Samenvatting Infectieziekten 1 : Parasitologie (deel 4/5 infectieziekten)

2023




Parasitologie
UNIVERSITEIT ANTWERPEN – BACHELOR 1 GENEESKUNDE – INFECTIEZIEKTEN 1

,2

,Inhoud
1. Inleiding parasieten..........................................................................................................................3
2.1 Darmprotozoa..........................................................................................................................13
2.1.1 Giardia duodenalis ( = giardia lamblia)...............................................................................13
2.1.2 Cryptosporidium spp.........................................................................................................15
2.2 Andere protozoa.......................................................................................................................17
2.2.1 Toxoplasma gondii.............................................................................................................17
2.3 Metazoa....................................................................................................................................17
2.3.1 Wormen (helminthen).......................................................................................................18
2.3.1.1 Rondwormen (nematoden)............................................................................................18
2.3.1.2 Lintwormen (cestoden)...................................................................................................23
2.3.1.3 Trematoden....................................................................................................................29
2.3.2 Arthropoden......................................................................................................................31




1.Inleiding parasieten
3

,Definities
 Parasiet = organisme dat voor het volbrengen van zijn natuurlijke
levenscyclus tijdelijk of permanent moet leven in of op een ander levend
organisme ( = gastheer) waaraan het voedsel onttrekt.
 Van het Griekse "para-sitos" : para (naast, bij) en sitos (tarwe, brood, eten)
 Sommige auteurs suggereren de term parasiet te beperken tot die organismen die
hun gastheer aantoonbare schade toebrengen (strikte schade toebrengen kan
gerelativeerd worden, een bacterie doet dit ook, maar we bedoelen eukaryote
organismen)
 Maar meestal is de definitie toch ruimer

 Gezondheid van de mens wordt bedreigd door:
 Prokaryoten: virussen, bacteriën, schimmels en gisten (geen celkern)
 Eukaryoten
 Ééncelligen = Protozoa
 Hoger ontwikkelde soorten = Metazoa
 Wormen = Helminthen
 Geleedpotigen = Arthropoda
 In de medische context wordt de term parasiet bijna exclusief gebruikt voor de
eukaryotische parasieten (Protozoa en Metazoa).
De mug (geleedpotigen) zijn strikt gezien ook een parasiet)


 Wat kunnen ze veroorzaken bij de mensen?
 Pathogene parasieten
 Ziekmakend vermogen voor overigens gezonde mensen
 Vb. malaria
 Commensale parasieten
 Gastheer ondervindt geen (aantoonbaar) nadeel
 Vb. Entamoeba coli (kan in darm voorkomen)
 Opportunistische pathogenen
 Worden pathogeen bij (sterke) daling van de immuniteit, pas een probleem
bij een sterk verzakt immuunsysteem
 Vb. Toxoplasma



Bijkomende begrippen

 Obligaat:
De ontwikkelingscyclus en verspreiding kunnen niet verlopen zonder één of meer gastheren
bv. Taenia spp.

 Facultatief: (diegene die niet aangepast zijn aan de gastheer zijn de ergste)
Normaal vrijlevende organismen die zich ook wel eens als parasiet kunnen gedragen
bv. Naegleria spp.


 Ectoparasiet:
infestatie van de huid

4

,  volledig buiten: luizen, teken, vlooien, muggen
 oppervlakkige huidlagen: mijten (bv. schurft), vliegenlarven

 Endoparasiet:
in het lichaam in alle mogelijke organen bv. in hersenen, buik
 Darm: bv. Giardia
 Bloed: bv. malaria
 Andere weefsels: bv. toxoplasmose



Onderverdeling van het dierenrijk in het taxonomisch systeem

 Phyla
 Klassen (soms subklasssen)
 Orden
 Families (soms superfamilies)
 Genera = geslachten (soms ondergeslachten)
 Species = soorten (soms ondersoorten)

→ focus hier vooral op genera en species → benaming van parasieten bestaat vaak uit 2 delen:
geslacht (1) en soort (2).
 Over de globale indeling en de hiërarchie daarbinnen bestaat een zekere consensus;
 Of een bepaalde groep organismen tezamen een orde, een subklasse of een klasse
vormen is vaak discutabel. Op dat niveau zien we veel verschillen in de diverse
classificaties.

 Protozoa
 Gebaseerd op de manier van voortbewegen van het organisme
 Phyla
 Flagellates → maken gebruik van flagellen/zweepdraden
 Ciliates → ééncellige parasieten die gebruik maken van trilhaartjes
 Amebae → gebruik van schijnvoetjes
 Sporozoans → geen duidelijk aantoonbare manier van voortbewegen
 Wormen → klassiek onderverdeeld o.b.v. de vorm in het volwassen stadium
 Nemathelminthes
 Ronde wormen
 Voor mens → slechts één belangrijke ondergroep = nematoda
 Platyhelminthes
 Platte, afgevlakte wormen
 2 ondergroepen:
 Cestoda = plat en gesegmenteerd
 Trematoda = plat en niet-gesegmenteerd Parasieten die bij de mens voorkomen →
zeer heterogene groep! Classificatie o.b.v. het voorkomen




5

,  Protozoa: de eencellige organisme, kan ook onderverdeeld worden in nog eigen onderdelen:
de meeste moeten kunnen bewegen
 Amoeben schuiven verder, van de sporozoa is niet geweten hoe die voortbeweegt
 Amalia: platwormen en spoelwormen
 Cestonen: gesegmenteerd, andere manier van voeden
De blauwe namen te kennen




Lintworm: 7m80
Overzicht wereldwijd terugvinden
Haarfollikelmijt, klein follikel in de
wenkbrauwen, iedereen heeft die als
hij/zij 90 is => rood bij wenkbrauwen




Endemisch/kosmopolitisch Uitsluitend voorkomen door import
voorkomen
Protozoa  Giardia lamblia  Plasmodium spp → malaria!
 Dientamoeba fragilis (regelmatig  Leishmania spp → ook in
bij kinderen) Middelandse zee gebied (Spanje,
 Cryptosporidium spp. (zeldzamer, Italië, Griekenland)
opport.) 
 Toxoplasma gondii (opport.)
Wormen  Enterobius vermicularis  Taenia solium (worm in tropische
(aarsmaden) setting)
 Toxocara canis/catis (honden- en
kattenspoelworm)
 Ascaris lumbricoides (grote
spoelworm) → zeldzaam in onze
omgeving door verbeterde hygiëne
 Fasciola hepatica
 Taenia saginata (lintvorm) →
komt nog regelmatig voor




6