel
dat bestaat uit kennis, kunst, overtuigingen, moraal, recht, gebruiken en alle andere vermogens en
gewoonten die de mens heeft verworven als lid van de samenleving.”
- Verworven: geen natuurlijke eigenschap van de mens, cultuur krijgt vorm in een bepaalde
context waarin een groep leeft
- Cultuur is een complex geheel
- De mens kan cultuur enkel verwerven in context van de samenleving
- Breed begrip: alle verworvenheden van de mens als sociaal wezen behoren tot cultuur
Tekortkomingen:
- Statische definitie: geen rekening met dynamiek en complexiteit cultuur
- Cultuur was resultaat van wat mensen doen
- Vergelijking waarbij bepaalde culturen als laag of hoog bekeken worden
WAT IS EVOLUTIONISME
- Kolonisering
- Europa centraal
- Herleiding tot wat ze niet zijn: volkeren
- Moreel kader: opvoeding van primitievelingen
- Weinig onderzoek of interesse
- Statisch en Europees gericht (eerste definitie)
Alle culturen wereldwijd doorlopen stadia waarbij ze zich ontwikkelen tot een lage of hoge mate
van beschaving
- Doelgerichte ontwikkeling: onvermijdelijke richting
- Universele elementen van vergelijking
Drie stadia:
Primitief barbaars beschaafd
WAARDEN
- Geen rassen meer: verschillen proberen kaderen (oversteeg het raciale, cultuurproces
proberen bestuderen)
- Begrippen en definities ontwikkelen
- Interesse in verschillen
KRITIEKEN
- Unilineair denken (vanuit 1 universele evolutie) met waardeoordeel
- Primitieve groep bevriest in tijd: kan zichzelf niet verder ontwikkelen
- Kijken naar vooruitgang in evolutie dmv Westers model kolonisatie: opvoeden
- Zorgt voor moreel kader en handelingskader voor opvoeding en beschavingswerk
Gevolg: legitimatie van kolonisatie
2
, Morgan: Indiase stammen onderzoeken en verdediging van hun rechten (dreigden te verdwijnen
door vooruitgangsdwang Westerlingen)
- Verfijning indeling: elk stadium extra indeling: inferieur – midden – superieur
- Bewustwording te snelle indeling, te simpele voorstelling realiteit
CULTUURRELATIVISME
- Cultuur = geheel
- Bestaat in bepaalde betekenisvolle context (heeft betekenis voor de leden)
- Door relatie ermee ontwikkeld
Elke cultuur is particulier, historisch in een bepaalde context gegroeid (en steeds groeiend)
- Specifieke vorm van leven met evenveel bestaansrecht
- Geen klassement
- Elke cultuur ontwikkelt zich apart: geen globale evolutie naar dé beschaving
- Geen universele waarheid
Ontstaan °:
- Kritiek op rangorde, koloniaal denken
- Wetenschap van delen naar geheel
- Kritiek op etnocentrische begripsvorming
- Nood aan zinvolle uitspraken
- Nood aan studie
Boas: historisch particularisme
1. Elke cultuur is uniek: elke cultuur is bril, visie op de wereld en mensheid is verschillend voor
iedereen
2. Functioneel geheel (systeem)
3. Holisme: elke cultuur kan maar begrepen worden door de elementen te plaatsen in de totale
culturele context
Mead: invloed van cultuur
1. Coming of Age in Samoa
2. Mensen worden beïnvloed door hun cultuur
3. Nature-nurture debat
4. Emancipatie voor de positie van de vrouw: seks en seksisme in openbaarheid gebracht
Benedict: cultuur leidt tot bepaalde types
1. Patterns of culture: cultuur kan leiden tot bepaalde types
2. Sterke diversiteit in culturen
3
DEEL 1 – ENKELE KADERS ROND CULTUUR
ALLES IS CULTUUR, CULTUUR IS ALLES
Constante interactie
Mentale programmering
Drie niveaus:
Persoonlijkheid (Aangeleerd en aangeboren; specifiek voor individu)
Cultuur (Aangeleerd; specifiek voor groep of categorie)
Menselijke natuur (Aangeboren; universeel)
KRITIEK
- Statisch (werkelijkheid meer wisselwerking cultuur en mens/individu) dynamisch
- Individu heeft op zich zelf geen impact op cultuur tenzij de verandering opgepikt wordt door
andere individuen en er een continue beweging op gang wordt gezet
- Cultuur is onderhevig aan veranderingen, maar deze gaan zeer traag ! tenzij iets in shock
gebeurt
- Wederzijdse impact tussen cultuur en wie we zijn als individuen
ANTROPOLOGIE
Onstaan °:
Verlichting (mens centraal, rede en denken los van geloven, industrialisering, Europa-centrisch)
Kolonisering: koloniale expansie Noord-Amerika (slavernij als basis, bloei West-Europa,
antropologie nodig als studie van vreemde wilde: verschillen tussen verschillende groepen van
mensen)
Inhoudelijke, kwalitatieve vergelijking van culturen
Mentale kolonisatie!!
