Samenvatting 6 sterilisatie en desinfectie

Hoofdstuk 6: Sterilisatie en Desinfectie

6.1Terminologie
 Sinds de oudheid: vormen van conservering
o Pekelen, voedel roken  bederf vermijden
 Later: Maatregelen om infecties te voorkomen
o Semmelweiss (1835): chloorkalk  kraamvrouwenkoorts
o Lister (1867): carbolzuur  desinfectans in de chirurgie
 Sindsdien:
o Veel bacteriedodende, chemische stoffen  voorkoming van
verspreiding van ziekten

Begrippen gebruikt om bacterien te vernietigen:

 Antisepticum: een ontsmettend, bacteriedodend middel dat plaatselijk kan
gebruikt worden op het lichaam (bv. Iso-betadine)
 Desinfectans: een ontsmettend, bacteriedodend middel dat gebruikt wordt
om instrumenten of oppervlakten te ontsmetten (bv. Dettol)
 Bacteriostaticum: een stof die de groei van de bacteriën verhindert of
vertraagt
 Bactericide: een stof met een bacteriedodende werking (bv antibiotica)
 Fungicide: een stof die fungi vernietigt
 Germicide: een stof die micro-organismen doodt
 Sporicide: een stof die sporen vernietigt
 Virucide: een stof die virussen vernietigt of inactiveert
 Steriliseren: een proces waarbij na behandeling in of op het materiaal geen
levende micro-organismen meer kunnen worden aangetoond
 Profylacticum: een stof die preventief een infectieziekte verhindert of daar
toe bijdraagt.
6.2Fysische methoden
6.2.1 Sterilisatie door warmte
 Principe gebasteerd op denaturatie van eiwitten
 Meeste bacterien gevoelig voor warmtebeschadigd vanaf 70°Candere
warmtebestendiger
 vormen van sporen
o restistent aan schadelijke factoren (uitdrogen, scheikundige stoffen en
warmte)
o vernietigen: bereiken van hogere temperaturen
6.2.1.1 Sterilisatie door droge warmte
 Grote hoeveelheden gesteriliseerd in Pasteuroven / Poupinel
 Glasmateriaal / metalen voorwerpen gesteriliseerd  vrij snel warmte
opnemen
 Overbrengen warmte vie droge lucht  langzaam  lucht = slechte
warmtegeleider
 T (140-180 °C)  boven T  inpakmateriaal/ bepaalde materialen verbranden
 Ideaal bij 180°C 30 min

Opmerkingen:
 Tijd meten vanaf temperatuur bereikt is
 Voorwerpen stapelen zodat de hete lucht alle plaatsen kan bereiken

1

, 6.2.1.2 Sterilisatie door vochtige warmte

= veel betere warmtegeleider dan droge lucht
Pasteurisatie: Louis Pasteur (1822-1895)

 was een Franse scheikundige en bioloog,
 ontdekking van het vaccin tegen hondsdolheid.
 Pasteurisatie = korte verhittingstechniek ( 1 uur in WWB 56°C – 60°C) waarbij
micro-organismen worden gedood zonder dat het product (bv. voedsel) wordt
beschadigd.
o Methode gebaseerd op vernietiging bepaalde enzymen en fermenten
o T niet hoog genoeg om eiwitten te denatureren
 Niet geschikt voor warmtegevoelige vloeistoffen  filtratie

Tyndallisatie: John Tyndall (1820-1893)

 Iers natuurkundige uit de 19de eeuw
 Waterdamp is het belangrijkste broeikasgas die de temperatuur van de aarde
bepaalt
 Tyndall-effect = verhittingsproces (100°C) met 3 achtereenvolgende
tijdstippen
o dag 1: sterilisatie op 100°C, 30 minuten  vernietiging vegetatieve
vormen  hitte resistent niet vernietigd
o dag 2: bacteriesporen (dag 1) ontwikkeld tot vegetatieve cellen worden
vernietigd tijdens 2de sterilisatie op 100°C, 30 minuten
o dag 3: overblijvende sporen van dag 2  ontwikkeld tot vegetatieve
vorm 3de sterilisatie op 100°C, 30 minuten
 gebruikt voor voedingsbodems die zeer warmtegevoelige ingrediënten
bevatten
6.2.1.3 Sterilisatie door verzadigde stoom
 = techniek met verzadigde stoom onder druk  temperaturen > 100°C
 Meeste gebruikte temperatuur: 120°C, 15 minuten
 Toestel = autoclaaf
 2 soorten:
o Zonder afzonderlijke stoomruimte: moet koud geladen worden
o Met afzonderlijke stoomruimte
 Overkoken tijdens autoclaven voorkomen  voor openen temp. en druk
spontaan dalen tot normale buitendruk of temp < 100 °C




2