= economische maar ook culturele manier van denken waarbij men de andere culturen als
minderwaardig gaat zien
- Studie van vreemden in kolonies
- Biedt mensbeeld en wereldbeeld
- Methodes van wetenschappelijk onderzoek om verschillen tussen mensengroepen aan te
duiden en te verklaren
- Handelingskader voor kolonisatoren
- Vergelijkend perspectief: meet het verschil in schedels, lengtes, …
Studie (logos) van mens (anthropos) of studie van de mensheid
1
,EVOLUTIONISME
Tylor: “Cultuur of beschaving, opgevat in haar brede etnografische betekenis, is dat complex geheel
dat bestaat uit kennis, kunst, overtuigingen, moraal, recht, gebruiken en alle andere vermogens en
gewoonten die de mens heeft verworven als lid van de samenleving.”
- Verworven: geen natuurlijke eigenschap van de mens, cultuur krijgt vorm in een bepaalde
context waarin een groep leeft
- Cultuur is een complex geheel
- De mens kan cultuur enkel verwerven in context van de samenleving
- Breed begrip: alle verworvenheden van de mens als sociaal wezen behoren tot cultuur
Tekortkomingen:
- Statische definitie: geen rekening met dynamiek en complexiteit cultuur
- Cultuur was resultaat van wat mensen doen
- Vergelijking waarbij bepaalde culturen als laag of hoog bekeken worden
WAT IS EVOLUTIONISME
- Kolonisering
- Europa centraal
- Herleiding tot wat ze niet zijn: volkeren
- Moreel kader: opvoeding van primitievelingen
- Weinig onderzoek of interesse
- Statisch en Europees gericht (eerste definitie)
Alle culturen wereldwijd doorlopen stadia waarbij ze zich ontwikkelen tot een lage of hoge mate
van beschaving
- Doelgerichte ontwikkeling: onvermijdelijke richting
- Universele elementen van vergelijking
Drie stadia:
Primitief barbaars beschaafd
WAARDEN
- Geen rassen meer: verschillen proberen kaderen (oversteeg het raciale, cultuurproces
proberen bestuderen)
- Begrippen en definities ontwikkelen
- Interesse in verschillen
KRITIEKEN
- Unilineair denken (vanuit 1 universele evolutie) met waardeoordeel
- Primitieve groep bevriest in tijd: kan zichzelf niet verder ontwikkelen
- Kijken naar vooruitgang in evolutie dmv Westers model kolonisatie: opvoeden
- Zorgt voor moreel kader en handelingskader voor opvoeding en beschavingswerk
Gevolg: legitimatie van kolonisatie
2
, Morgan: Indiase stammen onderzoeken en verdediging van hun rechten (dreigden te verdwijnen
door vooruitgangsdwang Westerlingen)
- Verfijning indeling: elk stadium extra indeling: inferieur – midden – superieur
- Bewustwording te snelle indeling, te simpele voorstelling realiteit
CULTUURRELATIVISME
- Cultuur = geheel
- Bestaat in bepaalde betekenisvolle context (heeft betekenis voor de leden)
- Door relatie ermee ontwikkeld
Elke cultuur is particulier, historisch in een bepaalde context gegroeid (en steeds groeiend)
- Specifieke vorm van leven met evenveel bestaansrecht
- Geen klassement
- Elke cultuur ontwikkelt zich apart: geen globale evolutie naar dé beschaving
- Geen universele waarheid
Ontstaan °:
- Kritiek op rangorde, koloniaal denken
- Wetenschap van delen naar geheel
- Kritiek op etnocentrische begripsvorming
- Nood aan zinvolle uitspraken
- Nood aan studie
Boas: historisch particularisme
1. Elke cultuur is uniek: elke cultuur is bril, visie op de wereld en mensheid is verschillend voor
iedereen
2. Functioneel geheel (systeem)
3. Holisme: elke cultuur kan maar begrepen worden door de elementen te plaatsen in de totale
culturele context
Mead: invloed van cultuur
1. Coming of Age in Samoa
2. Mensen worden beïnvloed door hun cultuur
3. Nature-nurture debat
4. Emancipatie voor de positie van de vrouw: seks en seksisme in openbaarheid gebracht
Benedict: cultuur leidt tot bepaalde types
1. Patterns of culture: cultuur kan leiden tot bepaalde types
2. Sterke diversiteit in culturen
3
